ਧਰ੍ਮਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵृषਰੂਪੇਣ ਜਗਦਾਨਨ੍ਦਕਾਰਕਃ
ਤੂੰ ਹੀ ਧਰਮ ਵੱਛੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਦਤ੍ਤ੍ਵੈਵਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਵਿਸਰ੍ਜਯੇਤ੍ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਲਯਂ ਯਾਤਿ ਗੋਦਾਨਸੁਕृਤੇਨ ਚ ।। 4.160.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੋਗ ਦੱਖਣਾ ਦੇ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਰੁਖਸਤ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਗਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਸੁਕਰਤ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਾਨਂ ਵृषਭਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਦੀਪ੍ਯਮਾਨਂ ਸੁਸ਼ੋਭਨਮ੍
ਜੋ ਰਥ ਵੱਛੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਹੋਵੇ—
ਯਾਵਂਤਿ ਤਸ੍ਯ ਰੋਮਾਣਿ ਗੋਵृषਸ੍ਯ ਮਹੀਪਤੇ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿੰਨੇ ਵਾਲ ਉਸ ਵੱਛੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਹਨ—
ਗੋਲੋਕਾਦਵਤੀਰ੍ਣਸ੍ਤੁ ਇਹ ਲੋਕੇ ਦ੍ਵਿਜੋ ਭਵੇਤ੍
ਗੋਲੋਕ ਤੋਂ ਇਥੇ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਕਸ੍ਯ ਦੇਯੋ ਵृषੋਤ੍ਤਮਃ
ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵੱਛਾ ਕਿਨੂੰ ਦਿਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਯੇ ਕ੍ਸ਼ਾਂਤਦਾਂਤਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਪੂਰ੍ਣਕਰ੍ਣਾ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿਵਧਾਨ੍ਨਿਵृਤ੍ਤਾਃ
ਜੋ ਮਾਫ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ—
ਊਰ੍ਜਸ੍ਵਿਨਂ ਭਰਸਹਂ ਦृਢਕਂਧਰਂ ਚ ਯਚ੍ਛਂਤਿ ਯੇ ਵृषਮਸ਼ੇषਗੁਣੋਪਪਨ੍ਨਮ੍
—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਹੜੇ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਾਕਤਵਰ, ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਯੋਗ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਵੱਛਾ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਉਤ੍ਤਰਪਰ੍ਵਣਿ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਯੁਧਿष੍ਠਿਰਸਂਵਾਦੇ ਵृषਭਦਾਨਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ षष੍ਟਯੁਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਭਵਿੱਖ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਦਾਨ ਵਰਤ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਰਾ ਇੱਕ ਸੌ ਸੱਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
ਕਪਿਲਾਦਾਨਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਪੁਣ੍ਯਂ ਯਤ੍ਸਰ੍ਵਦਾਨਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਪਾਤਕਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸ ਰਹੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕਥਿਤਂ ਕਪਿਲਾਦਾਨਂ ਤਚ੍ਛृਣੁष੍ਵ ਮਹਾਮਤੇ
ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ।
ਵਿਧਾਨਂ ਯਦ੍ਵਰਾਹੇਣ ਧਰਣ੍ਯੈ ਕਥਿਤਂ ਪੁਰਾ
ਜੋ ਵਿਧੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਾ੍ਹ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸੀ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਵੇਂ ਪੁੰਨ ਦੇ ਫਲ ਸਮੇਤ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ।
ਤਦਹਂ ਸਂਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਵਪੁਣ੍ਯਫਲਂ ਚ ਯਤ੍ ਧਰਣ੍ਯੁਵਾਚ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕਪਿਲਾ ਨਾਮ ਪੂਰ੍ਵਮੁਤ੍ਪਾਵਿਤਾ ਪ੍ਰਭੋ
ਧਰਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਈ ਸੀ—
ਹੋਮਧੇਨੁਃ ਸਦਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਧੇਨੁਰ੍ਯਜ੍ਞਾਵਤਾਰਭੂਃ
ਹੋਮ ਲਈ ਗਾਂ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਗਾਂ ਹੀ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ।
ਕੀਦृਸ਼ਾਯ ਚ ਵਿਪ੍ਰਾਯ ਦਾਤਵ੍ਯਾ ਪੁਣ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣਾ
ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਪੁੰਨ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਤਾਸਾਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਦ੍ਦਾਨੇਨ ਕਿਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚ ਮਾਧਵ
ਜੇ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗਾਂ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਦਿਤੀਆਂ ਜਾਣ, ਹੇ ਮਾਧਵ, ਤਾਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?
ਕृਤ੍ਵਾ ਯਤ੍ਸਰ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਹ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਕਪਿਲਾ ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਾਰ੍ਥਂ ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥੇ ਚ ਵਰਾਨਨੇ
ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਤੇ ਯਜਨ ਲਈ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ।
ਪਵਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਚ ਮਙ੍ਗਲਾਨਾਂ ਚ ਮਂਗਲਮ੍ 4.161.
ਇਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਭ ਮੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਗਲ ਹੈ।
ਤਪਸਸ੍ਤਪ ਏਵਾਗ੍ਰ੍ਯਂ ਵ੍ਰਤਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮਂ ਵ੍ਰਤਂ
ਤਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤਪ ਹੈ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਰਤ ਹੈ।
ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਯਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਗੁਹ੍ਯਾਨ੍ਯਾਯਤਨਾਨਿ ਚ
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ ਜਾਂ ਗੁਪਤ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂਵਾਂ ਹਨ—
ਹੋਤਵ੍ਯਾਨ੍ਯਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਾਣਿ ਸਾਯਂ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਭਿਃ
ਦੋ ਵਾਰ ਜੰਮੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਹੋਮ ਜਿਹੜੇ ਕਰਨੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ—
ਯਜਂਤੇ ਯੇऽਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਾਣਿ ਅਨ੍ਨੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਃ ਸਦਾ
ਜੋ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨਾਲ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਤੇषਾਂ ਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਣੈਸ਼੍ਚ ਵਿਮਾਨੈਰ੍ਜਾਯਤੇ ਗਤਿਃ
ਉਹਨਾਂ ਲਈ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉੱਚੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਕਪਿਲਾਯਾਃ ਸ਼ਿਰੋ ਗ੍ਰੀਵਾਂ ਸਰ੍ਵ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਭਾਮਿਨਿ
ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਤਰੁਤ੍ਥਾਯ ਯੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਕਪਿਲਾ ਗਲਮਸ੍ਤਕਾਤ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦੇ ਗਲ ਤੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ—
ਸ ਤੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨੋਪੇਤਸ੍ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ਗਤਕਿਲ੍ਵਿषਃ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਸੀ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕਲ੍ਯ ਉਤ੍ਥਾਯ ਯੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਾਸਾਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਾਂ ਚੈਕਾਯਾਂ ਕृਤਾਯਾਂ ਚ ਵਸੁਨ੍ਧਰੇ 4.161.
ਅਤੇ ਜੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰ ਲਏ,
ਕਪਿਲਾਯਾਸ੍ਤੁ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸ੍ਨਾਯਾਦ੍ਵੈ ਯਃ ਸ਼ੁਚਿਵ੍ਰਤਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦੇ ਮੂਤ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ,