ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵृषਰੂਪੇਣ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚੈਵ ਸਨਾਤਨਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਬਲਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਧਰਮ ਹੈਂ।
ਇਤ੍ਯਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਤਤੋ ਦਯਾਦ੍ਗੁਰਵੇ ਨਂਦਿਕੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਦਇਆ ਦੇ ਨਾਲ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨੰਦੀਕੇਸ਼ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਵਾਂ ਸ਼ਤਮਥੈਕੈਕਂ ਤਦਰ੍ਧਂ ਚਾਪਿ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ
ਸੌ ਗਾਵਾਂ, ਜਾਂ ਹਰ ਇੱਕ, ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ, ਅਤੇ ਵੀਹ ਗਾਵਾਂ।
ਨੈਕਾ ਬਹੁਭ੍ਯੋ ਦਾਤਵ੍ਯਾ ਦਾਤਾ ਦੋषਕਰੋ ਭਵੇਤ੍
ਇੱਕ ਗਾਂ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਦਾਤਾ ਲਈ ਇਹ ਗਲਤ ਹੈ।
ਪਯੋਵ੍ਰਤਸ੍ਤਤਸ੍ਤਿष੍ਠੇਦੇਕਾਹਂ ਗੋਸਹਸ੍ਰਦਃ
ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਵਾਂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਈ ਦੁੱਧ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨ ਦੇਯਾ ਦੁਰ੍ਬਲਾ ਧੇਨੁਰ੍ਨਾਲ੍ਪਕ੍ਸ਼ੀਰਾ ਨ ਰੋਗਿਣੀ
ਕਮਜ਼ੋਰ, ਘੱਟ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰ ਗਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਯਸ੍ਤੁ ਗੋਸਹਸ੍ਰਪ੍ਰਦੋ ਭਵੇਤ੍ ।। 4.159.
ਜੋ ਇਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਵਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,
ਵਿਮਾਨੇਨਾਰ੍ਕਵਰ੍ਣੇਨ ਕਿਂਕਿਣੀਜਾਲਮਾਲਿਨਾ
ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਦੇ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਘੰਟੀਆਂ ਦੀ ਜਾਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ,
ਸਪ੍ਤਾਵਰਾਨ੍ਸਪ੍ਤ ਪਰਾਨ੍ਸਪ੍ਤ ਚੈਵ ਪਰਾਵਰਾਨ੍
ਸੱਤ ਉੱਪਰਲੇ ਲੋਕ, ਸੱਤ ਹੇਠਲੇ ਲੋਕ, ਤੇ ਸੱਤ ਵਿਚਲੇ ਲੋਕ,
ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤੋ ਵਾਥ ਨਾਰੀ ਵਾ ਸਤ੍ਪਰਾਯਣਾ
ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਔਰਤ ਹੋਵੇ,
ਨ ਤ੍ਵੇਵੇਦਂ ਦਾਨਮਾਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਪਾਤ੍ਰਂ ਕਾਲੋ ਗੋਵਿਸ਼ੇषੋ ਵਿਘਿਸ਼੍ਚ
ਸਿਰਫ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਕਿਹੜਾ ਹੈ, ਗਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਵੇਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਕਾਪਿ ਗੌਰ੍ਬਹੁਗੁਣਾ ਗੁਣਿਨੇ ਪ੍ਰਦਤ੍ਤਾ ਦਾਤੁਃ ਕੁਲਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰੁषਂ ਵਿਧਿਵਤ੍ਪੁਨਾਤਿ
ਜੇਕਰ ਇਕ ਗਾਂ ਵੀ ਚੰਗੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸੁਗੁਣੀ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦਾਤਾ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਤਿੰਨ ਪੀੜੀਆਂ ਤੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵृषਭਦਾਨਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਮ੍ thumb|500px|ਓਂਕਾਰੇਸ਼੍ਵਰ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਨਨ੍ਦਿਨਃ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਿ। ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬਾਹ੍ਯਮੁਖੀ ਅਥਵਾ ਅਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖੀ ਅਸ੍ਤਿ। ਨ ਤृਪ੍ਤਿਮਧਿਗਚ੍ਛਾਮਿ ਜਾਤਂ ਕੌਤੂਹਲਂ ਹਿ ਮੇ
ਵੱਛੇ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਵਰਤ ਦੀ ਗੱਲ: ਓੰਕਾਰੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਨੰਦੀ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਤੇ ਕੁਝ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ। ਮੈਨੂੰ ਅਜੇ ਤਸੱਲੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਚਾਹ ਜਾਗੀ ਹੈ।
ਗੋਪਤਿਃ ਕਿਲ ਗੋਵਿਨ੍ਦਸ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੋਵਿੰਦ, ਜੋ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।
ਤਦ੍ਗੋਵृषਭਦਾਨਸ੍ਯ ਫਲਂ ਮੇ ਕਥਾਯਾਚ੍ਯੁਤ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ ਵृषਦਾਨਫਲਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਕਥਯਾਮਿ ਤੇ
ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਵੱਛੇ ਦੇ ਦਾਨ ਦਾ ਕੀ ਫਲ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੱਛਾ ਦਾਨ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਪਾਵਨਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਦਾਨੋਤ੍ਤਮੋਤ੍ਤਮਮ੍ ਦਸ਼ਧੇਨੁਪ੍ਰਦਾਨਾਦ੍ਧਿ ਸ ਏਵੈਕੋ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਇਹ ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਇਕ ਵੱਛਾ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਦਸ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਹृष੍ਟਸ਼੍ਚਾਤਿਪੁष੍ਟਾਂਗੋ ਹ੍ਯਰੋਗਃ ਪਾਂਡੁਨਨ੍ਦਨ
ਹੇ ਪਾਂਡੂਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਕੋਈ ਖੁਸ਼, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵੱਛਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਧੁਰਂਧਰਃ ਸ੍ਥਾਪਯਤੇ ਏਕ ਏਵ ਕੁਲਂ ਮਹਤ੍
—ਜੋ ਵੱਛਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਯੋਗ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਲਂਕृਤ੍ਯ ਵृषਂ ਸ਼ਾਂਤਂ ਪੁਣ੍ਯਕਾਲ ਉਪਸ੍ਥਿਤੇ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਚੰਗੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਸਜਾ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਮਂਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤਂ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਵਦਾਮਿ ਤੇ
ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਧਰ੍ਮਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵृषਰੂਪੇਣ ਜਗਦਾਨਨ੍ਦਕਾਰਕਃ
ਤੂੰ ਹੀ ਧਰਮ ਵੱਛੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਦਤ੍ਤ੍ਵੈਵਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਵਿਸਰ੍ਜਯੇਤ੍ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਲਯਂ ਯਾਤਿ ਗੋਦਾਨਸੁਕृਤੇਨ ਚ ।। 4.160.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੋਗ ਦੱਖਣਾ ਦੇ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਰੁਖਸਤ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਗਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਸੁਕਰਤ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਾਨਂ ਵृषਭਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਦੀਪ੍ਯਮਾਨਂ ਸੁਸ਼ੋਭਨਮ੍
ਜੋ ਰਥ ਵੱਛੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਹੋਵੇ—
ਯਾਵਂਤਿ ਤਸ੍ਯ ਰੋਮਾਣਿ ਗੋਵृषਸ੍ਯ ਮਹੀਪਤੇ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿੰਨੇ ਵਾਲ ਉਸ ਵੱਛੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਹਨ—
ਗੋਲੋਕਾਦਵਤੀਰ੍ਣਸ੍ਤੁ ਇਹ ਲੋਕੇ ਦ੍ਵਿਜੋ ਭਵੇਤ੍
ਗੋਲੋਕ ਤੋਂ ਇਥੇ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਕਸ੍ਯ ਦੇਯੋ ਵृषੋਤ੍ਤਮਃ
ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵੱਛਾ ਕਿਨੂੰ ਦਿਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਯੇ ਕ੍ਸ਼ਾਂਤਦਾਂਤਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਪੂਰ੍ਣਕਰ੍ਣਾ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿਵਧਾਨ੍ਨਿਵृਤ੍ਤਾਃ
ਜੋ ਮਾਫ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ—
ਊਰ੍ਜਸ੍ਵਿਨਂ ਭਰਸਹਂ ਦृਢਕਂਧਰਂ ਚ ਯਚ੍ਛਂਤਿ ਯੇ ਵृषਮਸ਼ੇषਗੁਣੋਪਪਨ੍ਨਮ੍
—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਹੜੇ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਾਕਤਵਰ, ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਯੋਗ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਵੱਛਾ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਉਤ੍ਤਰਪਰ੍ਵਣਿ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਯੁਧਿष੍ਠਿਰਸਂਵਾਦੇ ਵृषਭਦਾਨਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ षष੍ਟਯੁਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਭਵਿੱਖ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਦਾਨ ਵਰਤ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਰਾ ਇੱਕ ਸੌ ਸੱਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
ਕਪਿਲਾਦਾਨਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਪੁਣ੍ਯਂ ਯਤ੍ਸਰ੍ਵਦਾਨਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਪਾਤਕਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸ ਰਹੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।