ਪੁਤ੍ਰੋ ਵਰਰੁਚਿਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋऽਥਰ੍ਵਣਸ੍ਯ ਨृਪਪ੍ਰਿਯਃ ।। ਤੇ ਗਤਾ ਮਾਗਧੇਸ਼ਸ੍ਯ ਚਨ੍ਦ੍ਰਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਵੈ ਸਭਾਮ੍ 3.2.30.
ਅਥਰਵਣ ਦਾ ਚੰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਵਰਰੁਚਿ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੀ; ਉਹ ਮਾਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਗਏ।
ਨृਪਸ੍ਤਾਨ੍ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਬਹੁਮਾਨਪੁਰਃਸਰਮ੍
ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਵ੍ਯਾਡਿਰਾਹ ਮਹਾਰਾਜ ਯਃ ਸ੍ਤੁਤੌ ਤਤ੍ਪਰਃ ਪੁਮਾਨ੍
ਵਿਆੜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—'
ਮੀਮਾਂਸਸ਼੍ਚਾਹ ਭੋ ਰਾਜਨ੍ਯਜ੍ਞੇ ਯੋ ਹਿ ਪੁਮਾਨ੍ਪਰਃ
ਮੀਮਾਂਸਾ ਨੇ ਵੀ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ—'
ਹਵਨਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਕਸੁਰਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹਵਨ ਤੇ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੇਦਂ ਪਾਣਿਨਿਸ਼੍ਚਾਹ ਚਨ੍ਦ੍ਰਗੁਪ੍ਤ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਭੋਃ
ਸ਼੍ਰੁਤਵੇਦ ਅਤੇ ਪਾਣਿਨੀ ਨੇ ਵੀ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਚੰਦਰਗੁਪਤ, ਸੁਣ—'
ਤਥੈਵ ਸੂਤ੍ਰਪਾਠੈਸ਼੍ਚ ਲਿਂਗਧਾਤੁਗਣਾਵृਤੈਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਤਰਾਂ ਦੀ ਪਾਠ ਨਾਲ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਧਾਤੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਮੇਤ—
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਰਰੁਚਿਸ਼੍ਚਾਹ ਸ਼ृਣੁ ਮਾਗਧਭੂਪਤੇ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਰਰੁਚਿ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਮਾਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸੁਣ—'
ਦਂਡਲੋਮਨਖਾਧਾਰੀ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥੀ ਵੇਦਤਤ੍ਪਰਃ
ਜੋ ਦੰਡ, ਵਾਲ ਅਤੇ ਨਖ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਭਿਖ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—
ਇਤਿ ਤੇषਾਂ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਿਤृਸ਼ਰ੍ਮਾਬ੍ਰਵੀਦਿਦਮ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਿਤ੍ਰਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਇਹ ਆਖਿਆ—
ਗਾਮੀ ਪਾਣਿਗृਹੀਤਾਯਾਮृਤੁਕਾਲੇ ਯਤੇਂਦ੍ਰਿਯਃ 3.2.30.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਦਾ ਹੈ—
ਸ੍ਵਾਮਿਨ੍ਯਦ੍ਭਵਤਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞੇਨ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਾ
ਹੇ ਮਾਲਕ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਅਕਤੀ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿष੍ਯੋऽਭੂਦ੍ਗੁਰੁਵਾਕ੍ਯਪਰਾਯਣਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਚੇਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।
ਪਿਤृਸ਼ਰ੍ਮਾਪਿ ਮਨਸਾ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਦਾਮੋਦਰਂ ਹਰਿਮ੍
ਪਿਤਰਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਦਾਮੋਦਰ ਹਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।
[https://sa.wikisource.org/s/d7d ਪੂਰ੍ਵਪੁਟਮ੍] ਯਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਚ ਕਲੌ ਘੋਰੇ ਪਰਾਂ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਇਹ ਕਰਕੇ, ਕਲਿਜੁਗ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਣਭੁਗ੍ਵਰਸ਼ਿष੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞੈਃ ਸ ਪਰਾਜਿਤਃ
ਉਹ ਕਣਭੁਜਵਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਚੇਲਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ।
ਲਜ੍ਜਿਤਃ ਪਾਣਿਨਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਗਤਸ੍ਤੀਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਪਾਣਿਨੀ ਉਥੋਂ ਚਲ ਪਿਆ ਤੇ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਤੁਰ ਗਿਆ।
ਕੇਦਾਰਮੁਦਕਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਵਧ੍ਯਾਨਪਰੋऽਭਵਤ੍
ਕੇਦਾਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਤੋ ਦਸ਼ਦਿਨਾਨ੍ਤੇ ਸ ਵਾਯੁਭਕ੍ਸ਼ੋ ਦਸ਼ਾਹਨਿ
ਫਿਰ, ਦੱਸ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਦੱਸ ਦਿਨ ਤੱਕ ਸਿਰਫ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਮृਤਮਯਂ ਵਾਕ੍ਯਮਸ੍ਤੌਦ੍ਗਦ੍ਗਦਯਾ ਗਿਰਾ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੰਪਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਨਨ੍ਦੀਸਂਸ੍ਥਾਯ ਦੇਵਾਯ ਵਿਦ੍ਯਾਭਯਕਰਾਯ ਚ
ਨੰਦੀ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਨਿਡਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਨੂੰ,
ਪਾਪਾਨ੍ਤਕਾਯ ਭਰ੍ਗਾਯ ਨਮੋਨਨ੍ਤਾਯ ਵੇਧਸੇ
ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਰਗਾ, ਅਨੰਤ ਤੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੂੰ, ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਯਦਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਦੇਵੇਸ਼ ਵਿਦ੍ਯਾਮੂਲਪ੍ਰਦੋ ਭਵ
ਜੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇਂ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਮੂਲ ਦਾਤਾ ਬਣ।
ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣਮਯਾਨ੍ਯੇਵ ਅਇਉਣਾਦਿਸ਼ੁਭਾਨਿ ਵੈ ।। 3.2.31.
ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਅੱਖਰ, 'ਅ', 'ਇ', 'ਉ' ਆਦਿ, ਸਭ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਜ੍ਞਾਨਹ੍ਰਦੇ ਸਤ੍ਯਜਲੇ ਰਾਗ ਦ੍ਵੇषਮਲਾਪਹੇ
ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ, ਸੱਚ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਜੋ ਮੋਹ ਤੇ ਵੈਰ ਦੀ ਮੈਲ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਮਾਨਸਂ ਹਿ ਮਹਤ੍ਤੀਰ੍ਥ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਰ੍ਸ਼ਨਕਾਰਕਮ੍
ਮਨ ਹੀ ਵੱਡਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਂਤਰ੍ਦਧੇ ਰੁਦ੍ਰਃ ਪਾਣਿਨਿਃ ਸ੍ਵਗृਹਂ ਯਯੌ
ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਰੁਦਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਪਾਣਿਨੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਲਿਂਗਸੂਤ੍ਰਂ ਤਥਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਰਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮਾਪ੍ਤ ਵਾਨ੍
ਲਿੰਗਸੂਤਰ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲਈ।
ਯਤੋ ਯਾਤਾ ਸ੍ਵਯਂ ਗਂਗਾ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਮਯੀ ਸ਼ਿਵਾ
ਉਥੋਂ, ਗੰਗਾ ਆਪ, ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਬਣ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਹਿ ਚਲੀ।
ਬਭੂਵ ਕृष੍ਣਭਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵੇਦਵੇਦਾਂਗਪਾਰਗਃ
ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਭਗਤ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।