ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਵਸੁਧਾ ਲਬ੍ਧਾ ਪ੍ਰੀਤੇਨ ਬਲਯੇ ਪੁਨਃ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਫਿਰ ਬਲੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਕੌਮੁਦੀ ਪੁਨਃ 4.140.
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਰਾਜਨ, ਕੌਮੁਦੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮੁੜ ਚਲ ਪਿਆ।
ਲੋਕਸ਼ੋਕਹਰੀ ਕਾਮ੍ਯਾ ਧਨਪੁष੍ਟਿਸੁਖਾਵਹਾ
ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੁੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਧਨ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਧਾਤੁਜ੍ਞੈਰ੍ਨੈਗਮਜ੍ਞੈਸ਼੍ਚ ਤੇਨੈषਾ ਕੌਮੁਦੀ ਸ੍ਮृਤਾ
ਧਾਤੂ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਵਪਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਮੁਦੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹृष੍ਟਾਸ੍ਤੁष੍ਟਾਃ ਸੁਖਾਯਤ੍ਤਾਸ੍ਤੇਨੈषਾ ਕੌਮੁਦੀ ਸ੍ਮृਤਾ
ਉਹ ਖੁਸ਼, ਤ੍ਰਿਪਤ ਤੇ ਸੁਖ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਮੁਦੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਥਾਰ੍ਥੇ ਪਾਰ੍ਥ ਭੂਮੌ ਚ ਤੇਨੈषਾ ਕੌਮੁਦੀ ਸ੍ਮृਤਾ
ਅਰਥ ਲਈ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਮੁਦੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਤ੍ਤਂ ਦਾਨਵਰਾਜਸ੍ਯ ਆਦਰ੍ਸ਼ਮਿਵ ਭੂਤਲੇ
ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਕੁਤ ਈਤਿ ਭਯਂ ਤਤ੍ਰ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮृਤ੍ਯੁਕृਤਂ ਭਯਮ੍
ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਮੌਤ ਵਾਲਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨੀਰੁਜਸ਼੍ਚ ਜਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਰ੍ਵੋਪਦ੍ਰਵਵਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਕਲੀਫ ਜਾਂ ਮੁਸੀਬਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਣਗੇ।
ਯੋ ਯਾਦृਸ਼ੇਨ ਭਾਵੇਨ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯਸ੍ਯਾਂ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਜੋ ਜਿਹੜੇ ਮਨੋਭਾਵ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,
ਰੁਦਿਤੇ ਰੋਦਿਤਿ ਵਰ੍षਂ ਹृष੍ਟੋ ਵਰ੍षਂ ਪ੍ਰਹृष੍ਯਤਿ
ਜੇ ਕੋਈ ਰੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਏ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੀਂਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਟੈਸ੍ਤੁष੍ਟੈਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਕੌਮੁਦੀ ਨਰੈਃ 4.140.
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਿਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਦੀਵੇਂ ਦੀ ਰਾਤ ਮਨਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਉਪਸ਼ਮਿਤਮੇਘਨਾਦਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤਦਸ਼ਾਨਨਂ ਰਮਿਤਰਾਮਮ੍
ਜਦੋਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਠੰਢ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਸ-ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਮ ਜੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ,
ਕੂष੍ਮਾਣ੍ਡਾਦਾਨਰਮ੍ਯਂ ਕੁਵਲਯਖਣ੍ਡੈਸ਼੍ਚ ਧਾਤੁਕਾਭਦ੍ਰਮ੍
ਕੁੱਦੂਆਂ ਦੀ ਭੇਟ, ਸੁੰਦਰ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ,
ਦੀਪੋਤ੍ਸਵੇ ਜਨਿਤਸਰ੍ਵਜਨਪ੍ਰਮੋਦਾਂ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਯੇ ਸੁਮਨਸੋ ਬਲਿਰਾਜਪੂਜਾਮ੍
ਜੋ ਭਲੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਦੀਵੇਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ 'ਤੇ ਬਲੀ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਉਤ੍ਤਰਪ ਰ੍ਵਣਿ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਯੁਧਿष੍ਠਿਰਸਂਵਾਦੇ ਦੀਪਾਲਿਕੋਤ੍ਸਵਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦੁਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਭਵਿੱਖ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ, 'ਦੀਪਾਵਲੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਚਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਨਵਗ੍ਰਹਲਕ੍ਸ਼ਹੋਮਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸਰ੍ਵਕਾਮਾਪ੍ਤਯੇ ਕृਤ੍ਯਂ ਕਥਂ ਸ਼ਾਂਤਿਕਪੌष੍ਟਿਕਮ੍
ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨ, ਇਹ ਦੱਸੋ।
ਦृष੍ਟ੍ਯਾਯੁਃ ਪੁष੍ਟਿਕਾਮੋ ਵਾ ਤਥੈਵਾਭਿਚਰਨ੍ਪੁਨਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਨੋਰਥ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ,
ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਨੁਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਗ੍ਰਨ੍ਥਵਿਸ੍ਤਰਮ੍
ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝ ਕੇ,
ਪੁਣ੍ਯੇऽਹ੍ਨਿ ਵਿਪ੍ਰਕਥਿਤੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਾਚਨਮ੍
ਚੰਗੇ ਦਿਨ ਤੇ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਉਚਾਰ ਕੇ,
ਗ੍ਰਹਯਜ੍ਞਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪੁਰਾਣਸ਼੍ਰੁਤਿਕੋਵਿਦੈਃ
ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣੂਆਂ ਨੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਯਜਨਾ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਦੱਸੀ ਹੈ।
ਤृਤੀਯਃ ਕੋਟਿਹੋਮਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਕਾਮਫਲਪ੍ਰਦਃ
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ, ਕੋਟੀ ਹੋਮ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਤਾਵਦ੍ਵਿਧਿਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਪੁਰਾਣਸ਼੍ਰੁਤਿਭਾषਿਤਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ।
ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਧਾਨਤੋ ਵੇਦਿਂ ਵਿਤਸ੍ਤ੍ਯੁਚ੍ਛ੍ਰਯਸਂਯੁਤਾਮ੍
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੱਥ ਦੀ ਵਿਦੀ ਨਾਲ, ਵੇਦੀ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਪ੍ਰਣਯਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯਾਮਾਵਾਹਯੇਤ੍ਸੁਰਾਨ੍
ਅੱਗ ਪ੍ਰਗਟਾ ਕੇ, ਉਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯਃ ਸੋਮੋ ਮਹੀਪੁਤ੍ਰੋ ਬੁਧੋ ਜੀਵਃ ਸਿਤੋਰ੍ਕਜਃ 4.141.
ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਬੁਧ, ਜੀਵ ਅਤੇ ਸੁਫੈਦ ਵਾਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤ—
ਤਾਮ੍ਰਕਾਤ੍ਸ੍ਫਟਿਕਾਦ੍ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਾਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਣਜਾਵੁਭੌ
ਤਾਂਬੇ, ਸਫੈਦ ਪੱਥਰ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਲ੍ਲੋਹਿਤਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਤੁ
ਵਿਚਕਾਰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਲਾਲ ਵਾਲਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਭਾਰ੍ਗਵਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਸੋਮਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਪੂਰ੍ਵਕੇ
ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੋਮ ਨੂੰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜਾਮਾਤ੍ਯਾਨ੍ਮਹਾਰਾਜ ਤਂਡੁਲੈਃ ਸ੍ਥਾਪਯੇਦਥ
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚੌਲਾਂ ਨਾਲ ਉਥੇ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।