ਭਵਿष੍ਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਿਸ਼ਾਲਾਚ੍ਚ ਹਰਿਸ੍ਤਾਤ ਹਰੇਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵृਕਾਸ੍ਤਥਾ । ਵृਕੈਰ੍ਮੁष੍ਣਨ੍ਤਿ ਚ ਬੁਧਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਭਵੇਨ੍ਨृਪ

ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੋਂ ਹਰਿ ਅਤੇ ਹਰੇਸ਼ਾ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਲਾਰੇ ਭੀ; ਮੂਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਿਲਾਰਿਆਂ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਘੜੀ ਗਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਤਥੈषਾਮੇਵ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਤਿ ਵੇਗਤਃ । ਮਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਵਿਬੋਧਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍

ਉਸੇ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਹੇ ਕੁੁਰੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਿੱਖੇ ਬਾਘ, ਜਾਣੋ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਣਗੇ।

ਤਸ੍ਮਾਦਪਿ ਹृषੀਕਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਤਥੇਯਂ ਸृष੍ਟਿਰਾਖ੍ਯਾਤਾऽऽਰਾਧ੍ਯਤਃ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਜਾ, ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਖ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਚਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਹੇ ਕੁੁਰੂਆਂ ਦੇ ਮਨਪਸੰਦ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਭੂਯੋ ਨਿਬੋਧ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਭੂਤਾਨਾਮਿਹ ਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ । ਗੁਣਾਧਿਕਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਪृਥਿਵੀਪਤੇ

ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਥੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪਰਿਘਟ ਸਮਝੋ: ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੁਣਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ।

ਆਕਾਸ਼ਮਾਦਿਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮੇਵ ਹਿ । ਏਕਂ ਦ੍ਵੌ ਚ ਤਥਾ ਤ੍ਰੀਣਿ ਚਤ੍ਵਾਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪਞ੍ਚ ਚ

ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਸਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ; ਇਕ, ਦੋ, ਅਤੇ ਇਉਂ ਹੀ ਤਿੰਨ, ਚਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜ।

ਤਤਃ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪਦ੍ਮਾਸਨਗਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਤੁ ਸ ਨਾਮਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਚ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍

ਫਿਰ ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਗੋਦ-ਨਾਰੀ ਤੇ ਬੈਠਿਆ — ਸਾਰੇ ਨਾਮਾਂ ਅਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਿਭਿੰਨ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਅਲੱਗ ਹੋ ਗਿਆ।

ਵੇਦਸ਼ਬ੍ਦੇਭ੍ਯ ਏਵਾਦੌ ਪृਥਕ੍ਸਂਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਮਮੇ । ਕਰ੍ਮੋਦ੍ਭਵਾਨਾਂ ਦੇਵਾਨਾਂ ਸੋऽਸृਜਦ੍ਦੇਹਿਨਾਂ ਪ੍ਰਭੁਃ

ਸਿਰਫ਼ 'ਵੇਦ' ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਅਲੱਗ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਬਿਨਾਂ ਸੰਲਗਨ ਦੇ; ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀਆਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ।

ਤੁषਿਤਾਨਾਂ ਗਣਂ ਰਾਜਨ੍ਯਜ੍ਞਂ ਚੈਵ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵੀਰ ਸਮਾਨੇਭ੍ਯੋ ਗੁਹ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਨਾਤਨਮ੍

ਉਸ ਨੇ ਤੁਸ਼ਿਤ ਦੇ ਸੈਨਾਂ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਬਲ ਵਾਲੇ ਬੀਰਾਂ ਨੂੰ ਰਹਸਮੀ ਸਦੀਵੀ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦਿਤਾ।

ਦੁਦੋਹ ਯਜ੍ਞਸਿਦ੍ਧਯਰ੍ਥਮृਗ੍ਯਜੁਃ ਸਾਮਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਕਾਲਂ ਕਾਲਵਿਭਕ੍ਤੀਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਹਾਨृਤੂਂਸ੍ਤਥਾ ਨृਪ

ਉਸ ਨੇ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਸਮਾ-ਸਮੇਤ ਚਿੰਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹਿਰਣ-ਯਜ੍ਞ; ਕਾਲ, ਕਾਲ ਦੇ ਭੇਦ, ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਾ।

ਸਰਿਤਃ ਸਾਗਰਾਞ੍ਛੈਲਾਨ੍ਸਮਾਨਿ ਵਿषਮਾਣਿ ਚ । ਕਾਮਂ ਕ੍ਰੋਧਂ ਤਥਾ ਵਾਚਂ ਰਤਿਂ ਚਾਪਿ ਕੁਰੁਦ੍ਵਹ

ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪਹਾੜ — ਇਹ ਸਭ ਇਕੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਏ ਗਏ, ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੀ; ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

ਸृष੍ਟਿਂ ਸਸਰ੍ਜ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੌ ਵਿਵੇਕਾਯ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਚ ਤਥਾਸृਜਤ੍

ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚੀ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ ਤੇ ਧਰਮ-ਅਧਰਮ, ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਤੱਬ ਵੰਡੇ।

ਸੁਖਦੁਃਖਾਦਿਭਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੈਃ ਪ੍ਰਜਾਸ਼੍ਚੇਮਾ ਨ੍ਯਯੋਜਯਤ੍ । ਅਣ੍ਵ੍ਯੋ ਮਾਤ੍ਰਾਵਿਨਾਸ਼ਿਨ੍ਯੋ ਦਸ਼ਾਰ੍ਧਾਨਾਂ ਤੁ ਯਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ

ਉਸ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਲ ਦਾ ਅਤੇ ਦੁਖ ਦਾ ਜੋੜ ਬਣਾਕੇ ਰੱਖਿਆ; ਕੁਝ ਅਣੂ ਵਰਗੇ ਅਵਿਭਾਜ਼ਯ ਬਣਾਏ ਗਏ, ਤੇ ਕੁਝ ਦੱਸ ਤੇ ਆਧਾ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਤਾਭਿਃ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਵੀਰ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਯਤ੍ਕृਤਂ ਤੁ ਪੁਰਾ ਕਰ੍ਮ ਸਨ੍ਨਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਵੈ ਨृਪ

ਇਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਰਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਅਨੁਕੂਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀਆਂ।

ਸ ਤਦੇਵ ਸ੍ਵਯਂ ਭੇਜੇ ਸृਜ੍ਯਮਾਨਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਹਿਂਸ੍ਰਾਹਿਂਸ੍ਰੇ ਮृਦੁਕ੍ਰੂਰੇ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੇ ऋਤਾਨृਤੇ

ਉਹੀ ਰਾਜਾ ਨਿਵੜ ਕੇ ਨਵੀਂ-ਨਵੀਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਭੇਜਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ — ਹਿੰਸਕ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਕ, ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਕਰੰਕਾਰ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਾਰਮਿਕ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ।

ਯਦ੍ਯਥਾਸ੍ਯਾਭਵਤ੍ਸਰ੍ਗੇ ਤਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਯਮਾਵਿਸ਼ਤ੍ । ਯਥਾ ਚ ਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯृਤਵਃ ਸ੍ਵਯਮੇਵਾਨੁਪਰ੍ਯਯੇ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਸੁਭਾਉ ਸੀ, ਉਹੀ ਸੁਭਾਉ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਆਪਣੀ-ਆਪੀਂ ਲੜੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਵਾਨਿ ਸ੍ਵਾਨ੍ਯਭਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਥਾ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਦੇਹਿਨਃ । ਲੋਕਸ੍ਯੇਹ ਵਿਵृਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮੁਖਬਾਹੂਰੁਪਾਦਤਃ

ਸਰੀਰ ਧਾਰੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਉਚਿਤ ਕਰਮ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲਏ; ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਉਹ ਮੂੰਹਾਂ, ਬਾਂਹਾਂ, ਉੱਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਤਥਾ ਚੋਭੌ ਵੈਸ਼੍ਯਸ਼ੂਦ੍ਰੌ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਮੁਖਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਤੇਭ੍ਯੋ ਵੇਦਾ ਵਿਨਿਃਸृਤਾਃ

ਮੂੰਹਾਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਬਾਂਹਾਂ ਤੋਂ ਖੱਤਰੀਆ, ਉਠਾਂ ਤੋਂ ਵੈਸ਼ਯ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰ — ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਹਨਾਂ ਚਾਰੋਂ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਵੇਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

ऋਗ੍ਵੇਦਸਹਿਤਾ ਤਾਤ ਵਸਿष੍ਠੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਪੂਰ੍ਵਾਨ੍ਮੁਖਾਨ੍ਮਹਾਬਾਹੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਚ੍ਚਾਪਿ ਵੈ ਸ਼ृਣੁ

ਸੁਣੋ: ਰਿਗਵੇਦ ਮਹਾਨ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਇਆ; ਪੂਰਬ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ।

ਯਜੁਰ੍ਵੇਦੋ ਮਹਾਰਾਜ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੇਨ ਵੈ ਸਹ । ਸਾਮਾਨਿ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਤ੍ਤਾਤ ਗੌਤਮਸ਼੍ਚ ਮਹਾਨृषਿਃ

ਯਜੁਰਵੇਦ, ਹੇ ਰਾਜੇ, ਯਜ਼ਨਾਵਲਕਿ੍ਯ ਨੇ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ; ਸਮਵੇਦ ਪੱਛਮ ਵੱਲੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਉਸ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ।

ਅਥਰ੍ਵਵੇਦੋ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮੁਖਾਚ੍ਚਾਪ੍ਯੁਤ੍ਤਰਾਨ੍ਨृਪ । ऋषਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਥਾ ਰਾਜਞ੍ਛੌਨਕੋ ਲੋਕਪੂਜਿਤਃ

ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਆਥਰਵ ਵੇਦ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲਲਾ ਵੇਦ ਉਭਰਿਆ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਜਨਮਿਆ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਰਾਜਾ ਦੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ਦੀ ਪੀਠ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰ ਦਿੱਤਾ।

ਯਤ੍ਤਨ੍ਮੁਖਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਪਞ੍ਚਮਂ ਲੋਕਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਸੇਤਿਹਾਸਾਨਿ ਭਾਰਤ

ਉਹ ਚਿਹਰਾ, ਬਲਵਾਨ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਪੰਚਮ ਵਜੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਵਿਰਾਸਤਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ।

ਨਿਰ੍ਗਤਾਨਿ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੁਖਾਤ੍ਕੁਰੁਕੁਲੋਦ੍ਵਹ । ਤਥਾਨ੍ਯਾਃ ਸ੍ਮृਤਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਯਮਾਦ੍ਯਾ ਲੋਕਪੂਜਿਤਾਃ

ਉਸੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਕੁਰੁਕੁਲਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਂ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਅਤੇ ਯਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਿਯਮਾਂ-ਕਿਰਿਆਵਾਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

ਤਤਃ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ਦੇਵੋ ਦ੍ਵਿਧਾ ਦੇਹਮਕਾਰਯਤ੍ । ਦ੍ਵਿਧਾ ਕृਤ੍ਵਾਤ੍ਮਨੋ ਦੇਹਮਰ੍ਧੇਨ ਪੁਰੁषੋऽਭਵਤ੍

ਫਿਰ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦੋਹਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਚਿਆ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਧੇਰੇ ਅੰਗ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਗਿਆ।

ਅਰ੍ਧੇਨ ਨਾਰੀ ਤਸ੍ਯਾਂ ਚ ਵਿਰਾਜਮਸृਜਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ । ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤ੍ਵਾਸृਜਦ੍ਯਂ ਤੁ ਸ ਸ੍ਵਯਂ ਪੁਰੁषੋ ਵਿਰਾਟ੍

ਦੂਜੇ ਅਧੇਰੇ ਖੰਡ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਬਣਾਈ ਜੋ ਉਸ ਅਰਧ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਸੀ; ਤਪਸ੍ਯਾ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਬਣੀ, ਉਹ ਖੁਦ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵ-ਪੁਰਸ਼ ਸੀ।

ਸ ਚਕਾਰ ਤਪੋ ਰਾਜਨ੍ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਪਤੀਨ੍ਪ੍ਰਜਾਨਾਮਸृਜਨ੍ਮਹਰ੍षੀਨਾਦਿਤੋ ਦਸ਼

ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਬਹੁ-ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ: ਉਸ ਤੋਂ ਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਅਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਰੰਭ 'ਚੋਂ ਦੱਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸੀ ਜਨਮ ਲਏ।

ਨਾਰਦਂ ਚ ਭृਗੁਂ ਤਾਤ ਕਂ ਪ੍ਰਚੇਤਸਮੇਵ ਹਿ । ਪੁਲਹਂ ਕ੍ਰਤੁਂ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਂ ਚ ਅਤ੍ਰਿਮਙ੍ਗਿਰਸਂ ਤਥਾ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਉਤੇ, ਤਾਤਕਾ ਵੀ ਸੀ, ਸਚਮੁਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ; ਅਸ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਲਾਹਾ, ਕਰਤੁ ਅਤੇ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਵੀ ਸਨ; ਅਤ੍ਰਿਮਾਨ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਸ ਵੀ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਰੀਚਿਂ ਚਾਪਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਯੋऽਸਾਵਾਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਏਤਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਅਸृਜਦ੍ ਭੂਰਿਤੇਜਸਃ

ਮਰੀਚਿ ਵੀ, ਹੇ ਭਰਤ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਨਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ; ਇਹਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਮਹਾਨ-ਮਹਿਮਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਉਤਪੰਨ ਕਰਕੇ ਲਿਆਂਦਾ।

ਅਥ ਦੇਵਾਨृषੀਨ੍ਦੈਤ੍ਯਾਨ੍ਸੋऽਸृਜਤ੍ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । ਯਕ੍ਸ਼ਰਕ੍ਸ਼ਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਪ੍ਸਰਸੋऽਸੁਰਾਨ੍

ਫਿਰ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਦੇਵਾਂ, ਮਨੀਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਪਿਸਾਚ ਜਿਹੇ ਜੀਵ, ਨਾਲ ਹੀ ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾਸ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ।

ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਚ ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਚੈਵ ਭਾਰਤ । ਨਾਗਾਨਾਂ ਚ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸਸਰ੍ਜ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਗਣਾਨ੍

ਉਸਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪੂਰਖਾਂ, ਸਰਪਾਂ ਅਤੇ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਭਰਤ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰਚਿਆ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰਣ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ।