ਈਤਯੋ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਂਤੇ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮृਤ੍ਯੁਕृਤਂ ਭਯਮ੍ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਯਂ ਚਿਰਂਕਾਲਮਿਨ੍ਦ੍ਰਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ
ਉਸਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੰਦਰ ਲੋਕ ਵਿਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾष੍ਟ੍ਰੇ ਪੁਰੇ ਚ ਨਗਰੇ ਸੁਰਰਾਜਕੇਤੋਰ੍ਯਤ੍ਰੋਤ੍ਸਵੋ ਨृਪਜਨੈਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਸਮੇਤ੍ਯ
ਦੇਸ਼, ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਨਗਰ ਵਿਚ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਝੰਡੇ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਉਤ੍ਤਰਪਰ੍ਵਣਿ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਯੁਧਿष੍ਠਿਰਸਂਵਾਦੇ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਧ੍ਵਜਮਹੋਤ੍ਸਵਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕੋਨਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦੁਤਰਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਂਪੁਰਾਣ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਵਿਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ, ਮਹੇਂਦਰ ਧਵਜ ਮਹੋਤਸਵ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸੌ ਇਕਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਦੀਪਾਲਿਕੋਤ੍ਸਵਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ ਪੁਰਾ ਵਾਮਨਰੂਪੇਣ ਯਾਚਯਿਤ੍ਵਾ ਧਰਾਮਿਮਾਮ੍
ਦੀਪਾਵਲੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮੰਗ ਕੇ,
ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਦਤ੍ਤਵਾਨ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਬਲਿਂ ਪਾਤਾਲਵਾਸਿਨਮ੍
ਉਸਨੇ ਰਾਜ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਵਸਾਇਆ।
ਏਕਮੇਵ ਹਿ ਭੋਗਾਰ੍ਥਂ ਬਲਿਰਾਜ੍ਯੇਤਿਚਿਹ੍ਨਿਤਮ੍
ਸਿਰਫ ਭੋਗ ਲਈ, ਬਲੀ ਦਾ ਰਾਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਦਸ਼੍ਯਾਂ ਨਿਸ਼ਾਗਮੇ
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਦਰਵੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ,
ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਦੀਯਤੇ ਦਾਨਂ ਤਸ੍ਯਾਂ ਕਾ ਦੇਵਤਾ ਭਵੇਤ੍
ਉਸ ਰਾਤ ਦਾਨ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਹੜੀ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਕਿਂਸ੍ਵਿਤ੍ਤਸ੍ਯੈ ਭਵੇਦ੍ਦੇਯਂ ਕੇਭ੍ਯੋ ਦੇਵਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨ
ਉਸ ਰਾਤ ਕੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ?
ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇ ਚ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਦਿਨੋਦਯੇ
ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਵਿਚ, ਚਉਦਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ,
ਅਪਾਮਾਰ੍ਗਪਲ੍ਲਵਾਨ੍ਵਾ ਭ੍ਰਾਭਯੇਨ੍ਮਸ੍ਤਕੋਪਰਿ
ਆਪਮਾਰਗ ਦੇ ਪੱਤੇ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਘੁਮਾ ਕੇ ਉਤਾਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਹਰ ਪਾਪਮਪਾਮਾਰ੍ਗ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਮਾਣਂ ਪੁਨਃਪੁਨਃ ਅਪਾਮਾਰ੍ਗ ਨਮਸ੍ਤੇਸ੍ਤੁ ਸ਼ਰੀਰਂ ਮਮ ਸ਼ੋਧਯ
ਹੇ ਆਪਮਾਰਗ, ਤੂੰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਘੁਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਮੇਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ। ਆਪਮਾਰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ।
( ਇਤ੍ਯਪਾਮਾਰ੍ਗ ਭ੍ਰਮਣ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ) ਤਤਸ਼੍ਚ ਤਰ੍ਪਣਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਰਾਜਸ੍ਯ ਨਾਮਭਿਃ ਵੈਵਸ੍ਵਤਾਯ ਕਾਲਾਯ ਸਰ੍ਵਭੂਤਕ੍ਸ਼ਯਾਯ ਚ ।।4.140.੧
(ਇਹ ਆਪਮਾਰਗ ਘੁਮਾਉਣ ਦਾ ਮੰਤਰ ਹੈ)। ਫਿਰ ਧਰਮਰਾਜ, ਵੈਵਸਵਤ, ਕਾਲ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਰਕਾਯ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯੋ ਦੀਪਃ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਦੇਵਤਾਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਨਰਕ ਲਈ ਦੀਵਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵਾਦੀਨਾਂ ਭਵਨੇषੁ ਮਠੇषੁ ਚ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਮਠਾਂ ਵਿੱਚ,
ਪ੍ਰਾਕਾਰੋਦ੍ਯਾਨਵਾਪੀषੁ ਪ੍ਰਤੋਲੀਨਿष੍ਕੁਟੇषੁ ਚ ਮਂਦੁਰਾਸੁ ਵਿਵਿਕ੍ਤਾਸੁ ਹਸ੍ਤਿਸ਼ਾਲਾਸੁ ਚੈਵ ਹਿ
ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ, ਬਾਗਾਂ, ਕੂਆਂ, ਦਰਵਾਜਿਆਂ, ਝਰੋਖਿਆਂ, ਇਕੱਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬਾੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ,
ਏਵਂ ਪ੍ਰਭਾਤਸਮਯੇऽਮਾਵਾਸ੍ਯਾਯਾਂ ਨਰਾਧਿਪ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੰਮਾਵੱਸ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ, ਹੇ ਰਾਜਨ,
ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਾਰ੍ਵਣਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਦਧਿਕ੍ਸ਼ੀਰਘृਤਾਦਿਭਿਃ
ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ, ਘੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ,
ਤਤੋऽਪਰਾਹ੍ਣਸਮਯੇ ਘੋषਯੇਨ੍ਨਗਰੇ ਨृਪਃ
ਫਿਰ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਐਲਾਨ ਕਰਵਾਏ,
ਲੋਕਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪਰੇ ਹृष੍ਯੇਤ੍ਸੁਧਾਧਵਲਿਤਾਜਿਰੇ
ਤੇ ਲੋਕ ਵੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਚਿੱਟੇ ਅੰਗਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਦ੍ਯੂਤਪਾਨਰਤੋਦृਪ੍ਤਨਰਨਾਰੀਮਨੋਹਰੇ ੧੮ . ਤਾਂਬੂਲਹृष੍ਟ ਵਦਨੇ ਕੁਙ੍ਕੁਮਕ੍ਸ਼ੋਦਚਰ੍ਚਿਤੇ
ਜਿੱਥੇ ਜੂਆ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਮਸਤ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਾਨ ਖਾ ਕੇ ਚਿਹਰੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਹਨ,
ਦੁਕੂਲਪਟ੍ਟਨੇਪਥ੍ਯੇ ਸ੍ਵਰ੍ਣਮਾਣਿਕ੍ਯਭੂषਿਤੇ 4.140.
ਨਰਮ ਕਪੜਿਆਂ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਪਹਿਰਾਵਿਆਂ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਮਾਣਕਾਂ ਵਾਲੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ,
ਯੁਵਤੀਜਨਸਂਕੀਰ੍ਣਵਸ੍ਤ੍ਰੋਜ੍ਜ੍ਵਲਵਿਹਾਰਿਣਿ ਪ੍ਰਦੋषੇ ਦੋषਰਹਿਤੇ ਸ਼ਸ੍ਤਦੋषਾਗਮੇ ਸ਼ੁਭੇ
ਜਿੱਥੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਹਵੈਲੀਆਂ ਹਨ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਜਦ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਚੰਗਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ,
ਸ਼ਸ਼ਿਪੂਰ੍ਣਮੁਖਾਭਿਸ਼੍ਚ ਕਨ੍ਯਾਭਿਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਤਣ੍ਡੁਲਮ੍
ਚੰਨ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਚਾਵ ਨਾਲ ਚਾਵਲ ਸੁੱਟਦੀਆਂ ਹਨ,
ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਮਾਣੋ ਨਤੋ ਮੂਰ੍ਘ੍ਨਿ ਮਨੁਜਾਨਾਂ ਜਨਾਧਿਪਃ ਨੀਰਾਜਨਂ ਤੁ ਤੇਨੇਹ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਵਿਜਯਪ੍ਰਦਮ੍
ਰਾਜਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨੀਰਾਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜਿੱਤ ਦਿੰਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਨੇਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਰਕ੍ਸ਼ੋਦੋषਭਯਾਪਹਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੁਰਾਈ ਤੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰੋਪਸਰ੍ਗਰਹਿਤੇ ਰਾਜਚੌਰਭਯੋਜ੍ਝਿਤੇ
ਜਿੱਥੇ ਛੋਟੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ,
ਤਤੋऽਰ੍ਦ੍ਧਰਾਤ੍ਰਸਮਯੇ ਸ੍ਵਯਂ ਰਾਜਾ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ਪੁਰਮ੍
ਫਿਰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਰਾਜਾ ਆਪ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਮਹਤਾ ਤੂਰ੍ਯਘੋषੇਣ ਜ੍ਵਲਦ੍ਭਿਰ੍ਹਸ੍ਤਦੀਪਕੈਃ
ਵੱਡੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਤੇ ਹੱਥੀਂ ਚਮਕਦੇ ਦੀਵੇ ਲੈ ਕੇ,
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਹਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮृਦ੍ਧਿਂ ਚੈਵਾਤ੍ਮਨਃ ਸ਼ੁਭਾਮ੍
ਉਹ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਚੰਗੀ ਤਰੱਕੀ ਵੇਖ ਕੇ,