ਕਾਰ੍ਯਾ ਗृਹਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸ਼ਾ ਗੋਮਯਰਹਿਤੈਃ ਸੁਵृਤ੍ਤਕੁਂਡੂਕੈਃ
ਘਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਚੰਗੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਬਰਤਨਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਬਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਉਪਲਿਪ੍ਤਗृਹਮਧ੍ਯੇ ਚਤੁष੍ਕੋਪਰਿ ਨ੍ਯਸੇਚ੍ਛੁਭਂ ਪੀਠਮ੍
ਨਵੇਂ ਲੀਪੇ ਹੋਏ ਘਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ੁਭ ਆਸਨ ਰੱਖੋ।
ਵੇਸ਼੍ਯਾਜਨੇਨਸਹਿਤੋ ਮਂਗਲਸ਼ਬ੍ਦੈਃ ਸੁਹਸਿਤੈਸ਼੍ਚਿਹ੍ਨੈਃ
ਵੇਸ਼ਿਆਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ, ਮੰਗਲਮਈ ਧੁਨੀਆਂ, ਮਿੱਠੀ ਹੰਸੀ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਮ ਹੋਵੇ।
ਦੇਵਦ੍ਵਿਜਾਤਿਸ਼ਸ੍ਤਾ ਸੁਸ੍ਤ੍ਰੀਰਰ੍ਘ੍ਯੈਃ ਸਮਰ੍ਚਯੇਤ੍ਪ੍ਰਥਮਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਇੱਜ਼ਤਦਾਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਦਾਨ-ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦਿਓ।
ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨਾਦਿਨਿਧਨਾ ਵਰ੍षੇਵਰ੍षੇ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਹਰ ਸਾਲ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ।
ਅਵਤੀਰ੍ਣਾ ਭੁਵਿ ਸਦਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦੈਤ੍ਯਨਿਬਰ੍ਹਿਣੀ
ਉਹ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਸਦਾ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਪੁਨਸ਼੍ਚੈषਾ ਮਹਾਦੇਵੀ ਯਸ਼ੋਦਾ ਗਰ੍ਭਸਂਭਵਾ
ਫਿਰ, ਉਹੀ ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜੰਮੀ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਲੋਕੇषੁ ਯਸ਼ੋਦਾਨਂਦਦਾਯਿਨੀਮ੍
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਪ੍ਰਵृਦ੍ਧੋऽਪਿ ਪੁਨਰ੍ਭਗਿਨ੍ਯਾ ਮਹਿਮਾ ਕृਤਃ
ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੱਡੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਫਿਰ ਤੋਂ ਵਧਾਈ।
ਏਵਂ ਵਿਂਧ੍ਯੋਪਵਾਸਿਨ੍ਯਾ ਨਵਰਾਤ੍ਰੋਪਵਾਸਿਨਃ
ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਜਿਹੜੇ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਮਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮਾਰਨ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ ਜੀ।
ਯਜਨੈਰ੍ਯਾਜਨੈਰ੍ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਥਾਨੇਸ੍ਥਾਨੇ ਪੁਰੇਪੁਰੇ
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ, ਪਵਿੱਤਰ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਯੋਗ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਸ੍ਨਾਤੈਃ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤੈਰ੍ਹृष੍ਟੈਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੈਰ੍ਨृਪੈਃ
ਪਹਿਲੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਕਾਲੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਸਰਵਮੰਗਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਾਇਆ, ਕਾਤਿਆਨੀ, ਦੁਰਗਾ, ਚਾਮੁੰਡਾ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਸ਼੍ਚ ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਤਦ੍ਵਿਧਾਨਮਿਦਂ ਸ਼ृਣੁ 4.138.
ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਮਨ ਵਿਚ ਧਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਭਵਾਨੀ ਆਪਣੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਾ ਵਜੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਲੋਹਾਭਿਹਾਰਿਕਂ ਕਰ੍ਮ ਕਾਰਯੇਦ੍ਯਾਵਦष੍ਟਮਿ
ਅਸ਼ਟਮੀ ਤੇ ਨੌਮੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਰਾਖਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਸੱਪ, ਕਿੰਨਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ, ਸਭ ਯਗਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮਣ੍ਡਪਂ ਕਾਰਯੇਦ੍ਦਿਵ੍ਯਂ ਨਵਸਪ੍ਤਕਰਂ ਵਰਮ੍
ਹੋਰ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ, ਇਹ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ; ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਇਹ ਉੱਚੇ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਮੇਖਲਾਤ੍ਰਯਸਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਯੋਨ੍ਯਸ਼੍ਵਤ੍ਥਦਲਾਭਯਾ
ਆਸ਼ਵਯੁਜ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਅਸ਼ਟਮੀ, ਜੋ ਮੂਲ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨਵਮੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਰਲੀ ਹੈ।
ਆਨੀਯ ਮਣ੍ਡਪੇ ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵਾਧਿਵਾਸਯੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਕੰਨਿਆ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਅਸ਼ਟਮੀ ਮੂਲ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨਵਮੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ੴਕਾਰਰਪੂਰ੍ਵਕੈਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਸ੍ਤਲ੍ਲਿਂਗੈਰ੍ਜੁਹੁਯਾਦ੍ ਘृਤਮ੍
ਜੋ ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਤੇ ਨੌਮੀ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਦੇਵੈਃ ਸਮਰੇ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੈਰ੍ਬਹੁਧਾ ਸ਼ਕਲੀਕृਤਃ
ਨੌਮੀ ਨੂੰ ਪੂਜੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ, ਦਿਨ ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਗੂੰਜ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨੌਵਾਂ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਹੋਤਵ੍ਯਂ ਪਾਯਸਂ ਘृਤਸਂਯੁਤਮ੍
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਸੁੱਚੀ ਹੈ, ਧਰਮ ਤੇ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਲਾ ਵਾਲੀ ਚਾਮੁੰਡਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਲੋਹਾਭਿਹਾਰਿਕਂ ਕਰ੍ਮ ਤੇਨੈਤਦृषਿਭਿਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਜੇ ਉਸ ਦਿਨ ਮੱਝਾਂ ਵਰਗੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਭ੍ਰਾਮਯੇਨ੍ਨਗਰੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਂਦਿਘੋषਪੁਰਸ੍ਸਰਮ੍
ਬਲੀ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਜਾਂ ਲੇਪ ਨਾਲ ਵੀ ਵਿਂਧਿਆਵਾਸਿਨੀ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਿੰਨੀ ਮੱਝਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪੂਜਯੇਦ੍ਰਾਜਚਿਹ੍ਨਾਨਿ ਫਲਮਾਲ੍ਯਾਨੁਲੇਪਨੈਃ 4.138.
ਇੱਥੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਜੀਵ ਦੁਰਗਾ ਲਈ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹੋਣ, ਪਰ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯਾਭਿਹਰਣਾਦ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਿਜਯਃ ਸਮੁਦਾਹृਤਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉੱਤਮ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯੈਃ ਪੂਜਿਤਾਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਮਾਯੁਰ੍ ਯਸ਼ੋਬਲਮ੍
ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਤੇ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਨੌਮੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਤਥਾਚ੍ਛਾਦਯ ਰਾਜਾਨਂ ਵਿਜਯਾਰੋਗ੍ਯਵृਦ੍ਧਯੇ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵ ਕੁਲਜਾਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮਾ ਭੂਯਾਃ ਕੁਲਦੂषਕਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਤੇ ਸਿਹਤ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਢੱਕੋ; ਤੂੰ ਗੰਧਰਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੈਂ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਨਾਕ ਨਾ ਕਟਾਈਂ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਯੇਨ ਸੋਮਸ੍ਯ ਵਰੁਣਸ੍ਯ ਚ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੋਮ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਸੱਚੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ,
ਤੇਜਸਾ ਚੈਵ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਮੁਨੀਨਾਂ ਤਪਸਾ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,
ਸ੍ਮਰ ਤ੍ਵਂ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੋऽਸਿ ਕੌਸ੍ਤੁਭਂ ਚ ਮਣਿਂ ਸ੍ਮਰ
ਤੂੰ ਯਾਦ ਕਰ, ਤੂੰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹੈਂ; ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰ।
ਮਹਾਨਵਮੀਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ ਪੁਣ੍ਯਾ ਮਹਾਨਵਮ੍ਯਸ੍ਤਿ ਤਿਥੀਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰਾ ਤਿਥਿਃ । ਸਾਨੁष੍ਠੇਯਾ ਸੁਰੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲੈਰ੍ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । । ੧ ਭਵਾਨੁਤ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਪਾਰ੍ਥ ਸਮ੍ਵਤ੍ਸਰਸੁਖਾਯ ਵੈ । ਭੂਤਪ੍ਰੇਤਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਂ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਚੋਤ੍ਸਵਾਯ ਵਾ । । ੨ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ ਉਵਾਚ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਲਾਤ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇਯਂ ਨਵਮੀ ਮਹਸ਼ਬ੍ਦਯੁਕ੍ । ਕਿਮਾਦਾਵੁਪਪਨ੍ਨੋऽਸ੍ਤਿ ਭਗਵਨ੍ਨਵਮੀਵਿਧਿਃ । । ੩ ਯਸ਼ੋਦਾਗਰ੍ਭਸਮ੍ਭੂਤੇਰੁਤ ਯਾਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਉਤਾਹੋ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵਾਸੀਤ੍ਕृਤਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਾਦਿषੁ । । ੪ ਯਦਸ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ ਕੇਚਿਨ੍ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਘਾਤਯਨ੍ਤਿ ਚ । ਹਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਤੇषਾਂ ਕਾ ਗਤਿਃ ਪਾਰਲੌਕਿਕੀ । । ੫ ਸ੍ਵਯਂ ਘ੍ਨਤਾਂ ਘਾਤਯਤਾਮਨੁਮੋਦਯਤਾਂ ਤਥਾ । ਏਤਨ੍ਮੇ ਸਂਸ਼ਯਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਕੇਸ਼ਵ । । ੬ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ ਪਾਰ੍ਥ ਯਾ ਪਰਮਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਨਨ੍ਤਾ ਲੋਕਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ । ਆਦ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਗਤਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਭਾਵਗਮ੍ਯਾ ਮਨੋਹਰਾ । । ੭ ਆਦ੍ਯਾष੍ਟਮੀ ਕਲਾਕਾਲੀ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਸਰ੍ਵਮਙ੍ਗਲਾ । ਮਾਯਾ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ ਦੁਰ੍ਗਾ ਚਾਮੁਣ੍ਡਾ ਸ਼ਙ੍ਕਰਪ੍ਰਿਯਾ । । ੮ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤਿ ਯਾਂ ਯੋਗਰਤਾਂ ਸਾ ਦੇਵੀ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰੀ । ਰੂਪਭੇਦੈਰ੍ਨਾਮਭੇਦੈਰ੍ਭਵਾਨੀ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਸ਼ਿਵਾ । । ੯ ਅष੍ਟਮ੍ਯਾਂ ਤੁ ਨਵਮ੍ਯਾਂ ਤੁ ਦੇਵਦਾਨਵਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰੁਰਗੈਰ੍ਯਜ੍ਞੈਃ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਕਿਨ੍ਨਰੈਰ੍ਨਰੈਃ । । 4.138.੧੦ ਅਨ੍ਯੇष੍ਵਪਿ ਯੁਗੇष੍ਵਾਦੌ ਸृष੍ਟੇਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾ । ਪੂਜ੍ਯਤੇਯਂ ਪੁਰਾ ਦੇਵੀ ਤੇਭ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਤਰੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ । । ੧੧ ਆਸ਼੍ਵਯੁਕ੍ਛੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਚ ਯਾष੍ਟਮੀ ਮੂਲਸਂਯੁਤਾ । ਸਾ ਮਹਾਨਵਮੀ ਨਾਮ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇऽਪਿ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਾ । । ੧੨ ਕਨ੍ਯਾਗਤੇ ਸਵਿਤਰਿ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇऽष੍ਟਮੀ ਤੁ ਯਾ । ਮੂਲਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਸਾ ਮਹਾਨਵਮੀ ਸ੍ਮृਤਾ । । ੧੩ ਅष੍ਟਮ੍ਯਾਂ ਚ ਨਵਮ੍ਯਾਂ ਚ ਜਗਨ੍ਮਾਤਰਮਮ੍ਬਿਕਾਮ੍ । ਪੂਜਯਿਤ੍ਯਾऽऽਸ਼੍ਵਿਨੇ ਮਾਸਿ ਵਿਸ਼ੋਕੋ ਜਯਤਿ ਦ੍ਵਿषਃ । । ੧੪ ਸਨ੍ਤਰ੍ਜਯਨ੍ਤੀ ਹੁਂਕਾਰੈਃ ਖਡ੍ਗਾਦਿਭਿਰਹਰ੍ਨਿਸ਼ਮ੍ । ਨਵਮ੍ਯਾਂ ਪੂਜਿਤਾ ਦੇਵੀ ਦਦਾਤਿ ਨਵਮਂ ਫਲਮ੍ । । ੧੫ ਸਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਸਾ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਚ ਸਾ ਧਰ੍ਮਸੁਖਦਾਯਿਨੀ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਦਾ ਪੂਜਨੀਯਾ ਚਾਮੁਣ੍ਡਾਮੁਣ੍ਡਮਾਲਿਨੀ । । ੧੬ ਤਸ੍ਯਾਂ ਯਦ੍ਯੁਪਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਮਹਿषਾਦਯਃ । ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਿਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਘ੍ਨਤਾਂ ਪਾਪਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । । ੧੭ ਨ ਤਥਾ ਬਲਿਦਾਨੇਨ ਪੁष੍ਪਧੂਪਵਿਲੇਪਨੈਃ । ਯਥਾ ਸਂਤੁष੍ਯਤੇ ਲੋਕੇ ਮਹਿषੈਰ੍ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਵਾਸਿਨੀ । । ੧੮ ਉਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਦੁਰ੍ਗਾਂ ਹਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਧਾਨਾਦ੍ਯੇऽਤ੍ਰ ਜਨ੍ਤਵਃ । ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਘਾਤਯਨ੍ਤੋऽਪਿ ਭਕ੍ਤਿਤਃ । । ੧੯ ਭਵਾਨੀਪ੍ਰਾਙ੍ਗਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾ ਯੇषਾਂ ਯਾਤਾ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ । ਤੇषਾਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਧ੍ਰੁਵਂ ਵਾਸੋ ਵਰਾਸ੍ਤੇऽਪ੍ਸਰਸਾਂ ਪ੍ਰਿਯਾਃ । । 4.138.੨੦ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਕਲ੍ਪੇषੁ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । ਤੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਚੈਵਾਸੀਨ੍ਨਵਮੀਯਂ ਪੁਰਾਰ੍ਚਿਤਾ
ਮਹਾਨਵਮੀ ਵਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਮਹਾਨਵਮੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਸਭ ਤਿੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹ ਵਰਤ ਸਾਲ ਭਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਜਾਂ ਉਤਸਵ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: ਇਹ ਮਹਾਨਵਮੀ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਲਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਧਾਨ ਕਦੋਂ ਤੋਂ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ? ਕੀ ਇਹ ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਸੀ? ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਦਿਨ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਜਿਹੜੇ ਆਪ ਮਾਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਕੀ ਗਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ, ਅਨੰਤ, ਸਭ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਦਿ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਭਾਵ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਣ ਯੋਗ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ ਹੈ। ਆਦਿ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਕਾਲਕਾਲੀ, ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਸਰਬਮੰਗਲਾ, ਮਾਇਆ, ਕਾਤਿਆਨੀ, ਦੁਰਗਾ, ਚਾਮੁੰਡਾ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਵਿਚ ਲੀਨ ਲੋਕ ਜਿਸਨੂੰ ਧਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਵਾਨੀ, ਸ਼ਿਵਾ ਵਜੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸ਼ਟਮੀ ਤੇ ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਰਾਖਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਉਰਗ, ਯਜਮਾਨ, ਕਿੰਨਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਰਸਮ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਦੇਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਮੂਲ ਨਕਸ਼ਤਰ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਮਹਾਨਵਮੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁਲੱਭ ਹੈ। ਜਦ ਸੂਰਜ ਕਨਿਆ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਤੇ ਮੂਲ ਨਕਸ਼ਤਰ ਮਿਲੇ, ਉਹੀ ਮਹਾਨਵਮੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸ਼ਟਮੀ ਤੇ ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਜਗਤ ਮਾਂ ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਦੇਵੀ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਖੜਗ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਪੂਜੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਨੌਂ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਧਰਮ ਤੇ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਚਾਮੁੰਡਾ, ਮੁੰਡਮਾਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਜੋ ਮਹਿਲ, ਮਹਿਸ ਆਦਿਕ ਜਾਨਵਰ ਉਸਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਜਿੰਨਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਵਿਂਧਿਆਵਾਸਿਨੀ ਮਹਿਸ ਦੀ ਬਲੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਨਾ ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਜਾਂ ਲੇਪ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਜਾਨਵਰ ਜਿਹੜੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਭਾਵੇਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚਿਤ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਥੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਮਨਵੰਤਰ ਤੇ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਕੁਰੁਨੰਦਨ, ਇਹ ਨਵਮੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।