ਬਹੁਭਿਃ ਕੋष੍ਠਕੀਕृਤ੍ਯ ਸ਼ਰੌਘੈਃ ਸ਼ਕਲੀਕृਤਮ੍
ਉਸਨੂੰ ਕਈਆਂ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਟੁਕੜੇ ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਗਿਆ।
ਇਮਾਂ ਕृष੍ਣਾਰ੍ਦ੍ਧਵਦਨਾਂ ਗृਹੀਤਾਂ ਸਿਂਦੁਰਾਰ੍ਚਿਤਾਮ੍ 4.136.
ਇਹ, ਜਿਸਦਾ ਅੱਧਾ ਮੁੰਹ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਫੜੀ ਹੋਈ ਤੇ ਸਿੰਦੂਰ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।
ਗਂਭੀਰਤੂਰ੍ਯਧ੍ਵਨਿਨਾ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਂ ਵृਤ੍ਤਤਾਂਡਵਾਮ੍
ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਢੋਲਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਜਾਗ ਪਈ, ਤੇ ਪੂਰਾ ਨੱਚ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਕृਤੇ ਨ ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਂ ਨ ਚ ਦੁਃਖਂ ਭਵੇਨ੍ਨृਣਾਮ੍
ਜੇ ਇਹ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤੰਗੀ ਰਹੇਗੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਉਤ੍ਤਰਪਰ੍ਵਣਿ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਯੁਧਿष੍ਠਿਰਸਂਵਾਦੇ ਭੂਤਮਾਤ੍ਰੁਤ੍ਸਵਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ षਟਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦੁਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਭਵਿੱਖ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਵਿਚ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਚ, 'ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸੌ ਛੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਰਕ੍ਸ਼ਾਬਨ੍ਧਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਤਂ ਸ਼ृਣ੍ਵੇਕਾਗ੍ਰਮਨਸਾ ਸਮਾਸਾਦ੍ਗਦਿਤਂ ਮਯਾ
ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਰੱਖੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸੀ ਹੈ।
ਪੁਰਾ ਦੇਵਾਸੁਰੇ ਯੁਦ੍ਧੇ ਦਾਨਵਾ ਸੁਰਨਿਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਹਰਾਇਆ।
ਦੈਵਾਦ੍ਭਵਂਤਿ ਭੂਤਾਨਾਂ ਕਾਲੇ ਜਯਪਰਾਜਯਾਃ
ਰੱਬ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਜੀਵ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਂਧਾਨਂ ਸਹ ਸ਼ਕ੍ਰੇਣ ਕ੍ਰਿਯਤਾਮਯਨਦ੍ਵਯਮ
ਇੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਂਝ ਕਰੀਏ, ਇਹ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਮੁਕਾ ਲਈਏ।
ਰਕ੍ਸ਼ਾਬਂਧਪ੍ਰਭਾਵੇਨ ਦਾਨਵੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਜਿਤੋ ਮਹਾਨ੍
ਰੱਖੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਵੱਡਾ ਅਸੁਰ ਰਾਜਾ ਵੀ ਹਾਰ ਗਿਆ।
ਭਾਰ੍ਗਵੇਣੈਵਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਦਾਨਵਾ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਾਃ
ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ, ਤਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਮਨੋਂ ਸਾਰਾ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਏष ਪ੍ਰਭਾਵੋ ਰਕ੍ਸ਼ਾਯਾਃ ਕਥਿਤਸ੍ਤੇ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਇਹ ਰੱਖੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕਸ੍ਯਾਂ ਤਿਥੌ ਕਦਾ ਦੇਵ ਏਤਨ੍ਮੇ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਕਿਹੜੀ ਤਿੱਥ ਤੇ ਕਦੋਂ, ਹੇ ਦੇਵ, ਇਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਜੀ।
ਯਥਾ ਯਥਾ ਹਿ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਪ੍ਰਭਾषਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ,
ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਵਣੇ ਚੈਵ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਂ ਦਿਨੋਦਯੇ ।। 4.137.
ਜਦੋਂ ਸਾਵਣ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਵੇਲੇ,
ਸ੍ਨਾਨਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਮਤਿਮਾਞ੍ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤਿਵਿਧਾਨਤ
ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ।
ਉਪਾਕਰ੍ਮਾਦਿਵੇਦੋਕ੍ਤਮृषੀਣਾਂ ਚੈਵ ਤਰ੍ਪਣਮ੍
ਫਿਰ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਮੁਤਾਬਕ ਉਪਾਕਰਮ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਜਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰੀਦੀ ਜਾਵੇ।
ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਮਂਤ੍ਰਸਹਿਤਂ ਸ੍ਨਾਨਂ ਦਾਨਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ
ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਤੋਪਰਾਹ੍ਨਸਮਯੇ ਰਕ੍ਸ਼ਾਪੋਟਲਿਕਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ
ਫਿਰ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਸ਼ੁਭ ਰੱਖਿਆ ਪੋਟਲੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਵਿਚਿਤ੍ਰੈਃ ਕਾਰ੍ਪਾਸੈਃ ਕ੍ਸ਼ੌਮੈਰ੍ਵਾ ਮਲਵਰ੍ਜਿਤੈਃ
ਉਹ ਪੋਟਲੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਫ਼ ਕਪਾਹ ਜਾਂ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਮੈਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣ, ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਣ।
ਕਾਰ੍ਯਾ ਗृਹਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸ਼ਾ ਗੋਮਯਰਹਿਤੈਃ ਸੁਵृਤ੍ਤਕੁਂਡੂਕੈਃ
ਘਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਚੰਗੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਬਰਤਨਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਬਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਉਪਲਿਪ੍ਤਗृਹਮਧ੍ਯੇ ਚਤੁष੍ਕੋਪਰਿ ਨ੍ਯਸੇਚ੍ਛੁਭਂ ਪੀਠਮ੍
ਨਵੇਂ ਲੀਪੇ ਹੋਏ ਘਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ੁਭ ਆਸਨ ਰੱਖੋ।
ਵੇਸ਼੍ਯਾਜਨੇਨਸਹਿਤੋ ਮਂਗਲਸ਼ਬ੍ਦੈਃ ਸੁਹਸਿਤੈਸ਼੍ਚਿਹ੍ਨੈਃ
ਵੇਸ਼ਿਆਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ, ਮੰਗਲਮਈ ਧੁਨੀਆਂ, ਮਿੱਠੀ ਹੰਸੀ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਮ ਹੋਵੇ।
ਦੇਵਦ੍ਵਿਜਾਤਿਸ਼ਸ੍ਤਾ ਸੁਸ੍ਤ੍ਰੀਰਰ੍ਘ੍ਯੈਃ ਸਮਰ੍ਚਯੇਤ੍ਪ੍ਰਥਮਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਇੱਜ਼ਤਦਾਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਦਾਨ-ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦਿਓ।
ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨਾਦਿਨਿਧਨਾ ਵਰ੍षੇਵਰ੍षੇ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਹਰ ਸਾਲ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ।
ਅਵਤੀਰ੍ਣਾ ਭੁਵਿ ਸਦਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦੈਤ੍ਯਨਿਬਰ੍ਹਿਣੀ
ਉਹ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਸਦਾ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਪੁਨਸ਼੍ਚੈषਾ ਮਹਾਦੇਵੀ ਯਸ਼ੋਦਾ ਗਰ੍ਭਸਂਭਵਾ
ਫਿਰ, ਉਹੀ ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜੰਮੀ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਲੋਕੇषੁ ਯਸ਼ੋਦਾਨਂਦਦਾਯਿਨੀਮ੍
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਪ੍ਰਵृਦ੍ਧੋऽਪਿ ਪੁਨਰ੍ਭਗਿਨ੍ਯਾ ਮਹਿਮਾ ਕृਤਃ
ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੱਡੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਫਿਰ ਤੋਂ ਵਧਾਈ।
ਮਹਾਨਵਮੀਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ ਪੁਣ੍ਯਾ ਮਹਾਨਵਮ੍ਯਸ੍ਤਿ ਤਿਥੀਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰਾ ਤਿਥਿਃ । ਸਾਨੁष੍ਠੇਯਾ ਸੁਰੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲੈਰ੍ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । । ੧ ਭਵਾਨੁਤ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਪਾਰ੍ਥ ਸਮ੍ਵਤ੍ਸਰਸੁਖਾਯ ਵੈ । ਭੂਤਪ੍ਰੇਤਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਂ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਚੋਤ੍ਸਵਾਯ ਵਾ । । ੨ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ ਉਵਾਚ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਲਾਤ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇਯਂ ਨਵਮੀ ਮਹਸ਼ਬ੍ਦਯੁਕ੍ । ਕਿਮਾਦਾਵੁਪਪਨ੍ਨੋऽਸ੍ਤਿ ਭਗਵਨ੍ਨਵਮੀਵਿਧਿਃ । । ੩ ਯਸ਼ੋਦਾਗਰ੍ਭਸਮ੍ਭੂਤੇਰੁਤ ਯਾਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਉਤਾਹੋ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵਾਸੀਤ੍ਕृਤਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਾਦਿषੁ । । ੪ ਯਦਸ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ ਕੇਚਿਨ੍ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਘਾਤਯਨ੍ਤਿ ਚ । ਹਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਤੇषਾਂ ਕਾ ਗਤਿਃ ਪਾਰਲੌਕਿਕੀ । । ੫ ਸ੍ਵਯਂ ਘ੍ਨਤਾਂ ਘਾਤਯਤਾਮਨੁਮੋਦਯਤਾਂ ਤਥਾ । ਏਤਨ੍ਮੇ ਸਂਸ਼ਯਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਕੇਸ਼ਵ । । ੬ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ ਪਾਰ੍ਥ ਯਾ ਪਰਮਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਨਨ੍ਤਾ ਲੋਕਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ । ਆਦ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਗਤਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਭਾਵਗਮ੍ਯਾ ਮਨੋਹਰਾ । । ੭ ਆਦ੍ਯਾष੍ਟਮੀ ਕਲਾਕਾਲੀ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਸਰ੍ਵਮਙ੍ਗਲਾ । ਮਾਯਾ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ ਦੁਰ੍ਗਾ ਚਾਮੁਣ੍ਡਾ ਸ਼ਙ੍ਕਰਪ੍ਰਿਯਾ । । ੮ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤਿ ਯਾਂ ਯੋਗਰਤਾਂ ਸਾ ਦੇਵੀ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰੀ । ਰੂਪਭੇਦੈਰ੍ਨਾਮਭੇਦੈਰ੍ਭਵਾਨੀ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਸ਼ਿਵਾ । । ੯ ਅष੍ਟਮ੍ਯਾਂ ਤੁ ਨਵਮ੍ਯਾਂ ਤੁ ਦੇਵਦਾਨਵਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰੁਰਗੈਰ੍ਯਜ੍ਞੈਃ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਕਿਨ੍ਨਰੈਰ੍ਨਰੈਃ । । 4.138.੧੦ ਅਨ੍ਯੇष੍ਵਪਿ ਯੁਗੇष੍ਵਾਦੌ ਸृष੍ਟੇਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾ । ਪੂਜ੍ਯਤੇਯਂ ਪੁਰਾ ਦੇਵੀ ਤੇਭ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਤਰੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ । । ੧੧ ਆਸ਼੍ਵਯੁਕ੍ਛੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਚ ਯਾष੍ਟਮੀ ਮੂਲਸਂਯੁਤਾ । ਸਾ ਮਹਾਨਵਮੀ ਨਾਮ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇऽਪਿ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਾ । । ੧੨ ਕਨ੍ਯਾਗਤੇ ਸਵਿਤਰਿ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇऽष੍ਟਮੀ ਤੁ ਯਾ । ਮੂਲਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਸਾ ਮਹਾਨਵਮੀ ਸ੍ਮृਤਾ । । ੧੩ ਅष੍ਟਮ੍ਯਾਂ ਚ ਨਵਮ੍ਯਾਂ ਚ ਜਗਨ੍ਮਾਤਰਮਮ੍ਬਿਕਾਮ੍ । ਪੂਜਯਿਤ੍ਯਾऽऽਸ਼੍ਵਿਨੇ ਮਾਸਿ ਵਿਸ਼ੋਕੋ ਜਯਤਿ ਦ੍ਵਿषਃ । । ੧੪ ਸਨ੍ਤਰ੍ਜਯਨ੍ਤੀ ਹੁਂਕਾਰੈਃ ਖਡ੍ਗਾਦਿਭਿਰਹਰ੍ਨਿਸ਼ਮ੍ । ਨਵਮ੍ਯਾਂ ਪੂਜਿਤਾ ਦੇਵੀ ਦਦਾਤਿ ਨਵਮਂ ਫਲਮ੍ । । ੧੫ ਸਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਸਾ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਚ ਸਾ ਧਰ੍ਮਸੁਖਦਾਯਿਨੀ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਦਾ ਪੂਜਨੀਯਾ ਚਾਮੁਣ੍ਡਾਮੁਣ੍ਡਮਾਲਿਨੀ । । ੧੬ ਤਸ੍ਯਾਂ ਯਦ੍ਯੁਪਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਮਹਿषਾਦਯਃ । ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਿਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਘ੍ਨਤਾਂ ਪਾਪਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । । ੧੭ ਨ ਤਥਾ ਬਲਿਦਾਨੇਨ ਪੁष੍ਪਧੂਪਵਿਲੇਪਨੈਃ । ਯਥਾ ਸਂਤੁष੍ਯਤੇ ਲੋਕੇ ਮਹਿषੈਰ੍ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਵਾਸਿਨੀ । । ੧੮ ਉਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਦੁਰ੍ਗਾਂ ਹਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਧਾਨਾਦ੍ਯੇऽਤ੍ਰ ਜਨ੍ਤਵਃ । ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਘਾਤਯਨ੍ਤੋऽਪਿ ਭਕ੍ਤਿਤਃ । । ੧੯ ਭਵਾਨੀਪ੍ਰਾਙ੍ਗਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾ ਯੇषਾਂ ਯਾਤਾ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ । ਤੇषਾਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਧ੍ਰੁਵਂ ਵਾਸੋ ਵਰਾਸ੍ਤੇऽਪ੍ਸਰਸਾਂ ਪ੍ਰਿਯਾਃ । । 4.138.੨੦ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਕਲ੍ਪੇषੁ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । ਤੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਚੈਵਾਸੀਨ੍ਨਵਮੀਯਂ ਪੁਰਾਰ੍ਚਿਤਾ
ਮਹਾਨਵਮੀ ਵਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਮਹਾਨਵਮੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਸਭ ਤਿੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹ ਵਰਤ ਸਾਲ ਭਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਜਾਂ ਉਤਸਵ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: ਇਹ ਮਹਾਨਵਮੀ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਲਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਧਾਨ ਕਦੋਂ ਤੋਂ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ? ਕੀ ਇਹ ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਸੀ? ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਦਿਨ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਜਿਹੜੇ ਆਪ ਮਾਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਕੀ ਗਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ, ਅਨੰਤ, ਸਭ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਦਿ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਭਾਵ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਣ ਯੋਗ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ ਹੈ। ਆਦਿ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਕਾਲਕਾਲੀ, ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਸਰਬਮੰਗਲਾ, ਮਾਇਆ, ਕਾਤਿਆਨੀ, ਦੁਰਗਾ, ਚਾਮੁੰਡਾ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਵਿਚ ਲੀਨ ਲੋਕ ਜਿਸਨੂੰ ਧਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਵਾਨੀ, ਸ਼ਿਵਾ ਵਜੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸ਼ਟਮੀ ਤੇ ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਰਾਖਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਉਰਗ, ਯਜਮਾਨ, ਕਿੰਨਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਰਸਮ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਦੇਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਮੂਲ ਨਕਸ਼ਤਰ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਮਹਾਨਵਮੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁਲੱਭ ਹੈ। ਜਦ ਸੂਰਜ ਕਨਿਆ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਤੇ ਮੂਲ ਨਕਸ਼ਤਰ ਮਿਲੇ, ਉਹੀ ਮਹਾਨਵਮੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸ਼ਟਮੀ ਤੇ ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਜਗਤ ਮਾਂ ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਦੇਵੀ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਖੜਗ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਪੂਜੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਨੌਂ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਧਰਮ ਤੇ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਚਾਮੁੰਡਾ, ਮੁੰਡਮਾਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਜੋ ਮਹਿਲ, ਮਹਿਸ ਆਦਿਕ ਜਾਨਵਰ ਉਸਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਜਿੰਨਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਵਿਂਧਿਆਵਾਸਿਨੀ ਮਹਿਸ ਦੀ ਬਲੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਨਾ ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਜਾਂ ਲੇਪ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਜਾਨਵਰ ਜਿਹੜੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਭਾਵੇਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚਿਤ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਥੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਮਨਵੰਤਰ ਤੇ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਕੁਰੁਨੰਦਨ, ਇਹ ਨਵਮੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।