ਸਂਚਿਂਤ੍ਯੈਵਂ ਸਮਾਨਾਯ੍ਯ ਵਸਂਤਂ ਪ੍ਰਾਹ ਸ਼ਂਕਰਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਵਸੰਤ ਨੂੰ ਬੁਲਾਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ:
ਸਿਤਪਕ੍ਸ਼ਃ ਸਹਾਯੋऽਯਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਸੁਖਪ੍ਰਦਃ
ਇਹ ਚਿੱਟੇ ਪੱਖ ਦਾ ਸਾਥੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਯਥਾ ਰਥਮਾਰੂਢਃ ਸਮਾਯਾਤਃ ਸਮੀਕ੍ਸ਼ਿਤੁਮ੍
ਜੋ ਵੀ, ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ,
ਕਾਰਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਯੇ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾ ਰਥਯਾਤ੍ਰਾਮਹੋਤ੍ਸਵਮ੍
ਉਹ ਮਾਨਵ, ਜੋ ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਏਵਮਾਭਾष੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ਵਸਂਤਂ ਚ ਤਤਃ ਸੁਰੈਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸੰਤ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ,
ਆਰੋਪਯੇਤ੍ਕਥਂ ਦੇਵਾਨ੍ਰਥੇ ਵਦ ਜਗਤ੍ਪਤੇ ।। 4.134.
ਜਗਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰਥ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਵੇ?
ਸੁਦृਢਾਕ੍ਸ਼ਂ ਦृਢਾਬਂਧਂ ਸੁਚਕ੍ਰਰਥਕੂਬਰਮ੍
ਮਜ਼ਬੂਤ ਧੁਰਾ, ਪੱਕੀ ਗੰਢ, ਚੰਗੀਆਂ ਪਹੀਆਂ ਤੇ ਰਥ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ,
ਅਥ ਵਾ ਵਂਸ਼ਵਿਹਿਤਂ ਨੇਤ੍ਰਪਟ੍ਟਪਟਾਵृਤਮ੍
ਜਾਂ ਫਿਰ, ਬਾਂਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਕਪੜੇ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਤੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ,
ਸਿਤਗੋਯੁਗਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਬਾਣਪਤਾਕਿਨਮ੍
ਚਿੱਟੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ, ਪੰਜ ਬਾਣਾਂ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ ਲਿਆਉਂਦਾ,
ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਂ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਗ੍ਰਹਯਜ੍ਞਵਿਧਾਨਤਃ
ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਦੀ ਰੀਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਗ੍ਰਹ ਯਜਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਅਨੁਸਾਰ,
ਆਰੋਪਯੇਦ੍ਰਥੇ ਦੇਵਂ ਮੂਲਮਂਤ੍ਰੇਣ ਮਂਤ੍ਰਵਿਤ੍
ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਏ।
ਰਥੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਨਯਤਿ ਵਾਜਿਨਃ ਪੁਰੋ ਯਤ੍ਰਯਤ੍ਰ ਕਾਮਯਤੇ ਸੁषਾਰਥਿਃ ਸ਼ਂਖਦੁਂਦੁਭਿਨਿਰ੍ਘੋषੈਃ ਕਾਹਲਾਨਾਂ ਚ ਨਿਃਸ੍ਵਨੈਃ
ਰਥ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਸਾਰਥੀ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਥੇ ਚਾਹੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੰਖ, ਡੰਗਰ ਤੇ ਕਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਆਵਾਜਾਂ ਨਾਲ।
ਦੋषਾਸੁਖੇਨ ਰਮਿਤਂ ਪ੍ਰੇषਣੀਯਪੁਰਃਸਰਮ੍
ਰਾਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਜਾਟਾ ਅੱਗੇ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
ਤਾਂਬੂਲਾਨਿ ਰਥੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪੁष੍ਪਮਾਲਾਯੁਤਾਨਿ ਚ
ਉਹ ਰਥ ਤੇ ਤਾਂਬੂਲ ਪੱਤੇ ਰੱਖੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਸਮੇਤ।
ਯਸ੍ਯਯਸ੍ਯ ਗृਹੇਭ੍ਯੇਤਿ ਪ੍ਰੇਰਿਤੋ ਰਥਿਨਾ ਰਥਃ । ।। 4.134.
ਜਿਸ ਵੀ ਘਰ ਵੱਲ ਰਥਵਾਨ ਰਥ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਇਤਰੋऽਪਿ ਭਵੇਤ੍ਪੂਜ੍ਯਃ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਗृਹਿਣਾਂ ਗृਹੇ
ਉਸ ਘਰ 'ਚ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਦਾਚਿਦਕ੍ਸ਼ਭਙ੍ਗਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧ੍ਵਜਭਂਗੋऽਥ ਵਾ ਭਵੇਤ੍
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਰਥ ਦੀ ਧੁਰ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਝੰਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਹੋਮਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਵਿਜਾਨਤਾ
ਉਥੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਕਰਕੇ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੇਰਣੀਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਣੀਯੈਸ਼੍ਚ ਭ੍ਰਾਮਯਿਤ੍ਵਾ ਰਥੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਥ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਥ ਦੀ ਵਿਖਾਈ ਕਰਕੇ—
ਦੋਲਾਗ੍ਰਾਹੈਸ਼੍ਚਕ੍ਰਦੋਲਾਭ੍ਰਮੈਰ੍ਡਮਰਕੈਸ੍ਤਥਾ
ਜੋ ਰਥ ਨੂੰ ਝੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਚੱਕਰ ਦੀ ਡੋਲ ਨਾਲ, ਤੇ ਡਮਰੂਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ—
ਏਵਂ ਯਃ ਕੁਰੁਤੇ ਪਾਰ੍ਥ ਸੁਖਦਂ ਤੁ ਰਥੋਤ੍ਸਵਮ੍
ਜੇਹੜਾ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰਿਆ ਰਥ ਦਾ ਉਤਸਵ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਯਃ ਕਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਸੌਵਰ੍ਣਂ ਰੌਪ੍ਯਂ ਵਾ ਰਥਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਜੋ ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਵਧੀਆ ਰਥ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਵਰ੍ਣਕੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਿਤਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਦਾਰੁਜਂ ਵਾ ਸੁਸ਼ੋਭਨਮ੍
ਜਾਂ ਰੰਗਾਂ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਚੰਗਾ ਲੱਕੜ ਦਾ ਰਥ—
ਸ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕੇ ਸੁਚਿਰਾਤ੍ਸੁਖਾਨਿ ਚ ਸਮਸ਼੍ਨੁਤੇ
ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ 'ਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵਭਾਗੇ ਤੁ ਗੇਯਂ ਵਾਦ੍ਯਪੁਰਃਸਰਮ੍ 4.134.
ਉਹ ਹਰ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਗੀਤ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੇ।
ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਜਾਗਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਾਦ੍ਯਗੀਤਸੁਮਂ ਗਲੈਃ
ਉਥੇ ਵੀ, ਵਾਜਿਆਂ, ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਣੀਯਵਿਨੋਦੇਨ ਤਾਂ ਰਾਤ੍ਰਿਮਤਿਵਾਹਯੇਤ੍
ਉਹ ਰਾਤ ਮਨੋਰੰਜਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਤੇ ਰਸ ਭਰੇ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਲੰਘਾਈ ਜਾਵੇ।
ਮਹਾਯਾਤ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵੀਤ ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਦ੍ਭੁਤਚੇष੍ਟਿਤਮ੍ ੬੩ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਧਾਨੇਨ षष੍ਠੇऽਹ੍ਨਿ ਭਵਨਂ ਨਯੇਤ੍
ਉਥੇ ਵੱਡੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਜੋਕੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ; ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਰਥ ਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦਨ੍ਯਨ੍ਨਿਬੋਧ ਮੇ
ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਹੋਰ ਗੱਲ ਸੁਣ।
ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਂ ਪਂਕਜਕਰਾਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਵਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀਮ੍
ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ, ਕਮਲ ਫੜਨ ਵਾਲੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।