ਪ੍ਰਯਾਤਃ ਸ੍ਵਰਥਾਰੂਢਃ ਕृਤਕਰ੍ਣਕੁਲਾਕੁਲਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਕੰਨ ਵਾਲੇ ਝੁਮਕੇ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ, ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।
ਰਥਾਰੂਢੈਰਮੂਢਾਤ੍ਮਾ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕਮਵਾਤਰਤ੍
ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸਪਸ਼ਟ ਮਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।
ਨਾਰਦੇਨ ਯਥੈਵੋਕ੍ਤਸ੍ਤਾਵਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਤਦਕ੍ਸ਼ਰਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਵੇਂ ਹੀ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਸਹੀ।
ਦੇਵੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਪਸ਼ੁਪਤਿਰ੍ਯਾਵਤ੍ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਵਿਸ੍ਮਿਤਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ।
ਗਾਯਂਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ਸੋਤ੍ਕਂਠਂ ਲੁਠਂਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪ੍ਰਹਰ੍षਿਤਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਲੁੱਟਦੇ ਹਨ।
ਵਾਦਯਂਤ੍ਯਨ੍ਯਥਾ ਵਾਦ੍ਯਂ ਗਾਯਂਤ੍ਯਨ੍ਯੇਨ੍ਯਥਾ ਗਣਾਃ 4.134.
ਕੁਝ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਜਾ ਵਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ—ਸਭ ਜਥੇ ਖੁਸ਼ ਹਨ।
ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਾਭਨਯਨੈਰ੍ਵਿਲਸਤ੍ਪ੍ਰਾਂਤਤਾਰਕੈਃ
ਨੀਲ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਹੜੇ ਨੇੜਲੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ,
ਸੁਰਾਣਾਂ ਕ੍ਸ਼ੋਭਮਾਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ਗੋਵृषਧ੍ਵਜਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਨਵੰਤ, ਗੋਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ ਪ੍ਰਭੂ,
ਅਨਰ੍ਥਮੁਤ੍ਥਿਤਂ ਤਦ੍ਵਤ੍ਤਦ੍ਵਿਘਾਤਾਯ ਯੇ ਜਨਾਃ
ਜਦੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਵਸਂਤਃ ਸ੍ਵਾਮਿਭਕ੍ਤਤ੍ਵਾਨ੍ਮਾਨ੍ਯਪੁष੍ਪਾਕਰਂ ਯਦਾ
ਵਸੰਤ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਫੁੱਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ,
ਸਂਚਿਂਤ੍ਯੈਵਂ ਸਮਾਨਾਯ੍ਯ ਵਸਂਤਂ ਪ੍ਰਾਹ ਸ਼ਂਕਰਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਵਸੰਤ ਨੂੰ ਬੁਲਾਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ:
ਸਿਤਪਕ੍ਸ਼ਃ ਸਹਾਯੋऽਯਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਸੁਖਪ੍ਰਦਃ
ਇਹ ਚਿੱਟੇ ਪੱਖ ਦਾ ਸਾਥੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਯਥਾ ਰਥਮਾਰੂਢਃ ਸਮਾਯਾਤਃ ਸਮੀਕ੍ਸ਼ਿਤੁਮ੍
ਜੋ ਵੀ, ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ,
ਕਾਰਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਯੇ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾ ਰਥਯਾਤ੍ਰਾਮਹੋਤ੍ਸਵਮ੍
ਉਹ ਮਾਨਵ, ਜੋ ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਏਵਮਾਭਾष੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ਵਸਂਤਂ ਚ ਤਤਃ ਸੁਰੈਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸੰਤ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ,
ਆਰੋਪਯੇਤ੍ਕਥਂ ਦੇਵਾਨ੍ਰਥੇ ਵਦ ਜਗਤ੍ਪਤੇ ।। 4.134.
ਜਗਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰਥ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਵੇ?
ਸੁਦृਢਾਕ੍ਸ਼ਂ ਦृਢਾਬਂਧਂ ਸੁਚਕ੍ਰਰਥਕੂਬਰਮ੍
ਮਜ਼ਬੂਤ ਧੁਰਾ, ਪੱਕੀ ਗੰਢ, ਚੰਗੀਆਂ ਪਹੀਆਂ ਤੇ ਰਥ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ,
ਅਥ ਵਾ ਵਂਸ਼ਵਿਹਿਤਂ ਨੇਤ੍ਰਪਟ੍ਟਪਟਾਵृਤਮ੍
ਜਾਂ ਫਿਰ, ਬਾਂਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਕਪੜੇ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਤੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ,
ਸਿਤਗੋਯੁਗਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਬਾਣਪਤਾਕਿਨਮ੍
ਚਿੱਟੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ, ਪੰਜ ਬਾਣਾਂ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ ਲਿਆਉਂਦਾ,
ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਂ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਗ੍ਰਹਯਜ੍ਞਵਿਧਾਨਤਃ
ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਦੀ ਰੀਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਗ੍ਰਹ ਯਜਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਅਨੁਸਾਰ,
ਆਰੋਪਯੇਦ੍ਰਥੇ ਦੇਵਂ ਮੂਲਮਂਤ੍ਰੇਣ ਮਂਤ੍ਰਵਿਤ੍
ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਏ।
ਰਥੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਨਯਤਿ ਵਾਜਿਨਃ ਪੁਰੋ ਯਤ੍ਰਯਤ੍ਰ ਕਾਮਯਤੇ ਸੁषਾਰਥਿਃ ਸ਼ਂਖਦੁਂਦੁਭਿਨਿਰ੍ਘੋषੈਃ ਕਾਹਲਾਨਾਂ ਚ ਨਿਃਸ੍ਵਨੈਃ
ਰਥ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਸਾਰਥੀ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਥੇ ਚਾਹੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੰਖ, ਡੰਗਰ ਤੇ ਕਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਆਵਾਜਾਂ ਨਾਲ।
ਦੋषਾਸੁਖੇਨ ਰਮਿਤਂ ਪ੍ਰੇषਣੀਯਪੁਰਃਸਰਮ੍
ਰਾਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਜਾਟਾ ਅੱਗੇ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
ਤਾਂਬੂਲਾਨਿ ਰਥੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪੁष੍ਪਮਾਲਾਯੁਤਾਨਿ ਚ
ਉਹ ਰਥ ਤੇ ਤਾਂਬੂਲ ਪੱਤੇ ਰੱਖੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਸਮੇਤ।
ਯਸ੍ਯਯਸ੍ਯ ਗृਹੇਭ੍ਯੇਤਿ ਪ੍ਰੇਰਿਤੋ ਰਥਿਨਾ ਰਥਃ । ।। 4.134.
ਜਿਸ ਵੀ ਘਰ ਵੱਲ ਰਥਵਾਨ ਰਥ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਇਤਰੋऽਪਿ ਭਵੇਤ੍ਪੂਜ੍ਯਃ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਗृਹਿਣਾਂ ਗृਹੇ
ਉਸ ਘਰ 'ਚ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਦਾਚਿਦਕ੍ਸ਼ਭਙ੍ਗਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧ੍ਵਜਭਂਗੋऽਥ ਵਾ ਭਵੇਤ੍
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਰਥ ਦੀ ਧੁਰ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਝੰਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਹੋਮਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਵਿਜਾਨਤਾ
ਉਥੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਕਰਕੇ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੇਰਣੀਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਣੀਯੈਸ਼੍ਚ ਭ੍ਰਾਮਯਿਤ੍ਵਾ ਰਥੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਥ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਥ ਦੀ ਵਿਖਾਈ ਕਰਕੇ—
ਦੋਲਾਗ੍ਰਾਹੈਸ਼੍ਚਕ੍ਰਦੋਲਾਭ੍ਰਮੈਰ੍ਡਮਰਕੈਸ੍ਤਥਾ
ਜੋ ਰਥ ਨੂੰ ਝੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਚੱਕਰ ਦੀ ਡੋਲ ਨਾਲ, ਤੇ ਡਮਰੂਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ—