ਸ਼੍ਰੀਮਹਾਦੇਵ ਉਵਾਚ ਵਸਂਤੇ ਕਾਰਯਿष੍ਯਂਤਿ ਮਂਡਿਤੇ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂਗਣੇ
ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਵਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਸੋਹਣੇ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।'
ਨੇਤ੍ਰਪਟ੍ਟਾਪਟਚ੍ਛਨ੍ਨਾਂ ਪਦ੍ਮਰਾਗਵਿਭੂषਿ ਤਾਮ੍
ਉਸਦੇ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਕਪੜਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਉਹ ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਭਰਣਾਭਾਭਿਰਾਭਾਸਿਤਦਿਗਂਤਰਾਮ੍
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਦਿਸਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ।
ਮਾਲਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਕ੍ਰਾਤਾਂ ਪ੍ਰਾਂਤਰੋਪਿਤਦਰ੍ਪਣਾਮ੍
ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਵਲੋਂ ਲਾਈ ਹੋਈ ਮਾਲਾ, ਜਿਸਦੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਦਰਪਣ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
ਅਗ੍ਨਿਕਾਰ੍ਯਂ ਤਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤ੍ਵਾ ਚੈਵ ਦਿਸ਼ਾਂ ਬਲਿਮ੍
ਫਿਰ ਅੱਗ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਕੇ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੇਟਾ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੂਲਮਂਤ੍ਰੇਣ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਦੋਲਾਧਿਰੋਹਣਮ੍ 4.133.
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਝੂਲੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗਂਭੀਰਾਂਤਰਨਿਰ੍ਘੋषੈਰ੍ਲਲਨਾਨਾਂ ਚ ਨਿਸ੍ਵਨੈਃ
ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਗਹਿਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਮਾਹੌਲ ਰੌਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਨਾਰੀਂ ਦੋਹਨਾਯ ਨਿਕੁਟ੍ਟਕਾਮ੍
ਇਸ ਵੇਲੇ, ਇੱਕ ਔਰਤ, ਜੋ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੈ, ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੁਵਰ੍ਣਸ਼ृਂਗਿਣਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸ੍ਮਿਤਦਂਤਾਂਸ਼ੁਕਰ੍ਬੁਰਮ੍
ਉਸਦੇ ਸੁਵਰਨ ਰੰਗ ਦੇ ਸਿੰਗ ਹਨ, ਤੇ ਹੱਸਦਿਆਂ ਉਸਦੇ ਦੰਦ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ।
ਜਲਸਂਕ੍ਲਿਨ੍ਨਵਸਨੋ ਰਸ਼ਨਾਦਾਮਮਂਡਿਤਃ
ਉਸਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਰਸਮ ਦੀਆਂ ਡੋਰਾਂ ਵਾਲੀ ਕਮਰਬੰਦ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕੁਂਕੁਮਕ੍ਸ਼ੋਦਤਾਂਬੂਲਪੁष੍ਪ ਮਾਲਾਕੁਲੋ ਜਨਃ
ਲੋਕ ਕੇਸਰ, ਕਪੂਰ ਤੇ ਪਾਨ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪੀਤਸ਼ੀਤਜਲਾਘਾਤ ਤਾਡਿਤੋऽਪਿ ਜਨਃ ਸੁਖਮ੍
ਹਲਕੇ ਪੀਲੇ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਛਿਟਕ ਨਾਲ ਵੀ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਯੇ ਤੁ ਗਮਿष੍ਯਂਤਿ ਨਰਾ ਵਰ੍ਤ੍ਮਤਯਾ ਗਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚਲਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ—
ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਸਮਾ ਯੁਕ੍ਤਾ ਧਨਧਾਨ੍ਯਸਮਾਯੁਤਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਿਆਂ ਦੀ ਦਾਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਧਨ-ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਵਸਂਤਸਮਯੇ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮਾਨਾਮਾਨ੍ਦੋਲਨਂ ਸੁਰਵਰਾਨਨੁਕੁਰ੍ਵਤੇ ਯੇ
ਜਦ ਵਸੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤੇ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਆਪਣੇ ਵਾਂਗ ਝੂਲਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਉਤ੍ਤਰਪਰ੍ਵਣਿ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਯੁਧਿष੍ਠਿ ਰਸਂਵਾਦ ਆਨ੍ਦੋਲਕਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦੁਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਭਵਿਸ਼ਯ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਰਵ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ, 'ਝੂਲੇ ਦੀ ਰਸਮ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੌ ਤੇ ਤੀਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
ਦਮਨਕਾਂਦੋਲਕਰਥਯਾਤ੍ਰਾਮਹੋਤ੍ਸਵਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਨਿਬੋਧੇਦਂ ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਮੂਰ੍ਤਵਿਦਾਂ ਵਰਃ
ਦਮਨਕ, ਆਂਦੋਲਕ ਤੇ ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਮਹਾ-ਉਤਸਵ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਤੂੰ ਢਿੱਲ ਨਾ ਕਰ, ਇਹ ਸਮਝ ਲੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਚੈਤ੍ਰੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਸਂਭੂਤਮਲਯਾਖ੍ਯਮਹਾਗਿਰੌ
ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਮਲਯਾ ਨਾਮ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ—
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਕਾਲੇ ਤੁ ਭ੍ਰਮਮਾਣੋ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ
ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਯਾਦ-ਰਹਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ—
ਦृष੍ਟ੍ਵਾਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ਿਵਂ ਸ਼ਾਂਤਂ ਸੁਰੇਸ਼ੈਃ ਸਰ੍ਵਤੋ ਵृਤਮ੍
ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ, ਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਤਮੁਪਾਸੀਨਮਾਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ਭਗਨੇਤ੍ਰਹਾ
ਉਸਨੂੰ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਾਗਾ ਦੀ ਅੱਖ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਗਵਾਨ—
ਵਸਂਤੋ ਨਾਮ ਕੋऽਪ੍ਯੇष ਕਾਮਸ੍ਯ ਦਯਿਤਃ ਸਖਾ
ਇੱਕ ਵਸੰਤ ਨਾਮ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਮ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਸਾਥੀ ਹਨ।
ਮਲਯਾਨਿਲਯੁਕ੍ਤੇਨ ਤੇਨ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਵਸ਼ੀਕृਤਮ੍
ਮਲਯਾ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ।
ਪੋषਯਾਮਾਸ ਵਿਜਯਂ ਮਨ੍ਮਥਸ੍ਯ ਪੁਰੇਪੁਰੇ
ਉਸਨੇ ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮਨਮਥ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ।
ਕੋਯਂ ਚ ਡਿਮ੍ਬੋ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਾਮਸ੍ਤ੍ਰਿਜਗਤਾਂ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਇਹ ਬੱਚਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ? ਜਾਂ ਇਹ ਕਾਮ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ?
ਊਰ੍ਧ੍ਵਬਾਹੁਸ੍ਤੁ ਨਰ੍ਨਰ੍ਤਿ ਤਾਲਦਤ੍ਤਪਦਕ੍ਰਮਃ 4.134.
ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੱਚਦਾ ਹੈ, ਹੱਥ ਦੀ ਤਾਲ ਨਾਲ ਪੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਗਾਯਂਤਸ਼੍ਚ ਪਰੀਹृष੍ਟਾਸ੍ਤੇ ਚਾਪ੍ਯਾਯਾਂਤਿ ਯਾਂਤਿ ਚ
ਉਹ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੇऽਪਿ ਗਾਯਂਤਿ ਨृਤ੍ਯਂਤਿ ਹਸਂਤਿ ਸ੍ਮਰਤਾਰਕਾਃ
ਉਹ ਵੀ ਗਾਉਂਦੇ, ਨੱਚਦੇ, ਹੱਸਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਪਿਆਰ ਦੇ ਤਾਰੇ ਹਨ।
ਵਿਟਂ ਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਕੁਲਟਾਃ ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧੋਚਿਤਪਣ੍ਡਿਤਾਃ
ਵੈਸ਼ਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਜੂਆਰੀ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਹਨ।
ਏਵਮੇਤਤ੍ਤ੍ਰਿਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤਿ ਵ੍ਯਵਸਿਤੋ ਜਨਃ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।