ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਂ ਭਗਵਨ੍ਧ੍ਯਾਨਂ ਤਦ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਮ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸੁਰਤ ਦੱਸੋ।
ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਲਂ ਵਨੀਭੂਤੋ ਵਿष੍ਣੁਰੇਵਾਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਿष੍ਠਨ੍ਭੁਞ੍ਜਨ੍ਸ੍ਵਪਨ੍ਗਚ੍ਛਂਸ੍ਤਥਾ ਧਾਵਨ੍ਨਿਤਸ੍ਤਤਃ
ਚਾਹੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਖਾਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਸੌਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਦੌੜਦਾ ਹੋਵੇ—
ਯਂ ਯਞ੍ਚਾਪਿ ਸ੍ਮਰਨ੍ਭਾਵਂ ਤ੍ਯਜਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਲੇਵਰਮ੍ 4.126.
ਜੋ ਭਾਵ ਮਨ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਆਖਰੀ ਵੇਲੇ ਦੇਹ ਛੱਡਦਾ ਹੈ—
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨਮਂਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਨਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਮੁੱਖ ਉਪਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਤਰ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ।
ਪੁਰਾ ਮੇ ਕਥਿਤਂ ਪਾਰ੍ਥ ਮਾਰ੍ਕਂਡੇਯੇਨ ਧੀਮਤਾ
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਾਰਕੰਡੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।
ਰਾਜ੍ਯੋਪਭੋਗਸ਼ਯਨਾਸਨਵਾਹਨੇषੁ ਸ੍ਤ੍ਰੀਗਂਧਮਾਲ੍ਯਮਣਿਵਸ੍ਤ੍ਰਵਿਭੂषਣੇषੁ
ਰਾਜ ਦਾ ਸੁਖ, ਵਿਛੋਣੇ, ਆਸਣ, ਵਾਹਨ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਹਾਰ, ਗਹਣੇ, ਕਪੜੇ ਤੇ ਸਿੰਗਾਰ—
ਸਂਛੇਦਨੈਰ੍ਦਹਨਤਾਡਨਪੀਡਨੈਸ਼੍ਚ ਗਾਤ੍ਰਪ੍ਰਹਾਰਦਮਨੈਰ੍ਵਿਨਿਕਰ੍ਤਨੈਸ਼੍ਚ
ਕੱਟਣ, ਸਾੜਨ, ਮਾਰਨ, ਪੀੜਾ ਦੇਣ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਵੱਜਣ, ਦਬਾਉਣ ਤੇ ਕੱਟਣ ਨਾਲ—
ਸੂਤ੍ਰਾਰ੍ਥਮਾਰ੍ਗਣਮਹਾਵ੍ਰਤਭਾਵਨਾਭਿਰ੍ਬਂਧਪ੍ਰਮੋਕ੍ਸ਼ਗਤਿਰਾਗਤਿਹੇਤੁ ਚਿਨ੍ਤਾ
ਸੂਤਰ ਦਾ ਅਰਥ ਲੱਭਣ, ਵੱਡੇ ਵਰਤ, ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸੋਚ, ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ—
ਯਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਵਿषਯੈਰ੍ਨ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਨਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਾਤ੍ਮਜ ਵਿਕਲ੍ਪਵਿਕਾਰਯੋਗੈਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਬਦਲਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨਾਲ—
ਆਦ੍ਯੇ ਤਿਰ੍ਯਗਧੋਗਤਿਸ਼੍ਚ ਨਿਯਤਂ ਧ੍ਯਾਨੇ ਤੁ ਰੌਦ੍ਰੇ ਸਦਾ ਧਰ੍ਮ੍ਯੇ ਦੇਵਗਤਿਃ ਸ਼ੁਭਂ ਫਲਮਹੋਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਚ ਜਨ੍ਮਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਨੀਵਾਂ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਠੋਰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਦੇਵ ਜਨਮ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਜਨਮ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਃ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤੁ ਸਪ੍ਤ ਵੈ ਜਲੇ ਦਸ਼ੈਕਮਗ੍ਨੌ ਪਵਨੇ ਚ षੋਡਸ਼
ਪਰ ਜਲ ਵਿਚ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ, ਅੱਗ ਵਿਚ ਗਿਆਰਾਂ, ਤੇ ਹਵਾ ਵਿਚ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਾਲ—
ਵਾਪੀਕੂਪਤਡਾਗੋਤ੍ਸਰ੍ਗਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਕਥਯਸ੍ਵ ਮਹਾਭਾਗ ਮਮ ਦੇਵਕਿਨਂਦਨ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਨੂੰ ਕੂਆਂ, ਤਲਾਬ ਤੇ ਸਰੋਵਰ ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਰੀਤ ਦੱਸੋ।
ਵਾਪੀਕੂਪੋਦਕਾਨਾਞ੍ਚ ਕੇ ਮਂਤ੍ਰਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਕੂਆਂ, ਤਲਾਬ ਤੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
ਦਾਨਂ ਕਿਮਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਂ ਬਲਯਃ ਕੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਇੱਥੇ ਕਿਹੜਾ ਦਾਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ?
ਤਡਾਗਵਾਪੀਕੂਪਾਨਾਮੁਤ੍ਸਰ੍ਗਂ ਕਥਯਾਮਿ ਤੇ
ਮੈਂ ਤਲਾਬ, ਕੂਆਂ ਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਸਮਰਪਣ ਰੀਤ ਤੇਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਨਿष੍ਪਨ੍ਨੇ ਬਦ੍ਧਪਾਲੀਕੇ ਸਰ੍ਵੋਦ੍ਭੇਦਵਿਵਰ੍ਜਿਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਢੁਕਵੀਂ ਘੇਰ ਬਣੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਲੀਕ ਨਾ ਹੋਵੇ—
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਲਿਲਸਂਪੂਰ੍ਣੇ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਵਾ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ—
ਮੁਨਯਃ ਕੇਚਿਦਿਚ੍ਛਂਤਿ ਵ੍ਯਤੀਤੇ ਚੋਤ੍ਤਰਾਯਣੇ
ਕੁਝ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉੱਤਰਾਯਣ ਦੇ ਬੀਤ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ।
ਤਡਾਗਪਾਲਸ਼ੀਰ੍षੇ ਤੁ ਮਂਡਲਂ ਕਾਰਯੇਚ੍ਛੁਭਮ੍
ਝੀਲ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ, ਕੋਈ ਸੁਭਕ ਮੰਡਲ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤੋਰਣਾਨਿ ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਚਤੁਰ੍ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣੈਃ
ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ, ਚਤੁਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਚਾਰ ਦਰਵਾਜੇ ਬਣਾਉਣ।
ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾਸ੍ਤੁ ਪਰਿਤਃ ਪਤਾਕਾਃ ਪਰਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ 4.127.
ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾਣ।
ਚਤੁਰ੍ਹਸ੍ਤਾ ਭਵੇਦ੍ਵੇਦੀ ਮਧ੍ਯੇ ਪਞ੍ਚਕਰਾਥ ਵਾ
ਵੇਦੀ ਚਾਰ ਹੱਥ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਪੰਜ ਹੱਥ ਦੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਮੱਧ ਵਿਚ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ।
ਕਦਂਬਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਪਾਲਾਸ਼ਵੈਕਂਕਤਮਯਃ ਸ਼ੁਭਃ
ਇਹ ਕਦੰਬ, ਪੀਪਲ, ਪਲਾਸ ਜਾਂ ਵੈਕੰਕਟਾ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਬਿਲ੍ਵਜਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਚ ਖਾਦਿਰਃ
ਵਟ ਤੇ ਬੈਲ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਖਤਰੀਆਂ ਲਈ ਖਾਦਰ ਦੀ ਲੱਕੜ।
ਬਿਭੀਤਕੋਦੁਂਬਰਜਃ ਸ਼ਾਕਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿਸਂਭਵਃ
ਬਹੇੜਾ, ਉਡੁੰਬ, ਸ਼ਾਕ ਤੇ ਸਾਲਮਲਿ ਦੀ ਲੱਕੜ ਵੀ ਉਲਲੇਖ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਲੋਕਪਾਲਾष੍ਟਕਂ ਤਤ੍ਰ ਰਜਸਾ ਚ ਵਿਲੇਖਯੇਤ੍
ਉਥੇ, ਰੰਗੀਨ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਅਠ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਣ।
ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਸਹਿਤਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਪੁष੍ਪਧੂਪੈਰਥਾਰ੍ਚਯੇਤ੍
ਸਾਵਿਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।
ਮੇਖਲਾਤ੍ਰਯਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਹਸ੍ਤਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਹਰ ਪਾਸੇ, ਤਿੰਨ ਕਮਰਬੰਦ, ਜੋ ਹੱਥ ਦੀ ਮਾਪ ਦੇ ਹੋਣ, ਲਗਾਏ ਜਾਣ।
ਅਹਤਾਂਬਰਸਂਵੀਤਾਃ ਸ੍ਰਕ੍ਚਨ੍ਦਨਵਿਭੂषਿਤਾਃ
ਕੱਟੇ-ਫੱਟੇ ਕਪੜੇ ਨਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਣ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਣ।