ਪਂਚਗਵ੍ਯਂ ਚ ਕੁਂਭੇषੁ ਪਂਚਰਤ੍ਨਾਨਿ ਚੈਵ ਹਿ
ਕੁੰਭਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਗਵਯ ਅਤੇ ਪੰਜ ਰਤਨ ਵੀ ਰੱਖੇ ਜਾਣ।
ਸ੍ਫਟਿਕਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਤੀਰ੍ਥਵਾਰਿਸਸਰ੍षਪਮ੍ ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਕੁਮ੍ਭੇष੍ਵਾਵਾਹਯੇਤ੍ਸੁਰਾਨ੍
ਸਫ਼ੈਦ ਕ੍ਰਿਸਟਲ, ਚੰਦਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਰੋਂ ਦੇ ਦਾਣੇ—ਇਹ ਸਭ ਕੁੰਭਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇ ਸਮੁਦ੍ਰਾਃ ਸਰਿਤਸ੍ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਜਲਦਾ ਹ੍ਰਦਾਃ
ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਦਰਿਆ, ਤੀਰਥ, ਬਦਲ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ—
ਯੋऽਸੌ ਵਜ੍ਰਧਰੋ ਦੇਵ ਆਦਿਤ੍ਯਾਨਾਂ ਪ੍ਰਭੁਰ੍ਮਤਃ
ਜੋ ਵਜਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰਤਾਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਰਕ੍ਸ਼ੋਗਣਾਧਿਪਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਪ੍ਰਲਯਾਨਿਲਸਪ੍ਰਭਃ 4.125.
ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਦੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ—
ਯੋऽਸੌ ਬਿਨ੍ਦੁਕਰੋ ਬਿਨ੍ਦੁਃ ਪਿਨਾਕੀ ਵृषਵਾਹਨਃ
ਜੋ ਬਿੰਦੂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਬਿੰਦੂ ਹਨ, ਜੋ ਪਿਨਾਕ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬੈਲ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹਨ—
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਯਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਸ੍ਥਾਵਰਾਣਿ ਚਰਾਣਿ ਚ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਤਨੇ ਜੀਵ ਹਨ, ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਤੇ ਅਡੋਲ—
ਏਵਮਾਮਂਤ੍ਰਿਤੈਃ ਕੁਮ੍ਭੈਰਂਭੋਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਯੁਗਾਨ੍ਵਿਤੈਃ ਪੂਜਯੇਦ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਗੋਦਾਨੈਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਿष੍ਟਦੇਵਤਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੱਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕੁੰਭਿਆਂ ਨਾਲ, ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਾਂ ਦੀ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਏਤਾਨੇਵ ਤਤੋ ਮਂਤ੍ਰਾਨ੍ਸਂਲਿਖ੍ਯ ਕਨਕਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍ । ਯਜਮਾਨਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਿ ਉਦ੍ਧਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਨਰੋਤ੍ਤਮ
ਇਹੀ ਮੰਤਰ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਲਸ਼ਾਨ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਗ੍ਰਹਣਪਰ੍ਵਣਿ ।। ਚਨ੍ਦ੍ਰਗ੍ਰਹੇ ਨਿਵृਤ੍ਤੇ ਤੁ ਕृਤਗੋਦਾਨਮਙ੍ਗਲਃ
ਜਦ ਚੰਦ੍ਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗਾਂ ਦੀ auspicious ਦਾਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਕੁੰਭਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਸਮਾਨ ਪਾ ਕੇ—
ਕृਤਸ੍ਨਾਨਃ ਸ਼੍ਵੇਤਪਟ੍ਟਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍
ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਸਫੈਦ ਕਪੜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਪੀਡਾ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ ਚ ਬਂਧੁਜਨਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਨਾ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਆਵੇਗੀ।
ਸੂਰ੍ਯਗ੍ਰਹੇ ਸੂਰ੍ਯਨਾਮ ਸਦਾ ਮਂਤ੍ਰੇषੁ ਕੀਰ੍ਤਯੇਤ੍ ੧੮ ਯ ਇਦਂ ਸ਼ृਣੁਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਦ੍ਵਾਪਿ ਮਾਨਵਃ
ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੇਲੇ, ਮੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦਾ ਨਾਮ ਸਦਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਚਨ੍ਦ੍ਰਗ੍ਰਹੇ ਨृਪ ਰਵਿਗ੍ਰਹਣੇ ਜਪਨ੍ਮਾਂ ਮਂਤ੍ਰੈਰਿਮੈਃ ਸਮਭਿਮਂਤ੍ਰ੍ਯ ਸ਼ੁਭੋਦਕੁਂਭਾਤ੍ 4.125.
ਚੰਦ੍ਰ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਮੰਤਰ ਸ਼ੁਭ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੁੰਭ ਉੱਤੇ ਜਪ ਕੇ—
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਉਤ੍ਤਰਪਰ੍ਵਣਿ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਯੁਧਿष੍ਠਿਰਸਂਵਾਦੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯਗ੍ਰਹਣਸ੍ਨਾਨ ਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਪਂਚਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਭਵਿਸ਼ਯ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਰਵ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ 'ਚ, ਚੰਦ੍ਰ ਤੇ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਰੀਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸੌ ਪਚੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਸਾਂਭਰਾਯਣੀਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਏਤਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਪਰਂ ਕੌਤੂਹਲਂ ਹਿ ਮੇ
ਸਾਂਭਰਾਯਣੀ ਵਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ।
ਨਾਨ੍ਯਦੁष੍ਕृष੍ਟਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਤਜ੍ਜ੍ਞੈਰਨਸ਼ਨਾਤ੍ਪਰਮ੍ ੨ ਯਾਦृਗ੍ਰੂਪਸ਼੍ਚ ਭਗਵਾਂਸ਼੍ਚਿਂਤਨੀਯੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ
ਗੋਵਿੰਦ, ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ; ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਧੂਤਮਲਦੋषਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨਾਤੋ ਨਿਯਤਮਾਨਸਃ
ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਭੋਜਨ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ। ਭਗਵਾਨ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਪ੍ਰਣਿਪਾਤੈਃ ਸ੍ਤਵੈਃ ਪੁਣ੍ਯੈਰ੍ਗਂਧੈਰ੍ਧੂਪੈਸ੍ਤੁ ਪੂਜਯੇਤ੍ ਸਮਰ੍ਪ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਦੇਵਾਰ੍ਚਾਦ੍ਯੁਪਯੋਗਿ ਚ
ਜੋ ਮਲ ਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਾਫ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਯਤ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਹ
ਬਂਧੁ ਪੁਤ੍ਰਕਲਤ੍ਰੇषੁ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਧਾਨ੍ਯਧਨਾਦਿषੁ
ਨਮਸਕਾਰ, ਭਜਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੇ।
ਮਿਤ੍ਰਾਣ੍ਯਮਿਤ੍ਰਾਨ੍ਮਧ੍ਯਸ੍ਥਾਨ੍ਪਰਾਨ੍ਸ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਖੇਤ, ਅਨਾਜ, ਧਨ ਆਦਿ ਵਿੱਚ,
ਤਤਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਯਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਤ੍ਸਰ੍ਗਂ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾਮ੍
ਮਿੱਤਰਾਂ, ਵੈਰੀਆਂ, ਮਧਯਸਥ, ਪਰਾਏ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਾਰ ਵਾਰ,
ਪਰਿਤ੍ਯਜਾਮ੍ਯਹਂ ਭੋਗਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜਾਮਿ ਸੁਹृਦੋऽਖਿਲਾਨ੍
ਫਿਰ, ਯਤਨ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਰਗ੍ਭੂषਣਾਦਿਕਂ ਗੇਯਂ ਦਾਨਮਾਸਨਮੇਵ ਚ 4.126.
ਮੈਂ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਾਸ੍ਤਥਾ ਕਾਮ੍ਯਾਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਧਰ੍ਮਾਦਯੋਜ੍ਝਿਤਾਃ
ਹਾਰ, ਗਹਣੇ, ਗੀਤ, ਦਾਨ, ਆਸਨ ਆਦਿ ਵੀ,
ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਕਰਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਹਰਨ੍ਕੁਰ੍ਵਾਣਃ ਕਰ੍ਮ ਚੋਦ੍ਵਹਨ੍
ਜੋ ਨਿਮਿਤਕ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਹਨ, ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਤੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਤਬ ਵੀ ਛੱਡਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਨਭਸਿ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਯੇ ਚ ਯੇ ਜਲੇ ਯੇ ਚ ਭੂਤਲੇ
ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਤੇ ਭਾਰ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹੋਏ,
ਧਾਨ੍ਯਾਦਿषੁ ਚ ਵਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਸ਼ਯਨੇष੍ਵਾਸਨੇषੁ ਚ
ਜੋ ਜੀਵ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ,
ਨ ਮੇऽਸ੍ਤਿ ਬਾਂਧਵਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵਿष੍ਣੁਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜਗਦ੍ਗੁਰੁਮ੍
ਅਨਾਜ ਆਦਿ, ਕਪੜੇ, ਸੇਜ ਤੇ ਆਸਨ ਵਿੱਚ,
ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤੋ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਹृਦਯੇ ਬਾਹੁਭ੍ਯਾਂ ਚੈਵ ਚਕ੍ਸ਼ੁषੋਃ
ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਹੀਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜਗਤ ਦੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ।