ਯਸ਼੍ਚੈਤਚ੍ਛ੍ਰਣੁਯਾਤ੍ਕਲ੍ਪਂ ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਪਠਤੇऽਪਿ ਵਾ
ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਇਹ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ—
ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰਂ ਰਾਹੁਕੇਤੂ ਲੋਹਪਾਤ੍ਰੇषੁ ਵਿਨ੍ਯਸੇਤ੍
ਉਹ ਸ਼ਨੀ, ਰਾਹੂ ਤੇ ਕੇਤੂ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ।
ਸੂਰ੍ਯਂ ਵਿਧੁਂ ਕੁਜ ਬੁਧੌ ਗੁਰੁਸ਼ੁਕ੍ਰਸੌਰੀਨ੍ਹਸ੍ਤਾਦਿਕਰ੍ਕ੍ਸ਼ਸਹਿਤਾਨੁਦਿਤਕ੍ਰਮੇਣ
ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਮੰਗਲ, ਬੁਧ, ਗੁਰੂ, ਸ਼ੁਕਰ, ਸ਼ਨੀ, ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਦੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਗਣ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰੱਖੋ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਉਤ੍ਤਰਪਰ੍ਵਣਿ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਯੁਧਿष੍ਠਿਰਸਂਵਾਦੇ ਗ੍ਰਹਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਭਵਿਸ਼੍ਯ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਰਵ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਹ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਾਲਾ ਇਕ ਸੌ ਤੇਰਾ ਚੈਪਟਰ ਹੈ।
ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਪੁਰਾ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਪਾਰ੍ਥ ਨਾਵਰ੍षਤ੍ਪਾਕਸ਼ਾਸਨਃ
ਸ਼ਨੀ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ—
ਤਤੋ ਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਵਿष੍ਟਂ ਬਭੂਵਾਤੀਵ ਦਾਰੁਣਮ੍
ਪੁਰਾਣੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਘੋਰਾਕੁਲੇ ਕਾਲੇ ਸਪਤ੍ਨੀਕਃ ਸਬਾਲਕਃ
ਫਿਰ, ਦੇਸ਼ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡਰਾਉਣਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਮਾਰ੍ਗੇऽਥ ਗਚ੍ਛਤਾ ਤੇਨ ਕੌਸ਼ਿਕੇਨ ਮਹਰ੍षਿਣਾ
ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਉਲਝਣ ਭਰੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਸੀ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇਨ੍ਨੌषਧਿ ਸਂਚਯੇ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦਾ ਸਟਾਕ ਘੱਟ ਗਿਆ ਸੀ—
ਸੋऽਪਿ ਬਾਲੋ ਰੁਦਨ੍ਦੀਨੋ ਦਿਸ਼ੋ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਃ ਪਥਿ
ਉਹ ਬੱਚਾ ਵੀ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਖੜਾ ਸੀ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਕੂਪੇ ਜਲਂ ਪਪੌ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰੈਵਾਸ਼੍ਰਮਮਂਡਲੇ
ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਕੁਏਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਰੋਜ਼ ਪੀਂਦਾ ਸੀ।
ਅਥਾਜਗਾਮ ਭਗਵਾਨ੍ਨਾਰਦੋ ਵੇਦਪਾਰਗਃ
ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਥੇ ਆਏ।
ਦਯਯਾ ਤਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਚਕ੍ਰੇ ਮੌਂਜ੍ਯਾਦਿਬਂਧਨਮ੍ ਦਦੌ ਚ ਵੈष੍ਣਵਂ ਮਂਤ੍ਰਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਰਮਿਤ੍ਯੁਤ
ਉਸ ਦੀ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਮੁੰਡਨ ਤੇ ਮੂੰਜੀ ਦੀ ਬਾਂਧੀ ਕਰਕੇ, ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਣਵ ਦਾ ਦਵਾਦਸ਼ ਅੱਖਰ ਮੰਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਸਰਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੁਧ੍ਯਾਨਪਰਸ੍ਯ ਚ 4.114.
ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।
ਵੈਨਤੇਯਸਮਾਰੂਢੋ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਦਲਚ੍ਛਵਿਃ
ਉਹ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸੀ।
ਸ ਉਵਾਚ ਤਦਾ ਤੁष੍ਟੋ ਵਰਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਯਮਿ ਚ੍ਛਸਿ ਨਾਰਦੇਨਾਪ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤੋ ਜ੍ਞਾਨਵਿਦ੍ਯਾਮਯਾਚਤ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਸੋ ਮੰਗ ਲੈ।' ਨਾਰਦ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।
ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸੋਪਦੇਸ਼ਂ ਯੋਗਾਭ੍ਯਾਸਂ ਚ ਨਿਰ੍ਮਲਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਸਾਫ ਸੂਥਰਾ ਗਿਆਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਸਮੇਤ, ਤੇ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਦਿੱਤਾ।
ਤਤੋ ਰਾਜਨ੍ਮਹਾਜ੍ਞਾਨੀ ਮਹਰ੍षਿਃ ਸ ਸ਼ਿਸ਼ੁਸ੍ਤਦਾ
ਫਿਰ, ਰਾਜਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਬੱਚਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵੱਡਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਗ੍ਰਹੇਣਾਗ੍ਰਹਭੂਤੇਨ ਬਾਲਰੂਪੋऽਪਿ ਦੁਃਖਿਤ.
ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਗ੍ਰਹਿ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦੁਖਦਾਈ ਸੀ, ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ੍ਯਂ ਭਵਤਾ ਦਤ੍ਤਂ ਦੈਵਾਨ੍ਮਮ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ
ਦੁਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ, ਰੱਬ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰੇਣ ਕ੍ਰੂਰੇਣ ਗ੍ਰਹੇਣ ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਪੀਡਿਤਃ
ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਨੀ, ਜੋ ਕਠੋਰ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਦੁਖੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਤੇਨੈਤਤ੍ਤੇ ਫਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸੈषਃ ਸੌਰਿਃ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ ਕ੍ਰੋਧਾਤ੍ਪ੍ਰਜਜ੍ਵਾਲੇਵ ਪਾਵਕਃ ਪਤਮਾਨੋ ਗਿਰੇਃ ਸ਼ृਂਗਾਦ੍ਭਗ੍ਨਃ ਖਂਜੋ ਬਭੂਵ ਹ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਬੱਚਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਉਠਿਆ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਤੇ ਟੁੱਟ ਕੇ ਲੰਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਧਰਣ੍ਯਾਂ ਪਤਿਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਾਸ੍ਕਰਾਤ੍ਮਜਮਾਤੁਰਮ੍ 4.114.
ਪ੍ਰਥਵੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ—
ਹਰ੍षਾਦ੍ਦੇਵਾਨਥਾਹੂਯ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਤਂ ਸ਼ਨਿਮ੍
ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ।
ਅਥ ਦੇਵਾਸ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੁਦ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਪਾਵਕਾਃ
ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਆਏ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦਰ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਅੱਗ।
ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਤੇऽਸ੍ਤੁ ਮਹਾਭਾਗ ਪਿਪ੍ਪਲਾਦ ਮਹਾਮੁਨੇ ਅਨ੍ਵਰ੍ਥਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਜੀਵਿਤਂ ਪਿਪ੍ਲਾਦਨਾਤ੍
ਤੈਨੂੰ ਵਧਾਈ ਹੋਵੇ, ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪਿਪਲਾਦ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੇਰਾ ਜੀਵਨ ਪਿਪਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਗਵਨ੍ਪਿਪ੍ਪਲਾਨ੍ਯਤ੍ਤ੍ਵਾ ਜੀਵਿਤੋऽਸਿ ਯਤੋ ਮੁਨੇ
ਭਗਵਾਨ, ਪਿਪਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਕਰਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ।
ਯੇ ਚ ਤ੍ਵਾਂ ਪੂਜਯਿष੍ਯਂਤਿ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪੁष੍ਪੈਰ੍ਮਹਾऋषਿਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ, ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਨਗੇ,
ਇਹਾਸ਼੍ਰਮੇ ਸਮਭ੍ਯੇਤ੍ਯ ਰੂਪੇਸ੍ਮਿਨ੍ਭਕ੍ਤਿਭਾਵਿਤਾਃ
ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਇਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਨਾਲ,