ਚਤੁਰਃ ਪ੍ਰਥਮਾਨ੍ਮਾਸਾਨ੍ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਮੁਦਾਹृਤਮ੍
ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਪੰਜ ਗਉ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ ਕਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯਾਂਸ਼ੁਤਪ੍ਤਂ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਜਲਂ ਕਾਯਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ ਕਾਰਯੇਚ੍ਚੈਵ ਦੇਵਸ੍ਯ ਪਾਰਣੇਪਾਰਣੇ ਗਤੇ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਗਰਮ ਕੀਤਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਪਾਰਣ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜਨਾਰ੍ਦਨਂ ਸਪਤ੍ਨੀਕਮਰ੍ਚਯੇਤ੍ਪ੍ਰਥਮਂ ਤਤਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਮਾਸਂ ਤੁ ਨਾਮਾਨਿ ਕृष੍ਣਸ੍ਯੈਤਾਨਿ ਭਾਰਤ ਉਚ੍ਚਾਰਯਨ੍ਨਰੋ ਯਾਤਿ ਯਥਾਲੋਕਂ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਇਹ ਨਾਮ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕ ਤੇ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਵਿਪ੍ਰਾਯ ਵੈ ਦਦ੍ਯਾਦੁਦਕੁਂਭਂ ਸਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍
ਫਿਰ, ਇੱਕ ਜਲ-ਕੁੰਭ ਤੇ ਸਹੀ ਦਾਨ ਸਮੇਤ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ਵੈ ਮਾਸਗਤਂ ਨਾਮ ਪ੍ਰੀਯਤਾਮਿਤਿ ਕੀਰ੍ਤਯੇਤ੍
ਜੋ ਮਹੀਨੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਨਾਮ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਇਹ ਉਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮਾਧਵਂ ਮਾਘਮਾਸੇ ਤੁ ਗੋਵਿਨ੍ਦਮਪਿ ਫਾਲ੍ਗੁਨੇ
ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਨਾਮ ਮਾਧਵ ਹੈ, ਤੇ ਫਾਲਗੁਨ ਵਿਚ ਗੋਵਿੰਦ।
ਜ੍ਯੇष੍ਠੇ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮੋ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਥਾषਾਢੇ ਚ ਵਾਮਨਃ
ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਉਹ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਢ ਵਿਚ ਵਾਮਨ।
ਰਾਮੋ ਭਾਦ੍ਰਪਦੇ ਮਾਸਿ ਗੀਯਤੇ ਪੁਣ੍ਯਕਾਂਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ 4.104.
ਭਾਦਰੋਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਮ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ਂ ਸ੍ਤੁਵਂਸ੍ਤਰਤਿ ਦੁਰ੍ਗਤਿਮ੍ ਯਦਿ ਦਾਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚੈਵੈਕਹੇਲਯਾ
ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਕ ਵਸਤੂ ਦੇ ਦੇਵੇ।
ਵਿਸ਼ੇषਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਕਥਿਤਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਹਿਰਣ੍ਮਯਮ੍
ਇੱਥੇ ਖਾਸ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ।
ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਨੇਵਂ ਵਿਧਾਨੇਨ ਪਾਰਣੇऽਭ੍ਯਰ੍ਚਯੇਤ੍ਪ੍ਰਭੁਮ੍
ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਵਰਤ ਮੁਕਣ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਹੈਵ ਸ੍ਵਸ੍ਥਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਰਣੇ ਸ੍ਮਰਣਂ ਤਤਃ
ਇੱਥੇ ਹੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਮਾਨੁष੍ਯਮਾਸਾਦ੍ਯ ਨਿਰਾਤਂਕੋ ਗਤਜ੍ਵਰਃ
ਫਿਰ, ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਮਿਲ ਕੇ, ਡਰ ਤੇ ਬੁਖਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਰ੍ਵਰੀ ਮਧੁਨਿ ਹਾ ਭਗਵਾਞ੍ਛਸ਼ਾਂਕਃ ਸਂਕਲ੍ਪ੍ਯ ਚਨ੍ਦਨਤਿਲਾਕ੍ਸ਼ਤਪੁष੍ਪਮਿਸ਼੍ਰਮ੍
ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਮਿਠਿਆਈ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ! ਚੰਦਨ, ਤਿਲ, ਚੌਲ ਤੇ ਫੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਉਤ੍ਤਰਪਰ੍ਵਣਿ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਯੁਧਿष੍ਠਿਰਸਂਵਾਦੇ ਪੂਰ੍ਣਮਨੋਰਥਵ੍ਰਤਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਵਿੱਖ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ, 'ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਰਤ' ਨਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਇੱਕ ਸੌ ਚੌਥਾ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕਿਆ।
ਵਿਸ਼ੋਕਪੂਰ੍ਣਿਮਾਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਯਾਮੁਪੋष੍ਯ ਨਰਾਃ ਸ਼ੋਕਂ ਨਾਪ੍ਨੁਵਂਤਿ ਕਦਾਚਨ
ਵਿਸ਼ੋਕ ਪੂਰਨਿਮਾ ਵਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ: ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਵਰਤ ਨੂੰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਫਾਲ੍ਗੁਨਾਮਲਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਂ ਨਰੋਤ੍ਤਮ ਮृਤ੍ਪ੍ਰਾਸ਼ਨਂ ਤਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਚ ਸ੍ਥਂਡਿਲਂ ਮृਦਾ
ਫੱਗਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ! ਮਿੱਟੀ ਖਾ ਕੇ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਚੌਕ ਬਣਾਕੇ,
ਪੁष੍ਪੈਃ ਪਤ੍ਰੈਸ੍ਤਥਾਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਭੂਧਰਂ ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ
ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪਹਾੜ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੀਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਵਿਸ਼ੋਕਾਂ ਧਰਣੇ ਕृਤਵਾਂਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ...
ਯਥਾ ਸਮਸ੍ਤਭੂਤਾਨਾਮਾਧਾਰਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਸਰਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈਂ,
ਧ੍ਯਾਨਮਾਤ੍ਰੇ ਯਥਾ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਜਾਨਾਸਿ ਮੇਦਿਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਧਰਤੀ! ਤੈਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਤਥਾਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਯਾਰ੍ਘ੍ਯਂ ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਫ਼ਤ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਅਰਘ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਨੇਨੈਵ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਫਾਲ੍ਗੁਨਾਦਯਃ
ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਫੱਗਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਇਹ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਆषਾਢਾਦਿषੁ ਮਾਸੇषੁ ਤਦ੍ਵਤ੍ਸ੍ਨਾਨਂ ਮृਦਂਬੁਨਾ
ਅਤੇ ਆਢੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ष੍ਵਨ੍ਯੇषੁ ਚੈਵੋਕ੍ਤਂ ਕਾਰ੍ਤਿਕਾਦਿषੁ ਪਾਰਣਮ੍ 4.105.
ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕੱਤਕ ਤੋਂ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇषਪੂਜਾ ਦਾਨਂ ਚ ਤਥਾ ਜਾਗਰਣਂ ਨਿਸ਼ਿ
ਖਾਸ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਣਾ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਥਮੇ ਧਰਣੀ ਨਾਮ ਤੁਭ੍ਯਂ ਮਾਸਚਤੁष੍ਟਯਮ੍
ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ 'ਧਰਣੀ' ਨਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਾਰਣੇਪਾਰਣੇ ਪਾਰ੍ਥ ਯੁਗ੍ਮਾਨੇਵਾਰ੍ਚ੍ਚਯੇਦ੍ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ ।। ਧਰਣੀਂ ਦੇਵ ਦੇਵਂ ਚ ਤਤ੍ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨੇਨ ਕੇਸ਼ਵਮ੍
ਉਪਵਾਸ ਮੁਕਣ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋੜੇ-ਜੋੜੇ ਦੁਇਜਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਣੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਭਾਵੇ ਚ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਪੂਜਯੇਦ੍ਧਰਣੀਂ ਤਥਾ ।। ਘृਤਾਭਾਵੇ ਤਥਾ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਵਾ ਸਲਿਲਂ ਹਰੇਃ । ।.
ਜੇ ਕਪੜਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਧਰਣੀ ਨੂੰ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਪੂਜ ਲੈ, ਤੇ ਜੇ ਘੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਜੇ ਉਹ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਲੈ।