ਵृਂਤਾਕਾਨ੍ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਾਂਸ਼੍ਚ ਬਿਂਬਾਨ੍ਕੂष੍ਮਾਂਡਕਰ੍ਬੁਰਾਨ੍ ਤੇ ਵ੍ਯਾਧਿਤਾ ਦਰਿਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਜਾਯਂਤੇ ਭੁਵਿ ਮਾਨਵਾਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬੈਂਗਣ, ਲੌਕੀ, ਤਰਬੂਜ਼, ਟਮਾਟਰ, ਕੱਦੂ ਅਤੇ ਖੀਰਾ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਨ ਕੇਵਲਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਦਾਨਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਬਂਧੂਨਾਂ ਦਾਨਂ ਕੋਟਿਗੁਣੋਤ੍ਤ ਰਮ੍
ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਸ਼ਲਾਘਣੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਿਤ੍ਰਂ ਕੁਲੀਨਸ਼੍ਚਾਪਨ੍ਨੋ ਵਧੁਰ੍ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਦੁਃਖਿਤਃ
ਇੱਕ ਦੋਸਤ, ਕੋਈ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਜੋ ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ—
ਵਨਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪਿਤੇ ਰਾਮੇ ਸਸੀਤੇ ਸਹ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇ ਸਾ ਸਰ੍ਵੇਃ ਸ਼੍ਰਾਵਿਤਾਨੇਕੈਃ ਕੋਸ਼ਲ੍ਯਾ ਭਰਤੇਨ ਵੈ
ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ, ਤਾਂ ਭਰਤ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਯਦਾ ਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਂ ਯਾਤਿ ਕਥਂਚਿਤ੍ਕੋਸ਼ਲਾਤ੍ਮਜਾ
ਫਿਰ ਵੀ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਵੈਸ਼ਾਖੀ ਕਾਰ੍ਤਿਕੀ ਮਾਘੀ ਤਿਥਯੋਮਰਪੂਜਿਤਾਃ
ਵੈਸ਼ਾਖ, ਕਾਰਤਿਕ ਅਤੇ ਮਾਘ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀਆਂ ਦੇਵਤੇ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮਨਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਕੌਸ਼ਲ੍ਯਾ ਸਹਸਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਂ ਗਤਾ 4.100.
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪੂਰਾ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਏਤਤ੍ਤਿਥੀਨਾਂ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਇੱਥੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵੈਸ਼ਾਖਕਾਰ੍ਤਿਕਮਘਾਸਹਿਤਾਥ ਮਾਘੇ ਯਾ ਪੂਰ੍ਣਿਮਾ ਭਵਤਿ ਪੂਰ੍ਣਸ਼ਸ਼ਾਂਕਚਿਹ੍ਨਾ
ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ, ਵੈਸ਼ਾਖ, ਕਾਰਤਿਕ ਅਤੇ ਮਾਘ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੂਰੇ ਚੰਦ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਯੁਗਾਦਿਤਿਥਿਵ੍ਰਤਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਕਥ੍ਯਮਾਨਮਿਹੇਚ੍ਛਾਮਿ ਸ਼ੁਭਧਰ੍ਮਪਦਂ ਮਹਤ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਯੁਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਿਥੀ ਦੇ ਵਰਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਧਰਮ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਯਤ੍ਰਾਣ੍ਵਪਿ ਨਰੈਰ੍ਦ੍ਦਤ੍ਤਂ ਜਪ੍ਤਂ ਵਾ ਸੁਮਹਦ੍ਭਵੇਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਵਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਦਿਤਾ ਜਾਂ ਜਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ ਸ਼ृਣੁ ਪਾਂਡਵ ਤੇ ਵਚ੍ਮਿ ਰਹਸ੍ਯਂ ਦੇਵਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸੁਣੋ ਪਾਂਡਵ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇਕ ਰਾਜ਼ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਵੈਸ਼ਾਖਮਾਸਸ੍ਯ ਤੁ ਯਾ ਤृਤੀਯਾ ਨਵਮ੍ਯਸੌ ਕਾਰ੍ਤਿਕਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ
ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨਵੀਂ ਤਿਥੀ—
ਵੈਸ਼ਾਖਸ੍ਯ ਤृਤੀਯਾ ਤੁ ਸਮਾ ਕृਤਯੁਤੇਨ ਤੁ
ਵੈਸ਼ਾਖ ਦੀ ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨਭਸ੍ਯੇ ਤੁ ਦ੍ਵਾਪਰੇਣ ਸਮਾਗਤਾ
ਭਾਦਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤੇਰਵੀਂ ਤਿਥੀ ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਏਤਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਯੁਗਾਨਾਂ ਪ੍ਰਭਵਾਦ੍ਯਥਾ
ਇਹ ਚਾਰ ਤਿਥੀਆਂ, ਰਾਜਨ, ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਪਵਾਸਸ੍ਤਪੋ ਦਾਨਂ ਜਪਹੋਮਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਥਾ
ਉਪਵਾਸ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਮ ਦੀਆਂ ਕਰਮਾਂ—
ਵੈਸ਼ਾਖਸ੍ਯ ਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਸ਼੍ਰੀਸਮੇਤਂ ਜਗਦ੍ਗੁਰੁਮ੍ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਲਂਕਾਰਸਂਭਾਰੈਨੈਵੇਦ੍ਯੈ ਰ੍ਵਿਵਿਧੈਸ੍ਤਥਾ
ਵੈਸ਼ਾਖ ਦੀ ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜਗਤ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ, ਕਪੜੇ, ਗਹਿਣੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰਤੋ ਧੇਨੁਰ੍ਲਵਣਸ੍ਯਾਢਕੇਨ ਤੁ 4.101.
ਫਿਰ, ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਗਾਂ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਾਪਾ ਲੂਣ ਵੀ ਹੋਵੇ।
ਅਵਿਚਰ੍ਮੋਪਰਿ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਕਲ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਧਾਨਤਃ
ਉਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਕੱਚੀ ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਧਰਃ ਸ਼੍ਰੀਪਤਿਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਞ੍ਛ੍ਰੀਸ਼ਃ ਸਂਪ੍ਰੀਯਤਾਮਿਤਿ ਗੋਸਹਸ੍ਰਂ ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤੀਹ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
‘ਸ਼੍ਰੀਧਰ, ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ, ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਾ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ’ ਇਹ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਬਿਨਾ ਸ਼ੱਕ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਤਥੈਵ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਮਾਸਿ ਨਵਮ੍ਯਾਂ ਨਕ੍ਤਭੁਙ੍ਨਰਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਨੌਂਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ—
ਉਮਾਸਹਾਯਂ ਵਰਦਂ ਨੀਲਕਂਠਮਥਾਰ੍ਚਯੇਤ੍
—ਉਹ ਉਮਾ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਨੀਲਕੰਠ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
ਧੇਨੁਂ ਤਿਲਮਯੀਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪੁਰਾਣੋ ਕ੍ਤਵਿਧਾਨਤਃ
ਉਹ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਲਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ।
ਯਦਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪਾਰ੍ਥ ਤਤ੍ਕੇਨ ਵਰ੍ਣ੍ਯਤੇ
ਪਾਰਥ, ਇੱਥੇ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨਭਸਿ ਯਾ ਕृष੍ਣਮਸ੍ਯਾਂ ਸਮਰ੍ਚਯੇਤ੍ ਭੋਜਯੇਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵੇਦਵੇਦਾਙ੍ਗਪਾਰਗਾਨ੍
ਭਾਦਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਤੇਰਵੀਂ ਨੂੰ, ਵਿਦਿਆਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪਿਤॄਨੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਦਾਤਵ੍ਯਾ ਸਵਤ੍ਸਾ ਕਾਂਸ੍ਯਦੋਹਨੀ
ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵੱਛਾ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਅਤੇ ਕਾਂਸ ਦੀ ਦੁਹਣ ਵਾਲੀ ਪਤਿਲੀ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪਿਤਾ ਪਿਤਾਮਹਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥੈਵ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਃ
ਪਿਤਾ, ਦਾਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ—
ਕृਤੇਨਾਨੇਨ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਯਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਨृਭਿਃ 4.101.
ਰਾਜਾ, ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਪੌਤ੍ਰਾਨ੍ਪ੍ਰਪੌਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਧਨਂ ਚ ਮਹਦੀਪ੍ਸਿਤਮ੍
—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤ, ਪਰਪੌਤ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਚਾਹੀਦੀ ਦੌਲਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।