ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕ੍ਯਾਂ ਪੁष੍ਕਰਾਰਣ੍ਯਂ ਮਾਘ੍ਯਾਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਸ੍ਮृਤਾ
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ 'ਚ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦਾ ਜੰਗਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ 'ਚ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ।
ਕੁਂਭਾਨ੍ਸ੍ਵਛਾਂਭਸਃ ਪੂਰ੍ਣਾਨ੍ਸਹਿਰਣ੍ਯਾਨ੍ਨਸਂਯੁਤਾਨ੍
ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਘੜੇ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਮਧੁਰਾਨ੍ਨਰਸੈਃ ਪੂਰ੍ਣਾਨ੍ਭਾਜਨਾਨ੍ਕਨਕੋਜ੍ਜ੍ਵਲਾਨ੍
ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਪਾਤੀ 'ਚ ਮਿੱਠੇ ਭੋਜਨ ਤੇ ਰਸ ਭਰ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮਾਘ੍ਯਾਂ ਮਘਾਸੁ ਚ ਤਥਾ ਸਂਤਰ੍ਪ੍ਯ ਪਿਤृਦੇਵਤਾਃ
ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ 'ਚ ਮਘਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਪਾਸਦਾਨਮਤ੍ਰੈਵ ਤਿਲਦਾਨਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ
ਇਥੇ ਰੂਈ ਦਾ ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਿਲ ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਪਾਨਦ੍ਦਾਨਮਤ੍ਰੈਵ ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਕਾਮਦਮ੍
ਇਥੇ ਕਪੜੇ ਦਾ ਦਾਨ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਲਿਕਾਲੋਦ੍ਭਵਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਪਾਂਡੁਨਨ੍ਦਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕੁਰੁਕੁਲਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਹਰੇਰ੍ਨੀਰਾਜਨਂ ਤਥਾ ।। 4.100.
ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਾਰਾ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਗਜਾਸ਼੍ਵਰਥਦਾਨਂ ਚ ਘृਤਧੇਨ੍ਵਾਦਯਸ੍ਤਥਾ
ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ ਅਤੇ ਘੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ ਇੱਥੇ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਫਲਾਨਿ ਯਾਨਿ ਵਿਦ੍ਯਂਤੇ ਸੁਗਨ੍ਧਿਮਧੁਰਾਣਿ ਚ
ਜੋ ਵੀ ਫਲ ਹਨ, ਜੋ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਹਨ,
ਖਰ੍ਜੂਰੀਂ ਨਾਲਿਕੇਰਾਂਸ਼੍ਚ ਕਦਲ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਫਲਾਨਿ ਚ
ਉਹਨਾਂ 'ਚ ਖਜੂਰ, ਨਾਰੀਅਲ ਤੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਫਲ ਭੀ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਣ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਵृਂਤਾਕਾਨ੍ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਾਂਸ਼੍ਚ ਬਿਂਬਾਨ੍ਕੂष੍ਮਾਂਡਕਰ੍ਬੁਰਾਨ੍ ਤੇ ਵ੍ਯਾਧਿਤਾ ਦਰਿਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਜਾਯਂਤੇ ਭੁਵਿ ਮਾਨਵਾਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬੈਂਗਣ, ਲੌਕੀ, ਤਰਬੂਜ਼, ਟਮਾਟਰ, ਕੱਦੂ ਅਤੇ ਖੀਰਾ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਨ ਕੇਵਲਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਦਾਨਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਬਂਧੂਨਾਂ ਦਾਨਂ ਕੋਟਿਗੁਣੋਤ੍ਤ ਰਮ੍
ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਸ਼ਲਾਘਣੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਿਤ੍ਰਂ ਕੁਲੀਨਸ਼੍ਚਾਪਨ੍ਨੋ ਵਧੁਰ੍ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਦੁਃਖਿਤਃ
ਇੱਕ ਦੋਸਤ, ਕੋਈ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਜੋ ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ—
ਵਨਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪਿਤੇ ਰਾਮੇ ਸਸੀਤੇ ਸਹ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇ ਸਾ ਸਰ੍ਵੇਃ ਸ਼੍ਰਾਵਿਤਾਨੇਕੈਃ ਕੋਸ਼ਲ੍ਯਾ ਭਰਤੇਨ ਵੈ
ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ, ਤਾਂ ਭਰਤ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਯਦਾ ਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਂ ਯਾਤਿ ਕਥਂਚਿਤ੍ਕੋਸ਼ਲਾਤ੍ਮਜਾ
ਫਿਰ ਵੀ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਵੈਸ਼ਾਖੀ ਕਾਰ੍ਤਿਕੀ ਮਾਘੀ ਤਿਥਯੋਮਰਪੂਜਿਤਾਃ
ਵੈਸ਼ਾਖ, ਕਾਰਤਿਕ ਅਤੇ ਮਾਘ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀਆਂ ਦੇਵਤੇ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮਨਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਕੌਸ਼ਲ੍ਯਾ ਸਹਸਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਂ ਗਤਾ 4.100.
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪੂਰਾ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਏਤਤ੍ਤਿਥੀਨਾਂ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਇੱਥੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵੈਸ਼ਾਖਕਾਰ੍ਤਿਕਮਘਾਸਹਿਤਾਥ ਮਾਘੇ ਯਾ ਪੂਰ੍ਣਿਮਾ ਭਵਤਿ ਪੂਰ੍ਣਸ਼ਸ਼ਾਂਕਚਿਹ੍ਨਾ
ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ, ਵੈਸ਼ਾਖ, ਕਾਰਤਿਕ ਅਤੇ ਮਾਘ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੂਰੇ ਚੰਦ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਯੁਗਾਦਿਤਿਥਿਵ੍ਰਤਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਕਥ੍ਯਮਾਨਮਿਹੇਚ੍ਛਾਮਿ ਸ਼ੁਭਧਰ੍ਮਪਦਂ ਮਹਤ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਯੁਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਿਥੀ ਦੇ ਵਰਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਧਰਮ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਯਤ੍ਰਾਣ੍ਵਪਿ ਨਰੈਰ੍ਦ੍ਦਤ੍ਤਂ ਜਪ੍ਤਂ ਵਾ ਸੁਮਹਦ੍ਭਵੇਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਵਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਦਿਤਾ ਜਾਂ ਜਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ ਸ਼ृਣੁ ਪਾਂਡਵ ਤੇ ਵਚ੍ਮਿ ਰਹਸ੍ਯਂ ਦੇਵਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸੁਣੋ ਪਾਂਡਵ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇਕ ਰਾਜ਼ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਵੈਸ਼ਾਖਮਾਸਸ੍ਯ ਤੁ ਯਾ ਤृਤੀਯਾ ਨਵਮ੍ਯਸੌ ਕਾਰ੍ਤਿਕਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ
ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨਵੀਂ ਤਿਥੀ—
ਵੈਸ਼ਾਖਸ੍ਯ ਤृਤੀਯਾ ਤੁ ਸਮਾ ਕृਤਯੁਤੇਨ ਤੁ
ਵੈਸ਼ਾਖ ਦੀ ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨਭਸ੍ਯੇ ਤੁ ਦ੍ਵਾਪਰੇਣ ਸਮਾਗਤਾ
ਭਾਦਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤੇਰਵੀਂ ਤਿਥੀ ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਏਤਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਯੁਗਾਨਾਂ ਪ੍ਰਭਵਾਦ੍ਯਥਾ
ਇਹ ਚਾਰ ਤਿਥੀਆਂ, ਰਾਜਨ, ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਪਵਾਸਸ੍ਤਪੋ ਦਾਨਂ ਜਪਹੋਮਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਥਾ
ਉਪਵਾਸ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਮ ਦੀਆਂ ਕਰਮਾਂ—
ਵੈਸ਼ਾਖਸ੍ਯ ਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਸ਼੍ਰੀਸਮੇਤਂ ਜਗਦ੍ਗੁਰੁਮ੍ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਲਂਕਾਰਸਂਭਾਰੈਨੈਵੇਦ੍ਯੈ ਰ੍ਵਿਵਿਧੈਸ੍ਤਥਾ
ਵੈਸ਼ਾਖ ਦੀ ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜਗਤ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ, ਕਪੜੇ, ਗਹਿਣੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰਤੋ ਧੇਨੁਰ੍ਲਵਣਸ੍ਯਾਢਕੇਨ ਤੁ 4.101.
ਫਿਰ, ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਗਾਂ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਾਪਾ ਲੂਣ ਵੀ ਹੋਵੇ।
ਅਵਿਚਰ੍ਮੋਪਰਿ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਕਲ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਧਾਨਤਃ
ਉਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਕੱਚੀ ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।