ਉਪਦੇਸ਼ਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛੇਦ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਵ੍ਰਤਕृਤੇ ਨਰਃ ਮਾਸੇਮਾਸੇ ਵਿਧਿਰਯਂ ਵ੍ਰਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਨਰਾਧਿਪ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵ੍ਰਤ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਯਮ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਹੈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਸ ਵ੍ਰਤ ਬਾਰੇ।
ਯੋ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਵਾ ਕਰ੍ਤੁਂ ਪਕ੍ਸ਼ਂ ਵਾਥ ਨਿਰਂਤਰਮ੍
ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਪੱਖ ਜਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ—
ਯਸ਼੍ਚੈਤਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਪਾਰ੍ਥ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸੀਵ੍ਰਤਂ ਨਰਃ
ਪਾਰਥ, ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਧਨੋਪੇਤੋ ਯਜ੍ਵਾ ਦਾਤਾ ਪ੍ਰਿਯਂਵਦਃ
ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤਿਆਂ ਅਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦਾਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ਼੍ਚੈਵਾਕ੍ਸ਼ਯਾਁਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸੁਰਸੇਵਿਤਾਨ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਸਂਪੂਰ੍ਣਸਰ੍ਵਾਂਗੋ ਯਾਵਤ੍ਕਲ੍ਪਾਯੁਤਤ੍ਰਯਮ੍
ਫਿਰ ਉਹ ਅਟੱਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇਵਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਅਭ੍ਯਰ੍ਚਯਂਤਿ ਸਿਤਪਞ੍ਚਦਸ਼ੀषੁ ਸੋਮਂ ਕृष੍ਣਾਸੁ ਯੇ ਪਿਤृਗਣਂ ਜਲਪਿਂਡਦਾਨੈਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੰਨਣੀ ਪੰਦਰਵੀਂ ਨੂੰ ਸੋਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ,
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਉਤ੍ਤਰਪਰ੍ਵਣਿ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਯੁਧਿष੍ਠਿਰਸਂਵਾਦੇ ਵਿਜਯਪੌਰ੍ਣ ਮਾਸੀਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਨਵਨਵਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਭਵਿਸ਼ਯ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਰਵ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, 'ਵਿਜੈ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਵਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਨਵਾਂਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਵੈਸ਼ਾਖੀਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੀਮਾਘੀਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਤਾ ਮੇ ਵਦ ਯਦੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸ੍ਨਾਨੇ ਦਾਨੇ ਮਹਾਫਲਾਃ
ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਾਖ, ਕਾਰਤਿਕ ਤੇ ਮਾਘ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਨਾਨਦਾਨਵਿਹੀਨੈਸ੍ਤਾ ਨ ਨੇਯਾਃ ਪਾਂਡੁਨਨ੍ਦਨ
ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਵਰਤ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ।
ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਨਾਨਂ ਤਦਾ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਦਾਨਂ ਵਿਤ੍ਤਾਨੁਰੂਪਤਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੀਰਥਾਂ 'ਚ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦਾਨ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕ੍ਯਾਂ ਪੁष੍ਕਰਾਰਣ੍ਯਂ ਮਾਘ੍ਯਾਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਸ੍ਮृਤਾ
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ 'ਚ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦਾ ਜੰਗਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ 'ਚ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ।
ਕੁਂਭਾਨ੍ਸ੍ਵਛਾਂਭਸਃ ਪੂਰ੍ਣਾਨ੍ਸਹਿਰਣ੍ਯਾਨ੍ਨਸਂਯੁਤਾਨ੍
ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਘੜੇ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਮਧੁਰਾਨ੍ਨਰਸੈਃ ਪੂਰ੍ਣਾਨ੍ਭਾਜਨਾਨ੍ਕਨਕੋਜ੍ਜ੍ਵਲਾਨ੍
ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਪਾਤੀ 'ਚ ਮਿੱਠੇ ਭੋਜਨ ਤੇ ਰਸ ਭਰ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮਾਘ੍ਯਾਂ ਮਘਾਸੁ ਚ ਤਥਾ ਸਂਤਰ੍ਪ੍ਯ ਪਿਤृਦੇਵਤਾਃ
ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ 'ਚ ਮਘਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਪਾਸਦਾਨਮਤ੍ਰੈਵ ਤਿਲਦਾਨਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ
ਇਥੇ ਰੂਈ ਦਾ ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਿਲ ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਪਾਨਦ੍ਦਾਨਮਤ੍ਰੈਵ ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਕਾਮਦਮ੍
ਇਥੇ ਕਪੜੇ ਦਾ ਦਾਨ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਲਿਕਾਲੋਦ੍ਭਵਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਪਾਂਡੁਨਨ੍ਦਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕੁਰੁਕੁਲਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਹਰੇਰ੍ਨੀਰਾਜਨਂ ਤਥਾ ।। 4.100.
ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਾਰਾ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਗਜਾਸ਼੍ਵਰਥਦਾਨਂ ਚ ਘृਤਧੇਨ੍ਵਾਦਯਸ੍ਤਥਾ
ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ ਅਤੇ ਘੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ ਇੱਥੇ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਫਲਾਨਿ ਯਾਨਿ ਵਿਦ੍ਯਂਤੇ ਸੁਗਨ੍ਧਿਮਧੁਰਾਣਿ ਚ
ਜੋ ਵੀ ਫਲ ਹਨ, ਜੋ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਹਨ,
ਖਰ੍ਜੂਰੀਂ ਨਾਲਿਕੇਰਾਂਸ਼੍ਚ ਕਦਲ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਫਲਾਨਿ ਚ
ਉਹਨਾਂ 'ਚ ਖਜੂਰ, ਨਾਰੀਅਲ ਤੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਫਲ ਭੀ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਣ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਵृਂਤਾਕਾਨ੍ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਾਂਸ਼੍ਚ ਬਿਂਬਾਨ੍ਕੂष੍ਮਾਂਡਕਰ੍ਬੁਰਾਨ੍ ਤੇ ਵ੍ਯਾਧਿਤਾ ਦਰਿਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਜਾਯਂਤੇ ਭੁਵਿ ਮਾਨਵਾਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬੈਂਗਣ, ਲੌਕੀ, ਤਰਬੂਜ਼, ਟਮਾਟਰ, ਕੱਦੂ ਅਤੇ ਖੀਰਾ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਨ ਕੇਵਲਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਦਾਨਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਬਂਧੂਨਾਂ ਦਾਨਂ ਕੋਟਿਗੁਣੋਤ੍ਤ ਰਮ੍
ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਸ਼ਲਾਘਣੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਿਤ੍ਰਂ ਕੁਲੀਨਸ਼੍ਚਾਪਨ੍ਨੋ ਵਧੁਰ੍ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਦੁਃਖਿਤਃ
ਇੱਕ ਦੋਸਤ, ਕੋਈ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਜੋ ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ—
ਵਨਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪਿਤੇ ਰਾਮੇ ਸਸੀਤੇ ਸਹ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇ ਸਾ ਸਰ੍ਵੇਃ ਸ਼੍ਰਾਵਿਤਾਨੇਕੈਃ ਕੋਸ਼ਲ੍ਯਾ ਭਰਤੇਨ ਵੈ
ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ, ਤਾਂ ਭਰਤ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਯਦਾ ਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਂ ਯਾਤਿ ਕਥਂਚਿਤ੍ਕੋਸ਼ਲਾਤ੍ਮਜਾ
ਫਿਰ ਵੀ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਵੈਸ਼ਾਖੀ ਕਾਰ੍ਤਿਕੀ ਮਾਘੀ ਤਿਥਯੋਮਰਪੂਜਿਤਾਃ
ਵੈਸ਼ਾਖ, ਕਾਰਤਿਕ ਅਤੇ ਮਾਘ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀਆਂ ਦੇਵਤੇ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮਨਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਕੌਸ਼ਲ੍ਯਾ ਸਹਸਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਂ ਗਤਾ 4.100.
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪੂਰਾ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਏਤਤ੍ਤਿਥੀਨਾਂ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਇੱਥੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵੈਸ਼ਾਖਕਾਰ੍ਤਿਕਮਘਾਸਹਿਤਾਥ ਮਾਘੇ ਯਾ ਪੂਰ੍ਣਿਮਾ ਭਵਤਿ ਪੂਰ੍ਣਸ਼ਸ਼ਾਂਕਚਿਹ੍ਨਾ
ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ, ਵੈਸ਼ਾਖ, ਕਾਰਤਿਕ ਅਤੇ ਮਾਘ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੂਰੇ ਚੰਦ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਯੁਗਾਦਿਤਿਥਿਵ੍ਰਤਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਕਥ੍ਯਮਾਨਮਿਹੇਚ੍ਛਾਮਿ ਸ਼ੁਭਧਰ੍ਮਪਦਂ ਮਹਤ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਯੁਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਿਥੀ ਦੇ ਵਰਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਧਰਮ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।