ਤਤ੍ਰਾਪਸ਼੍ਯਨ੍ਮਹਾਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਫਲਿਤਂ ਪੁष੍ਪਿਤਂ ਤਥਾ ਤਦ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਸੋਪ੍ਯੁਵਾਚੇਦਂ ਨਾਨਂਤਂ ਵੇਦ੍ਮ੍ਯਹਂ ਦ੍ਵਿਜ
ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਦਰੱਖਤ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਫਲ ਤੇ ਫੁੱਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਦੱਸੋ', ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਅਨੰਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਹੇ ਦੁਜਾ।'
ਏਵਂ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਤੇਨ ਗਾਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸਵਤ੍ਸਕਾਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਂ ਆਪਣੀ ਬੱਝ ਨਾਲ ਦਿਖੀ।
ਸੋਬ੍ਰਵੀਦ੍ਧੇਨੁਕੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਯਦ੍ਯਨਂਤਸ੍ਤ੍ਵਯੇਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਗਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਦੱਸੋ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ?'
ਤਤੋ ਜਗਾਮਾਥ ਵਨੇ ਗੋਵृषਂ ਸ਼ਾਦ੍ਵਲੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਫਿਰ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਹਰੇ ਘਾਹ 'ਤੇ ਖੜਾ ਇੱਕ ਬਲਦ ਵੇਖਿਆ।
ਗੋਵृषਸ੍ਤਮੁਵਾਚਾਥ ਨਾਨਨ੍ਤੋ ਵੀਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਮਯਾ
ਬਲਦ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਅਨੰਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।'
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਜਲਕਲ੍ਲੋਲਵੀਚਿਭਿਃ ਪਰਿਸ਼ੋਭਿਤਮ੍
ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਛੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੋਭਿਤ ਸੀ।
ਸੇਵਿਤਂ ਭ੍ਰਮਰੈਰ੍ਹਂਸੈਸ਼੍ਚਕ੍ਰੈਃ ਕਾਰਂਡਵੈਰ੍ਬਕੈਃ
ਉਸ ਥਾਂ ਭੌਂਰੇ, ਹੰਸ, ਚਕਵਾ, ਕਾਰੰਡਵਾ ਤੇ ਬਕਰੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।
ਊਚਤੁਃ ਪੁष੍ਕਰਿਣ੍ਯੌ ਤਂ ਨਾਨਂਤਂ ਵਿਦ੍ਵਹੇ ਦ੍ਵਿਜ
ਉਹ ਦੋ ਕਮਲ-ਪੁਖਤੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਦੁਜਾ, ਅਸੀਂ ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।'
ਤਾਵਪ੍ਯੁਕ੍ਤੌ ਸੁਮਂਤੇਨ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਨਿਵੇਦਿਤਮ੍
ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਸੁਮੰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕ੍ਸ਼ਣੇ ਮੁਨਿਵਰੇ ਕੌਂਡਿਨ੍ਯੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਤ੍ਤਮੇ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਕੌਂਡਿਨਯਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਉਥੇ ਸੀ।
ਵृਦ੍ਧਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਰੂਪੇਣ ਇਤ ਏਹੀਤ੍ਯੁਵਾਚ ਤਮ੍
ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਥੇ ਆ।'
ਤਾਂ ਪੁਰੀਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਦਿਵ੍ਯਨਾਰੀਨਰੈਰ੍ਯੁਤਾਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦਿਖਾਇਆ, ਜੋ ਦਿਵਿਆ ਮਹਿਲਾ ਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਸ਼ਂਖਚਕ੍ਰਾਸਿਗਦਾਗਰੁਡਸ਼ੋਭਿਤਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਤਲਵਾਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਨਾਲ ਸੋਭਿਤ ਸੀ।
ਵਿਭੂਤਿਭੇਦੈਸ਼੍ਚਾਨਨ੍ਤਮਨਨ੍ਤਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਨੰਤ, ਅਨੰਤ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ।
ਪਾਪੋਹਂ ਪਾਪਕਰ੍ਮਾਹਂ ਪਾਪਾਤ੍ਮਾ ਪਾਪਸਮ੍ਭਵਃ
ਮੈਂ ਪਾਪੀ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਕਰਮ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਪਾਪੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਪਾਪ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹਾਂ।
ਅਦ੍ਯ ਮੇ ਸਫਲਂ ਜਨ੍ਮ ਜੀਵਿਤਂ ਚ ਸੁਜੀਵਿਤਮ੍ ਗਰ੍ਦਭਂ ਕੁਞ੍ਜਰਂ ਚੈਵ ਦੇਵ ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚੰਗੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੀਤੀ ਗਈ; ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਗਧੇ ਤੇ ਹਾਥੀ ਬਾਰੇ ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸੋ।
ਵਿਦ੍ਯਾਦਾਨਂ ਨੋਪਕੁਰ੍ਵਞ੍ਛਿष੍ਯੇਭ੍ਯਸ੍ਤਰੁਤਾਂ ਗਤਃ
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਰੁੱਖ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ।
ਸਾ ਗੌਰ੍ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ ਦृष੍ਟਾ ਨਿष੍ਫਲਾ ਯਾ ਤ੍ਵਯੇਕ੍ਸ਼ਿਤਾ
ਉਹ ਗਾਂ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖੀ, ਉਹ ਨਿਕਰਤਾਰ ਹੋ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ।
ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨਂ ਤਚ੍ਚ ਪੁष੍ਕਰਿਣੀਦ੍ਵਯਮ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਸਾਵਨਂਤੋਹਂ ਗੁਹਾਸਂਸਾਰਗਹ੍ਵਰੇ
ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੀ ਵਯਵਸਥਾ, ਉਹ ਦੋ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ, ਤੇ ਮੈਂ ਉਹ ਅੰਤਹੀਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਗੁਫਾ-ਜਿਹੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤੇ ਮਯਾ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਪ੍ਰ ਗਚ੍ਛ ਪੁਨਰ੍ਗृਹਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੁਣ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾ।
ਚਰਾਨਂਤਵ੍ਰਤਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨਵ ਵਰ੍षਾਣਿ ਪਂਚ ਚ
ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਅੰਤਹੀਨ ਵਰਤ ਨੂੰ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਨਿਭਾਓ।
ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਵਿਪੁਲਾਨ੍ਭੋਗਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕਾਮਾਨ੍ਯਥੇਪ੍ਸਿਤਾਨ੍
ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਸੁਖ ਤੇ ਮਨਚਾਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਕੇ,
ਇਤਿ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਰਂ ਦੇਵਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵਾਂਤਰ੍ਹਿਤੋऽਭਵਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਰਤ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਦੇਵਤਾ ਉਥੇ ਹੀ ਲੁਕ ਗਿਆ।
ਸ਼ੀਲਯਾ ਸਹ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭੋਗਾਨ੍ਮਨੋਰਮਾਨ੍ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੀ ਚ ਸਂਭੂਤੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇਦ੍ਯਾਪਿ ਸ ਜ੍ਵਲਨ੍
ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀਲਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਧਰਮਵਾਨ ਨੇ ਮਨਮੋਹਣ ਸੁਖ ਭੋਗੇ, ਤੇ ਇੱਕ ਯੁਗ ਲਈ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
ਏਤਤ੍ਤੇ ਕਥਿਤਂ ਪਾਰ੍ਥ ਵ੍ਰਤਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮਂ ਵ੍ਰਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵਰਤ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
ਯੇ ਚ ਸ਼ृਣ੍ਵਂਤਿ ਸਤਤਂ ਵਾਚ੍ਯਮਾਨਂ ਨਰੋਤ੍ਤਮ
ਤੇ ਉਹ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਸਂਸਾਰਸਾਗਰਗੁਹਾਂ ਸੁਸੁਖਂ ਵਿਹਰ੍ਤੁਂ ਵਾਂਛਂਤਿ ਯੇ ਕੁਰੁਕੁਲੋਦ੍ਭਵ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਾਃ
ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾऽਪੁਰਾਣ ਉਤ੍ਤਰਪਰ੍ਵਣਿ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਯੁਧਿष੍ਠਿਰਸਂਵਾਦੇऽਅਨਂਤਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਨਵਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਭਵਿਸ਼ਯ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਰਵ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅਨੰਤਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਵਰਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਾਲਾ ਚੁਰਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰਵਣਿਕਾਵ੍ਰਤਮ੍ ਏਤਾਃ ਕਾਃ ਕਿਂ ਚ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਧਰ੍ਮਂ ਚਾਸਾਂ ਬ੍ਰਵੀਹਿ ਮੇ
ਸ਼੍ਰਵਣਿਕਾ ਵਰਤ — ਇਹ ਕੌਣ ਹਨ, ਕੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਅਨਨ੍ਤ ਉਵਾਚ । ਤੁष੍ਟੋऽਹਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਵ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਵਰਂ ਗृਹਾਣ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤੁष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਤ੍ਯਜ ਵਿਸ੍ਮਯਂ ।। । ਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯ ਉਵਾਚ । ਸ੍ਵਕਰ੍ਮ੍ਮਫਲਭੋਗੇਨ ਯਾਂ ਯਾਂ ਯੋਨਿਂ ਵ੍ਰਜਾਮ੍ਯਹਂ । ਤਸ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਯਾਂ ਹृषੀਕੇਸ਼ ਹਰਿਭਕ੍ਤਿਰ੍ਦृਢਾਸ੍ਤੁ ਮੇ ।। ਅਤਿਪ੍ਰਮਾਦਾਨ੍ਮੋਹਾਦ੍ਵਾ ਯਨ੍ਮਯਾ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਕृਤਂ । ਤਦਾਗਃ ਕ੍ਸ਼ਮ੍ਯਤਾਂ ਨਾਥ ਪ੍ਰਣਮਾਮਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।। ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਨਨ੍ਤਸ੍ਤੁ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਦਦੌ ਤਸ੍ਮੈ ਵਰਤ੍ਰਯਂ । ਦਾਰਿਦ੍ਰਨਾਸ਼ਨਂ ਧਰ੍ਮ੍ਮਂ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕਂ ਤਥਾਕ੍ਸ਼ਯਂ
ਅਨੰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਕੋਈ ਵਰਤ ਮੰਗ ਲੈ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਅਚੰਭਾ ਛੱਡ ਦੇ।' ਕੌਂਡਿਨਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗ ਕੇ, ਜਿਹੜੀ ਜਿਹੜੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜਾਵਾਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਮੇਰੀ ਹਰੀ ਭਕਤੀ ਪੱਕੀ ਰਹੇ। ਵੱਡੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਪਾਪ ਮਾਫ਼ ਕਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਮੈਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।' ਅਨੰਤ ਨੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਰਤ ਦਿੱਤੇ: ਗਰੀਬੀ ਦਾ ਨਾਸ, ਧਰਮ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਅਬਾਦੀ ਲੋਕ।