ਤਤਸ੍ਤੇ ਮੁਨਯਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਤ੍ਤਾਂ ਮਹਾਸ੍ਵਨਾਮ੍
ਫਿਰ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਵੱਡੀ ਧੁਨ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਤੇਨ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੋऽਪਿ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗਾਵਂ ਸਵ ਤ੍ਸਿਕਾਮ੍ ਤਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਯੇ ਪਾਰ੍ਥ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਬਾਘ ਨੇ ਗਾਂ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਅਥ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ੍ਤੇषਾਂ ਦੇਵੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਦੇਵਤਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ।
ਉਮਾਸਹਾਯੋ ਵਰਦਃ ਸਸ੍ਵਾਮੀ ਸਵਿਨਾਯਕਃ
ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਰ ਦਿੰਦੇ, ਸੁਆਮੀ, ਤੇ ਵਿਨਾਇਕ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਹੋਏ।
ਵੀਰਭਦ੍ਰਾ ਚ ਚਾਮੁਂਡਾ ਘਂਟਾਕਰ੍ਣਾਦਿਭਿਰ੍ਵृਤਾ ਦੇਵਦਾਨਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਮੁਨਿਵਿਦ੍ਯਾਧਰੋਰਗੈਃ
ਵੀਰਭਦਰ ਤੇ ਚਾਮੁੰਡਾ, ਘੰਟਾਕਰਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਮੁਨੀ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਤੇ ਨਾਗ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਦੇਵਦੇਵਾਯ ਪਤ੍ਨੀਭਿਃ ਸਹਿਤੈਰੁਮਾ
ਉਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਨਂਦਿਨੀਵ੍ਰਤਮ੍ 4.69.
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਦੁਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨੰਦਿਨੀ ਵਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਤ੍ਤਾਨਪਾਦੇਨ ਤਥਾ ਵ੍ਰਤਂ ਚੀਰ੍ਣਮਿਦਂ ਸ਼ृਣੁ
ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਵਰਤ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਸੁਣੋ।
ਤਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਦ੍ਵਯਂ ਚਾਸੀਦ੍ਰੁਚਿਸ਼ੁਘ੍ਨੀਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਰੁਚਿ ਤੇ ਸ਼ੁਘਨੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।
ਰੁਚ੍ਯਾਃ ਸਮਰ੍ਪਿਤਃ ਸ਼ੁਘ੍ਨ੍ਯਾ ਧ੍ਰੁਵੋऽਯਂ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤਾਂ ਸਖਿ
ਰੁਚਿ ਨੇ ਧ੍ਰੁਵ ਨੂੰ ਸ਼ੁਘਨੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ: 'ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਸਖੀ।'
ਰੁਚੀ ਰਸਵਤੀਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਕੁਰੁਤੇ ਗृਹੇ
ਰੁਚਿ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁਆਦ ਭਰਿਆ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਕਦਾਚਿਤ੍ਕ੍ਰੋਧਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਾਤ੍ਸਾਪਤ੍ਨ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਂ ਤਯਾ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਈਰਖਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਪਤਨੀ ਵਿਰੋਧ ਦਿਖਾਇਆ।
ਤਾਪਿਕਾਯਾਂ ਤਥਾ ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਂ ਪਕ੍ਵਸਿਦ੍ਧਃ ਸੁਸਂ ਸ੍ਕृਤਃ
ਤਾਪੀਕਾ ਤੇ ਸਥਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਭੋਜਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਾ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਤਂ ਵੈ ਭਕ੍ਸ਼ਯਿਤੁਂ ਦੁष੍ਟਾ ਸਾਮਿषਂ ਭੋਜਨਂ ਕਿਲ
ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ, ਦੁਸ਼ਟ ਨੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ।
ਤਥੈਵ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਬਾਲੋ ਮਾਤੁਰੁਤ੍ਸਂਗਜੋऽਭਵਤ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆ ਬੈਠਾ।
ਕਿਮੇਤਦ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਵृਤ੍ਤਾਂਤਂ ਕਸ੍ਯੇਯਂ ਵ੍ਯੁष੍ਟਿਰੁਤ੍ਤਮਾ
ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਚੰਗੀ ਜਾਗਰਤੀ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ?
ਸਤ੍ਯਂਸਤ੍ਯਂ ਪੁਨਃ ਸਤ੍ਯਂ ਯੇਨ ਜੀਵਤਿ ਤੇ ਸੁਤਃ 4.69.
ਸੱਚ, ਸੱਚ, ਫਿਰ ਸੱਚ, ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ?
ਪਕ੍ਵਃ ਸ੍ਵਯਂ ਕृਤਃ ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨੈਃ ਸਹ ਭੋਜਨੈਃ
ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਾਇਆ ਗਿਆ, ਮਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।
ਕਿਂ ਤੇ ਸਿਦ੍ਧਾ ਮਹਾਵਿਦ੍ਯਾ ਮृਤਸਞ੍ਜੀਵਨੀ ਸ਼ੁਭਾ
ਕੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਵੱਡੀ ਵਿਦਿਆ, ਮ੍ਰਿਤਸੰਜੀਵਨੀ, ਉਹ ਚੰਗੀ ਗਿਆਨ ਹੈ?
ਕਥਯਸ੍ਵ ਮਹਾਭਾਗੇ ਸਤ੍ਯਂਸਤ੍ਯਂ ਭਗਿਨ੍ਯਸਿ
ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੀ, ਦੱਸੋ, ਸੱਚ, ਸੱਚ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇ ਚੈਵ ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਯਥਾ ਚਾਨੁष੍ਠਿਤਂ ਪੁਰਾ
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਬਾਰਹਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਰੀਤ ਅਜ ਵੀ ਹੈ।
ਵਤ੍ਸੋ ਮੇ ਵਤ੍ਸਵੇਲਾਯਾਂ ਮृਤੋऽਰ੍ਥਂ ਲਭਤੇ ਪੁਨਃ
ਮੇਰਾ ਵੱਛਾ, ਵੱਛਾ ਵੇਲੇ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਫਿਰ ਜੀਵਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਰ੍ਥਮੇਤਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਂ ਤੇ ਚ ਗੋਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀਵ੍ਰਤਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਗੋਦਵਾਦਸ਼ੀ ਵਰਤ ਵੀ, ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਂ ਵ੍ਰਤਂ ਚੀਰ੍ਣਂ ਰੁਚ੍ਯਾ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸੁਖਂ ਧਨਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੁਚੀ ਨੇ ਵਰਤ ਕੀਤਾ; ਪੁੱਤਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਧਨ ਮਿਲਿਆ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸृष੍ਟਿਕਾਰੇਣ ਰੁਚਿਰ੍ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਸਹਾਸਿਤਾ ਧੁਵਰ੍ਕ੍ਸ਼ੇ ਚ ਯਦਾ ਦृष੍ਟੇ ਲੋਕਃ ਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਤਾ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਰੁਚੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੱਸਿਆ; ਜਦ ਧੂਵਾ ਰੁੱਖ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਤ੍ਕृਤਂ ਸ਼ੁਘ੍ਨਿਵਚਨਾਦ੍ਰੁਚ੍ਯਾ ਯਦੁਕੁਲੋਦ੍ਭਵ
ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨੇ, ਸ਼ੁਘਨੀ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਕੀਤਾ—
ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਮਾਸਿ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਕੁਰੂਤ੍ਤਮ ਨਰੋ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਨਾਰੀ ਏਕਭਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ।।4.69.
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਰਦ ਜਾਂ ਔਰਤ ਇਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣਾ ਖਾਏ—
ਤਤੋ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਸਮਯੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧੇਨੁਂ ਸਵਤ੍ਸਿਕਾਮ੍
ਫਿਰ, ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ, ਗਾਂ ਤੇ ਵੱਛਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ—
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਵਿਸ਼ਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਜਨੇਸ਼੍ਵਰ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ, ਹੇ ਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ—
ਕੁਂਕੁਮਾਲਕ੍ਤਕੈਰ੍ਦੀਪੈਰ੍ਮਾषਾਨ੍ਨਵਟਕੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ
ਕੁੰਕੁਮ, ਲਾਲ ਰੰਗ, ਦੀਵੇ, ਤੇ ਮਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਵਟੇ ਨਾਲ—