ਖੇ ਰੋਹਿਣੀ ਸ਼ਸ਼ਧਰਾਭਿਮਤਾ ਹਿਤਾ ਚ ਕਿਂ ਕਾਰਣਂ ਸ਼ृਣੁ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਨਿਵੇਦਯਾਮਿ
ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਹਿਣੀ, ਚੰਦ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਸੁਭਾਵਨ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ? ਸੁਣੋ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਅਵਿਯੋਗਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਵਿਧਾਨਂ ਤਸ੍ਯ ਕੀਦृਕ੍ਚ ਕਿਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਕਾऽਤ੍ਰ ਦੇਵਤਾ
ਅਵਿਯੋਗ ਵਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ: ਇਸ ਦਾ ਵਿਧੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਹੜਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਥੇ ਕਿਹੜੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਅਵਿਯੋਗਵ੍ਰਤਂ ਨਾਮ ਵ੍ਰਤਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਅਵਿਯੋਗ ਵਰਤ ਸਭ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੌष੍ਠਪਦੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਤਰੁਤ੍ਥਿਤਃ
ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਚੰਨਣੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਹਵੇਂ ਦਿਨ, ਸਵੇਰੇ ਉਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਹृਦ੍ਯੇ ਰਮ੍ਯੇ ਸੌਧਤਟੇ ਹਰਿਂ ਲਿਖ੍ਯੇਤ ਮਣ੍ਡਲੇ
ਸੁੰਦਰ ਦਿਲਕਸ਼ ਮਹਲ ਦੇ ਛੱਜੇ ਉੱਤੇ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਤਤ੍ਰੈਵ ਚ ਹਰਂ ਗੌਰੀਂ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਹ
ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੇ, ਹਰਾ ਨੂੰ ਗੌਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਗਂਧੈਃ ਪੁष੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਧੂਪੈਰ੍ਨੈਵੇਦ੍ਯੈਰਰ੍ਚਯੇਦ੍ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ
ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਧੂਪ ਤੇ ਭੋਗ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੀ ਜਾਵੇ।
ਨਾਰੀ ਵਾ ਪੁਰੁषੋ ਵਾ ਅਵਿਯੋਗਮਤਿਂ ਦृਢਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ
ਚਾਹੇ ਔਰਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਰਦ, ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਾਲ ਇਕਤਾ ਦਾ ਵਚਨ ਲੈ ਕੇ,
ਸਹਸ੍ਰਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾ ਪੁਰੁषਃ ਪਦ੍ਮਨਾਭੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ
ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ, ਕਮਲ ਨਾਭੀ ਵਾਲਾ, ਜਨਾਰਦਨ,
ਨਾਰਾਯਣੋ ਮਧੁਲਿਹੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਦਾਮੋਹਰੋ ਹਰਿਃ
ਨਾਰਾਇਣ, ਮਧੂ ਪੀਣ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਬੰਧਨ ਤੋੜਣ ਵਾਲਾ, ਹਰੀ,
ਸ਼੍ਰੀਧਰਃ ਪੁਂਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ੋ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮਃ 4.68.
ਸ਼੍ਰੀਧਰ, ਕਮਲ-ਅੱਖੀ, ਸਰਵ-ਰੂਪ, ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ,
ਵਾਸੁਦੇਵੋ ਹृषੀਕੇਸ਼ਃ ਕृष੍ਣਃ ਸਕਰ੍षਣੋऽਚ੍ਯੁਤਃ
ਵਾਸੁਦੇਵ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਅਚ੍ਯੁਤ,
ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ ਮੇ ਸ਼ੁਭਃ ਪ੍ਰੀਤਃ ਸਸ਼੍ਰੀਕਃ ਕੇਸ਼ਸ਼ੂਲਿਨਃ
ਉਹ ਸਦਾ ਮੰਗਲਮਈ, ਪ੍ਰਸੰਨ, ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੇ, ਜੋ ਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਈਸ਼ਾਨੋ ਭੈਰਵਃ ਸ਼ੂਲੀ ਤ੍ਰ੍ਯਂਬਕਸ੍ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕਃ
ਈਸ਼ਾਨ, ਭੈਰਵ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ,
ਸ਼ਿਵਃ ਸ਼ਰ੍ਵੋ ਮਹਾਦੇਵੋ ਰੁਦ੍ਰੋ ਭੂਤਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ਰਵ, ਮਹਾਦੇਵ, ਰੁਦ੍ਰ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸੁਆਮੀ,
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ਼ਂਭੁਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਪੁष੍ਕਰੀ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ੰਭੂ, ਪ੍ਰਭੂ, ਰਚਨਹਾਰ, ਪੁਸ਼ਕਰੀ, ਵੱਡਾ ਪਿਤਾਮਹ,
ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ ਸृष੍ਟਿਕਰ੍ਤਾ ਸ੍ਵਯਂਭੂਃ ਕਮਲਾਸਨਃ
ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਆਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ,
ਆਦਿਤ੍ਯੋ ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਭਾਨੁਃ ਸੂਰ੍ਯੋਰ੍ਕਃ ਸਵਿਤਾ ਰਵਿਃ
ਆਦਿਤਯ, ਭਾਸਕਰ, ਭਾਨੁ, ਸੂਰਜ, ਅਰਕ, ਸਾਵਿਤਾ, ਰਵੀ,
ਪ੍ਰਭਾਕਰਃ ਸਪ੍ਤਸਪ੍ਤਿਸ੍ਤਰਣਿਃ ਸਰਣਿਃ ਖਗਃ
ਪ੍ਰਭਾਕਰ, ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਤਰਣੀ, ਸਰਣੀ, ਖਗ,
ਨਿਕੁਂਭੋਃ ਵਰ੍ਣਭੋ ਦੇਵਃ ਸੁਪ੍ਰੀਤੋऽਸ੍ਤੁ ਸਦਾ ਮਮ
ਨਿਕੁੰਭਾ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਰੰਗ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹੇ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਸ਼੍ਰੀਃ ਸਂਪਦਾ ਪਦ੍ਮਾ ਮਾ ਵਿਭੂਤਿਰ੍ਹਰਿਪ੍ਰਿਯਾ 4.68.
ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸ਼੍ਰੀ, ਸੰਪਦਾ, ਪਦਮਾ, ਮਾਇਆ, ਵਿੱਭੂਤੀ, ਹਰੀ ਦੀ ਪਿਆਰੀ,
ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸृष੍ਟਿਃ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਵੇਧਸੋ ਮਤਾ ।। ਰਾਜ੍ਞੀ ਭਾਨੁਮਤੀ ਸਂਜ੍ਞਾ ਨਿਤ੍ਯਭਾ ਭਾਸ੍ਕਰਪ੍ਰਿਯਾ
ਗਾਯਤਰੀ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਾਵਿਤਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ; ਰਾਣੀ, ਭਾਨੁਮਤੀ ਨਾਮ, ਸਦਾ ਚਮਕਦੀ, ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਪਿਆਰੀ।
ਇਤਿ ਪਦ੍ਮਨਾਭਸ਼ਂਕਰਪਿਤਾਮਹਾਰ੍ਕ੍ਕਾਦੀਨ੍ਸਪ੍ਰਿਯਾਨ੍ਪੂਜ੍ਯ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮਨਾਭ, ਸ਼ੰਕਰ, ਪਿਤਾਮਹ, ਅਰਕ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ,
ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਚਰਤਿ ਨਰੋ ਵ੍ਰਤਮੇਤਦ੍ਭਕ੍ਤਿਭਾਵਿਤੋ ਲੋਕੇ
ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਇਸ ਵਰਤ ਨੂੰ ਬਾਰਹਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਹਰਿਹਰਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਪ੍ਰਭਾਕਰਾਣਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਲੋਕੇषੁ
ਹਰੀ, ਹਰਾ, ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸੋਰ੍ਯਦਿ ਯੁਗ੍ਮਂ ਪੁਰੁषੋ ਵਾ ਯਦਿ ਸਮਾਚਰਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਵਰਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਇਕੱਲਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਉਤ੍ਤਰਪਰ੍ਵਣਿ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਯੁਧਿष੍ਠਿਰਸਂਵਾਦੇ ਹਰਿਹਰਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਪ੍ਰਭਾਕਰਾਣਾਮਵਿਯੋਗਵ੍ਰਤਂ ਨਾਮਾष੍ਟषष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਤਰ ਪਰਵ ਵਿੱਚ, ਭਵਿਸ਼ਯ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਹਰੀ, ਹਰਾ, ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਦੇ ਅਵਿਯੋਗ ਵਰਤ ਵਾਲਾ ਅਠਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਗੋਵਤ੍ਸਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਤੇਨ ਪਾਪੇਨ ਮੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਜੁਗੁਪ੍ਸਾਤੀਵ ਵਰ੍ਤਤੇ
ਗੋਵਤਸ ਦੁਵਾਦਸ਼ੀ ਵਰਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ। ਉਸ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਘਿਨ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਰਾਜਨ੍ਯਵੈਸ਼੍ਯਸ਼ੂਦ੍ਰਾਦਯੋ ਹਤਾਃ
ਉਥੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਾਜਨ, ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ।
ਤੇषਾਂ ਵਧੇਨ ਯਤ੍ਪਾਪਂ ਤਨ੍ਮੇ ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਕृਂਤਤਿ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਦੇ ਪਾਪ ਨੇ ਮੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।