ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕੇ ਚਿਰਂ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ
ਮਾਨਵ ਲੋਕ ਵਿਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਇੱਜ਼ਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਯੇ ਪੂਜਯਂਤਿ ਪੁਰੁषਾਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਸ੍ਯ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਦਿਕਾਂਸ੍ਤੁ ਦਸ਼ਮੀषੁ ਦਸ਼ਾਵਤਾਰਾਨ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦੇ ਦਸ ਅਵਤਾਰਾਂ—ਮਤਸਯ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ—ਦਸਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ,
ਆਸ਼ਾਦਸ਼ਮੀਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼ृਣੁष੍ਵਾਵਹਿਤੋ ਵਚ੍ਮਿ ਤਵਾਸ਼ਾਦਸ਼ਮੀਵ੍ਰਤਮ੍
ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਸ਼ਾੜ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਦਾ ਵਰਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਨਲਨਾਮਾਭਵਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਿषਧੇषੁ ਮਹੀਪਤੇ
ਇਕ ਵਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਧ ਦੇਸ ਵਿਚ ਨਲ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ।
ਅਕ੍ਸ਼ੈਰ੍ਦ੍ਯੂਤੇਨ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਨਿਰ੍ਯਯੌ ਭਾਰ੍ਯਯਾ ਸਹ
ਰਾਜਾ, ਉਹ ਜੂਏ ਦੇ ਖੇਡ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।
ਸ ਗਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਜਲਮਾਤ੍ਰੇਣ ਵਰ੍ਤਯਨ੍
ਉਹ ਜਾ ਕੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੇ ਹਰ ਰਾਤ ਸਿਰਫ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਗ੍ਰਹੀਤੁਮਿਚ੍ਛਂਸ੍ਤਾਨ੍ਰਾਜਨ੍ਸਮਾਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਸ੍ਵਵਾਸਸਾ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਪੜਾ ਪਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ।
ਗਤੇ ਤੁ ਨੈषਧੇ ਭੈਮੀ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੈ ਵਾਞ੍ਚਿਤਾਨਨਾ ਇਤਸ਼੍ਚੇਤਸ਼੍ਚ ਬਭ੍ਰਾਮ ਹਾਹੇਤਿ ਰੁਦਤੀ ਮੁਹੁਃ
ਨਿਸ਼ਾਧ ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਭੀਮਾ ਦੀ ਧੀ, ਜਗਾਏ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਧੋਖਾ ਖਾ ਕੇ, ਇधर-ਉਧਰ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ 'ਹਾਏ' ਕਰਦੀ ਫਿਰਦੀ ਰਹੀ।
ਦੁਃਖਸ਼ੋਕਸਮਾਕ੍ਰਾਂਤਾ ਨਲਦਰ੍ਸ਼ਨਲਾਲਸਾ
ਦੁਖ ਤੇ ਗਮੀ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਨਲ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿਚ,
ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਵਤ੍ਪਰਿਵृਤਾ ਸ਼ਿਸ਼ੁਭਿਃ ਕੌਤੁਕਾਕੁਲੈਃ
ਉਹ ਪਾਗਲ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦੀ ਸੀ, ਆਸ-ਪਾਸ ਖੁਸ਼ਮਿਜਾਜ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਲੇਖੇਵ ਪਤਿਤਾ ਭੂਮੌ ਭਾਸਿਤਦਿਙ੍ਮੁਖਾ 4.64.
ਉਹ ਚੰਦਰੀ ਲੇਖ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
ਉਵਾਚ ਭੈਮੀ ਸਵ੍ਰੀਡਂ ਸੈਰਂਧ੍ਰੀਂ ਮਾਂ ਨਿਬੋਧਤਾਮ੍
ਭੀਮਾ ਦੀ ਧੀ ਲਜਜਤ ਨਾਲ ਸੈਰੰਧਰੀ ਨੂੰ ਆਖੀ—ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।
ਯਦਿ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਦਂਡ੍ਯਸ੍ਤੇ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਭਵੇਤ੍ ਏਵਮਸ੍ਤ੍ਵਨਵਦ੍ਯਾਂਗਿ ਰਾਜ ਮਾਤਾਪ੍ਯੁਵਾਚ ਤਾਮ੍
ਜੇ ਹੁਣ ਕੋਈ ਤੇਰੀ ਮੰਗ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇ; ਐਸਾ ਹੋਵੇ, ਨਿਰਮਲ ਅੰਗ ਵਾਲੀ, ਰਾਣੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਏਵਂਵਿਧਾ ਤਦ੍ਭਵਨੇ ਕਂਚਿਤ੍ਕਾਲਮਨਿਂਦਿਤਾ ਆਨਯਾਮਾਸ ਮੁਦਿਤੋ ਦਮਯਂਤੀਂ ਗृਹਂ ਪਿਤੁਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਘਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਿਨਾ ਦੋਸ਼ ਰਹੀ; ਫਿਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਦਮਯੰਤੀ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਮਾਤ੍ਰਾ ਪਿਤ੍ਰਾ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਾ ਸੁਤੈਰ੍ਭ੍ਰਾਤृਭਿਰੇਵ ਚ
ਉਹ ਮਾਂ-ਪਿਓ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈ।
ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਵਿਮਨਾਹੂਯ ਵ੍ਰਤਂ ਦਾਨਮਥਾਪਿ ਵਾ
ਉਹ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੁਲਾਈ ਗਈ, ਵਰਤ ਜਾਂ ਦਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਤਤ੍ਰੇਤਿਹਾਸਕੁਸ਼ਲੋ ਵਿਪ੍ਰਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍
ਉਥੇ, ਇਤਿਹਾਸ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੋਲੇ।
ਚਕਾਰ ਸਰ੍ਵਂ ਤਨ੍ਵਂਗੀ ਯਤ੍ਪੁਰਾਣਵਿਦਾ ਤਦਾ
ਪਤਲੀ-ਕਾਇਆ ਵਾਲੀ ਨੇ ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਆਖੀ ਹੋਈ ਹਰ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਵ੍ਰਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਦਮਯਂਤ੍ਯਾ ਨਰੋਤ੍ਤਮ
ਇਸ ਵਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਦਮਯੰਤਿ ਨੇ, ਹੇ ਉੱਚ ਕੋਟਿ ਦੇ ਮਨੁੱਖ,
ਸਰ੍ਵਮੇਤਤ੍ਸਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਮਾਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋਸਿ ਯਾਦਵ
ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਯਾਦਵ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੱਸੋ।
ਭਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਵਣਿਕ੍ਪੁਤ੍ਰਃ ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇ ਗੁਰ੍ਵਿਣੀ ਤਥਾ ।। 4.64.
ਪਤਨੀ ਲਈ ਵਪਾਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ; ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲਈ, ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਜੋ ਸੰਤਾਨ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਸਂਸਿਦ੍ਧਯੈ ਲੋਕਕਨ੍ਯਾ ਵਰਾਰ੍ਥਿਨੀ
ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਚਿਰਪ੍ਰਵਾਸਿਤੇ ਕਾਂਤੇ ਕਾਲੇਨ ਧृਤਿਪਂਡਿਤਾ
ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਧੀਰਜ ਵਿਚ ਹੋਸ਼ਿਆਰ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ,
ਯਦਾ ਯਸ੍ਯ ਭਵੇਦਾਰ੍ਤਂ ਕਾਰ੍ਯਤੇ ਹਿ ਤਦਾ ਵ੍ਰਤਮ੍
ਜਦ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਉਹ ਵਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਕ੍ਤਂ ਤਦਾਸ਼ਾਃ ਸਂਪੂਜ੍ਯਾਃ ਪੁष੍ਪਾਲਕ੍ਤਕਚਨ੍ਦਨੈਃ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਘृਤਾਕ੍ਤਂ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਪੁਨਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍
ਰਾਤ ਨੂੰ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਘੀ ਨਾਲ ਬਣੀ ਭੋਗ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਰਸਮ ਦੁਬਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਆਸ਼ਾਸ਼੍ਚਾਸ਼ਾਃ ਸਦਾ ਸਂਤੁ ਵਿਦ੍ਯਂਤਾਂ ਚ ਮਨੋਰਥਾਃ
ਇੱਛਾਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿਣ, ਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ।
ਏਵਂ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਪ੍ਰਾਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਖਾਣਾ ਖਾਓ।
ਯਾਵਨ੍ਮਨੋਰਥਃ ਪੂਰ੍ਣਸ੍ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸਮੁਦ੍ਯਮਾਤ੍
ਜਦ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੰਮ ਕਰੋ।
ਸੌਵਰ੍ਣਾਃ ਕਾਰਯੇਦਾਸ਼ਾ ਰੌਪ੍ਯਪਿष੍ਟਾਤਕੇਨ ਵਾ
ਇੱਛਾਵਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਣ, ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਣ।
ਪੂਜਯੇਨ੍ਮਂਤ੍ਰਸਂਦਰ੍ਭੈਰੇਭਿਰ੍ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਗृਹਾਂਗਣੇ। ਪੂਰ੍ਵਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਸਹਿਤਾ ਐਨ੍ਦ੍ਰੀਦਿਗ੍ਦੇਵਤੇ ਨਮਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਰ ਦੇ ਅੰਗਣ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੋ: 'ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ, ਚੰਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।'