ਕ੍ਰਮੇਣ ਭਕ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਭਰਤਰ੍षਭ ਸ੍ਵਤ ਏਵਾਰ੍ਧਮਸ਼੍ਨੀਯਾਦ੍ਗਤ੍ਵਾ ਰਮ੍ਯੇ ਜਲਾਸ਼ਯੇ
ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਇਹ ਸਭ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਖਾ ਲਵੇ, ਫਿਰ ਆਪ ਅੱਧਾ ਖਾਵੇ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਜਲਾਸ਼ਯ ਉੱਤੇ ਜਾਵੇ।
ਦਸ਼ਾਵਤਾਰਾਨਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਪੁष੍ਪਧੂਪਵਿਲੇਪਨੈਃ
ਦਸ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ,
ਮਤ੍ਸ੍ਯਂ ਕੂਰ੍ਮਂ ਵਰਾਹਂ ਚ ਨਰਸਿਂਹਂ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮਮ੍
ਮਤਸਯ, ਕੂਰਮ, ਵਰਾਹ, ਨਰਸਿੰਘ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ,
ਗਤੋऽਸ੍ਮਿ ਸ਼ਰਣਂ ਦੇਵਂ ਹਰਿਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍
ਮੈਂ ਦੇਵਤਾ ਹਰੀ, ਨਾਰਾਇਣ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਛਿਨਤ੍ਤੁ ਵੈष੍ਣਵੀਂ ਮਾਯਾਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਜਾਤੋ ਜਨਰ੍ਦਨਃ
ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਜਨਾਰਦਨ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਯਃ ਕੁਰੁਤੇ ਪਾਰ੍ਥ ਵਿਧਿਨਾਨੇਨ ਸੁਵ੍ਰਤ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਕੰਮ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇ ਚੰਗੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਾਲ ਕਰੇ,
ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮਾਲੋਚ੍ਯ ਪੁਰੁषਾਣਾਂ ਦਸ਼ਾ ਦਸ਼
ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਦਸ ਦਸ਼ਾਵਾਂ,
ਸਂਸਾਰਸਾਗਰੇ ਘੋਰੇ ਮਜ੍ਜਤ ਤਤ੍ਰ ਮਾਂ ਹਰਿਃ
ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਦ ਹਰੀ ਮੈਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਕੱਢ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਕਿਂ ਤਸ੍ਯ ਨ ਭਵੇਲ੍ਲੋਕੇ ਯਸ੍ਯ ਤੁष੍ਟੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕੇ ਸ੍ਵਯਂ ਪਾਰ੍ਥ ਭੂਭਾਰੋਤ੍ਤਾਰਕਾਰਣਮ੍
ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੀ ਘਾਟ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਪਾਰਥ, ਮਰਤਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਯਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਵ੍ਰਤਮਿਦਂ ਪਾਰ੍ਥ ਚਰਿष੍ਯਤਿ ਮਯੋਦਿਤਮ੍ 4.63.
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਇਸ ਵਰਤ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ, ਕੋਈ ਇਸਤਰੀ ਕਰੇ—
ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕੇ ਚਿਰਂ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ
ਮਾਨਵ ਲੋਕ ਵਿਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਇੱਜ਼ਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਯੇ ਪੂਜਯਂਤਿ ਪੁਰੁषਾਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਸ੍ਯ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਦਿਕਾਂਸ੍ਤੁ ਦਸ਼ਮੀषੁ ਦਸ਼ਾਵਤਾਰਾਨ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦੇ ਦਸ ਅਵਤਾਰਾਂ—ਮਤਸਯ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ—ਦਸਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ,
ਆਸ਼ਾਦਸ਼ਮੀਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼ृਣੁष੍ਵਾਵਹਿਤੋ ਵਚ੍ਮਿ ਤਵਾਸ਼ਾਦਸ਼ਮੀਵ੍ਰਤਮ੍
ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਸ਼ਾੜ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਦਾ ਵਰਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਨਲਨਾਮਾਭਵਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਿषਧੇषੁ ਮਹੀਪਤੇ
ਇਕ ਵਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਧ ਦੇਸ ਵਿਚ ਨਲ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ।
ਅਕ੍ਸ਼ੈਰ੍ਦ੍ਯੂਤੇਨ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਨਿਰ੍ਯਯੌ ਭਾਰ੍ਯਯਾ ਸਹ
ਰਾਜਾ, ਉਹ ਜੂਏ ਦੇ ਖੇਡ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।
ਸ ਗਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਜਲਮਾਤ੍ਰੇਣ ਵਰ੍ਤਯਨ੍
ਉਹ ਜਾ ਕੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੇ ਹਰ ਰਾਤ ਸਿਰਫ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਗ੍ਰਹੀਤੁਮਿਚ੍ਛਂਸ੍ਤਾਨ੍ਰਾਜਨ੍ਸਮਾਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਸ੍ਵਵਾਸਸਾ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਪੜਾ ਪਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ।
ਗਤੇ ਤੁ ਨੈषਧੇ ਭੈਮੀ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੈ ਵਾਞ੍ਚਿਤਾਨਨਾ ਇਤਸ਼੍ਚੇਤਸ਼੍ਚ ਬਭ੍ਰਾਮ ਹਾਹੇਤਿ ਰੁਦਤੀ ਮੁਹੁਃ
ਨਿਸ਼ਾਧ ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਭੀਮਾ ਦੀ ਧੀ, ਜਗਾਏ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਧੋਖਾ ਖਾ ਕੇ, ਇधर-ਉਧਰ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ 'ਹਾਏ' ਕਰਦੀ ਫਿਰਦੀ ਰਹੀ।
ਦੁਃਖਸ਼ੋਕਸਮਾਕ੍ਰਾਂਤਾ ਨਲਦਰ੍ਸ਼ਨਲਾਲਸਾ
ਦੁਖ ਤੇ ਗਮੀ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਨਲ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿਚ,
ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਵਤ੍ਪਰਿਵृਤਾ ਸ਼ਿਸ਼ੁਭਿਃ ਕੌਤੁਕਾਕੁਲੈਃ
ਉਹ ਪਾਗਲ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦੀ ਸੀ, ਆਸ-ਪਾਸ ਖੁਸ਼ਮਿਜਾਜ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਲੇਖੇਵ ਪਤਿਤਾ ਭੂਮੌ ਭਾਸਿਤਦਿਙ੍ਮੁਖਾ 4.64.
ਉਹ ਚੰਦਰੀ ਲੇਖ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
ਉਵਾਚ ਭੈਮੀ ਸਵ੍ਰੀਡਂ ਸੈਰਂਧ੍ਰੀਂ ਮਾਂ ਨਿਬੋਧਤਾਮ੍
ਭੀਮਾ ਦੀ ਧੀ ਲਜਜਤ ਨਾਲ ਸੈਰੰਧਰੀ ਨੂੰ ਆਖੀ—ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।
ਯਦਿ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਦਂਡ੍ਯਸ੍ਤੇ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਭਵੇਤ੍ ਏਵਮਸ੍ਤ੍ਵਨਵਦ੍ਯਾਂਗਿ ਰਾਜ ਮਾਤਾਪ੍ਯੁਵਾਚ ਤਾਮ੍
ਜੇ ਹੁਣ ਕੋਈ ਤੇਰੀ ਮੰਗ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇ; ਐਸਾ ਹੋਵੇ, ਨਿਰਮਲ ਅੰਗ ਵਾਲੀ, ਰਾਣੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਏਵਂਵਿਧਾ ਤਦ੍ਭਵਨੇ ਕਂਚਿਤ੍ਕਾਲਮਨਿਂਦਿਤਾ ਆਨਯਾਮਾਸ ਮੁਦਿਤੋ ਦਮਯਂਤੀਂ ਗृਹਂ ਪਿਤੁਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਘਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਿਨਾ ਦੋਸ਼ ਰਹੀ; ਫਿਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਦਮਯੰਤੀ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਮਾਤ੍ਰਾ ਪਿਤ੍ਰਾ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਾ ਸੁਤੈਰ੍ਭ੍ਰਾਤृਭਿਰੇਵ ਚ
ਉਹ ਮਾਂ-ਪਿਓ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈ।
ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਵਿਮਨਾਹੂਯ ਵ੍ਰਤਂ ਦਾਨਮਥਾਪਿ ਵਾ
ਉਹ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੁਲਾਈ ਗਈ, ਵਰਤ ਜਾਂ ਦਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਤਤ੍ਰੇਤਿਹਾਸਕੁਸ਼ਲੋ ਵਿਪ੍ਰਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍
ਉਥੇ, ਇਤਿਹਾਸ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੋਲੇ।
ਚਕਾਰ ਸਰ੍ਵਂ ਤਨ੍ਵਂਗੀ ਯਤ੍ਪੁਰਾਣਵਿਦਾ ਤਦਾ
ਪਤਲੀ-ਕਾਇਆ ਵਾਲੀ ਨੇ ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਆਖੀ ਹੋਈ ਹਰ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਵ੍ਰਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਦਮਯਂਤ੍ਯਾ ਨਰੋਤ੍ਤਮ
ਇਸ ਵਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਦਮਯੰਤਿ ਨੇ, ਹੇ ਉੱਚ ਕੋਟਿ ਦੇ ਮਨੁੱਖ,
ਸਰ੍ਵਮੇਤਤ੍ਸਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਮਾਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋਸਿ ਯਾਦਵ
ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਯਾਦਵ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੱਸੋ।