ਸਰ੍ਵੇ ਯਜ੍ਞਾ ਮਹਾਬਾਹੋ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਭੂਰਿਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਃ
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਯੱਗ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਦਾਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਗਂਧਰ੍ਵੈਰਪ੍ਸਰੋਭਿਸ਼੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵੋਪਸ਼ੋਭਿਤਾਃ
ਉਹ ਯੱਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਤਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞੇ ਜਗੁਰ੍ਗਾਥਾਂ ਗਂਧਰ੍ਵਾ ਨਾਰਦਸ੍ਤਥਾ
ਉਸਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਗੀਤ ਗਾਏ।
ਨ ਨੂਨਂ ਕਾਰ੍ਤਵੀਰ੍ਯਸ੍ਯ ਗਤਿਂ ਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਃ
ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਜੇ ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ।
ਦ੍ਵੀਪੇषੁ ਸਪ੍ਤਸੁ ਸ ਵੈ ਖਡ੍ਗਚਰ੍ਮਸ਼ਰਾਸਨੀ
ਉਹ ਸੱਤਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ, ਢਾਲ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ ਰਿਹਾ।
ਅਨष੍ਟਦ੍ਰਵ੍ਯਤਾ ਚਾਸ੍ਯ ਨ ਸ਼ੋਕੋ ਨ ਚ ਵੈ ਕ੍ਲਮਃ
ਉਸਦਾ ਧਨ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨਾਂ ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ, ਨਾਂ ਥਕਾਵਟ ਆਈ।
ਪਞ੍ਚਾਸ਼ੀਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਵੈ ਨਰਾਧਿਪ 4.58.
ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਪਚਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।
ਸ ਏਵ ਪਸ਼ੁਪਾਲੋਭੂਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਪਾਲਃ ਸ ਏਵ ਚ
ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਹਿਫਾਜਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।
ਸ ਵੈ ਬਾਹੁਸਹਸ੍ਰੇਣ ਜ੍ਯਾਘਾਤਕਠਿਨਤ੍ਵਚਾ
ਉਸ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮੜੀ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤੰਦ ਖਿੱਚਣ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਨ ਹਿ ਨਾਗਮਨੁष੍ਯੈਸ੍ਤੁ ਮਾਹਿਪ੍ਮਤ੍ਯਾਂ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਾ ਤਾਂ ਸੱਪਾਂ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜੋਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਸ ਵੈ ਪਤ੍ਨੀਂ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਵृਟ੍ਕਾਲੇਂਬੁਜੇਕ੍ਸ਼ਣਾਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਵਣ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸੀ।
ਲਲਿਤਂ ਕ੍ਰੀਡਤਾ ਤੇਨ ਫਲਨਿष੍ਪਨ੍ਦਮਾਲਿਨੀ
ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਤੇ ਹੱਸਦਾ ਰਿਹਾ, ਫਲਾਂ ਦੀ ਕੰਪਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।
ਤਸ੍ਯ ਬਾਹੁਸਹਸ੍ਰੇਣ ਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯਮਾਣੇ ਮਹੋਦਧੌ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹਿਲ ਗਿਆ,
ਤੂष੍ਣੀਕृਤੋ ਮਹਾਭਾਗ ਲੀਨਾਹੀਨਮਹਾਮਤਿਃ
ਉਹ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਨੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਕ੍ਰਾਂਤਾ ਨਿਸ਼੍ਚਲਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਨੋ ਬਭੂਵੁਸ਼੍ਚ ਮਹੋਰਗਾਃ ਜਿਤਾ ਧਨੁਰ੍ਧਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸੁਤ੍ਯਕ੍ਤੈਃ ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਸ਼ਰੈਃ
ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਹਿਲਾਏ ਬਿਨਾਂ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਗਏ; ਸਾਰੇ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਪੰਜ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜਿੱਤ ਲਏ ਗਏ, ਜੋ ਫਿਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
ਲਙ੍ਕਾਧਿਪਂ ਮੋਹਯਿਤ੍ਵਾ ਸਬਲਂ ਰਾਵਣਂ ਬਲਾਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮਤਵਾਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤਤੋਭ੍ਯੇਤ੍ਯ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤੁ ਅਰ੍ਜੁਨਂ ਸਂਪ੍ਰਸਾਦਯਨ੍ ਤਸ੍ਯ ਬਾਹੁਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਬਭੂਵ ਜ੍ਯਾਤਲਸ੍ਵਨਃ ।। 4.58.
ਫਿਰ ਪੁਲਸਤਿਆ ਆਇਆ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੋਂ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤੰਦ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੀ।
ਕ੍ਸ਼ੁਧਿਤੇਨ ਕਦਾਚਿਤ੍ਸ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁਨਾ
ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦ ਉਹ ਭੁੱਖਾ ਸੀ, ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।
ਕੁਂਡੇਸ਼ਯਸ੍ਤਤੋऽਦ੍ਯਾਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਭਗਵਾਨ੍ਹਰਿਃ ਬਭੂਵ ਦੁਹਿਤੁਰ੍ਹੇਤੋਃ ਸ਼ਰਦੋऽਦ੍ਯਾਪਿ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਅੱਜ ਵੀ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀ ਖਾਤਰ ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਸ ਏਵਂ ਗੁਣਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਰਾਜਾਭੂਦਰ੍ਜੁਨੋ ਭੁਵਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਰਜੁਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ।
ਤੇਨੇਯਂ ਵਰਲਬ੍ਧੇਨ ਕਾਰ੍ਤਵੀਰ੍ਯੇਣ ਯੋਗਿਨਾ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਵੱਡਾ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯੋਗੀ ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਨੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।
ਅਘਂ ਪਾਪਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਲੋਕੇ ਤਚ੍ਚਾਪਿ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਭਵੇਤ੍
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਨੂੰ ਮੰਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾष੍ਟਗੁਣਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਵਿਨੋਦਾਰ੍ਥਂ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਰਾਜਸੀ ਤਾਕਤਾਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਈਸ਼ਿਤ੍ਵਂ ਚ ਵਸ਼ਿਤ੍ਵਂ ਚ ਸਰ੍ਵਕਾਮਾਵਸਾਯਿਤਾ
ਰਾਜ ਕਰਨਾ, ਵੱਸ ਕਰਨਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ—
ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਦਤ੍ਤਕਸ੍ਯ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਕਾਰਕਾਃ
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਤਕ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਜਗਤ੍ਸਮਸ੍ਤਮਨਘਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਸ੍ਮਾਦਤੋऽਨਘਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਚਕ੍ਰੇ ਵਾ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਕੈਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਃ ਸਮਯੈਸ਼੍ਚ ਕੈਃ 4.58.
ਇਹ ਚੱਕਰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕਸਮਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ?
ਅਨਘਂ ਚਾਨਘਾਂ ਚੈਵ ਬਹੁਪੁਤ੍ਰੈਃ ਸਮਨ੍ਵਿਤਾਮ੍
ਉਹ ਜੋ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜੀ ਹੋਈ ਹੈ,
ਪੁਰਾ ਕृਤੀਕृਤੌ ਸ਼ਾਂਤੌ ਭੂਮਿਭਾਗੇ ਸ੍ਥਿਤੌ ਸ਼ੁਭੌ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ ਤੇ ਕ੍ਰਿਤਾ, ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੁਭ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਖਲੋਤੇ ਸਨ।
ऋਗ੍ਵੇਦੋਕ੍ਤऋਚਾ ਵਿਪ੍ਰੋ ਵਿष੍ਣੁਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਮਮਾਂਸ਼ਜਮ੍ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਾਦਿਪੁਤ੍ਰਵਰ੍ਗਂ ਹਰਿਵਂਸ਼ੇ ਯਥੋਦਿਤਮ੍ ।। ੬੩ ੴ ਅਤੋ ਦੇਵਾ ਅਵਂਤੁ ਨੋ ਯਤੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਿਚਕ੍ਰਮੇ ਇਦਂ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਿਚਕ੍ਰਮੇ ਤ੍ਰੇਧਾ ਨਿਦਧੇ ਪਦਮ੍ ਤ੍ਰੀਣਿ ਪਦਾ ਵਿਚਕ੍ਰਮੇ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਗੋਪਾ ਅਦਾਭ੍ਯਃ ਵਿष੍ਣੋਃ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪਸ਼੍ਯਤ ਯਤੋ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਪਸ੍ਪਸ਼ੇ ਤਦ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਮਂ ਪਦਂ ਸਦਾ ਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਸੂਰਯਃ ਤਦ੍ਵਿਪ੍ਰਾਸੋ ਵਿਪਨ੍ਯਵੋ ਜਾਗृਵਾਂਸਃ ਸਮਿਂਧਤੇ ਲੋਕੋਦ੍ਭਵੈਃ ਫਲੈਃ ਕਨ੍ਦੈਃ ਸ਼ृਂਗਾਰੈਰ੍ਬਦਰੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਹਰਿਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: 'ਓਮ, ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਰੱਖਣ, ਜਿਥੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਰਖੇ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਰਖ ਕੇ ਇਹ ਜਗਤ ਰਚਿਆ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਡਿਗ ਪਾਏ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਅਟੱਲ ਰਾਖਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਕੰਮ ਵੇਖੋ, ਜਿਥੋਂ ਸਾਰੇ ਵਰਤ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਸਿਆਣੇ ਸਦਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ, ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੀ ਸਦਾ ਸਿਫਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਫਲਾਂ, ਕੁੰਦੀਆਂ, ਗਹਣਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਬੇਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।'