ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਦਿਵਸੇ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸੁਮੁਖਸ੍ਥਿਤਯਾ ਤਯਾ
ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ, ਜਦ ਉਹ ਚੰਗੀ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਖੜੀ ਸੀ,
ਸਨ੍ਨਿਮਜ੍ਯ ਜਗਦਿਦਂ ਵਿषਯੇ ਕਾਯਸਾਗਰੇ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯੇ ਯਾਂਤਿ ਦਿਵਸਾਃ ਪੁਂਸਾਂ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਵਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਜਿਹੜੇ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਧਰਮ, ਕਾਮ ਤੇ ਧਨ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਸ੍ਨਾਨਂ ਦਾਨਂ ਤਪੋ ਹੋਮਃ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਃ ਪਿਤृਤਰ੍ਪਣਮ੍
ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਤਪ ਕਰਨਾ, ਹੋਮ, ਪਾਠ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ—
ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾਰਗृਹਕਸਮਾਸਕ੍ਤਂ ਹਿ ਮਾਨਸਮ੍
ਮਨ ਪੂਤਰਾਂ, ਘਰਵਾਲੀ ਤੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਚਿਂਤਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵੇਸ਼੍ਯਾ ਚੇਨ੍ਦੁਮਤੀ ਤਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਵੇਸ਼ਿਆ ਇੰਦੁਮਤੀ ਨੇ ਫਿਰ—
ਵਸ਼ਿष੍ਠਮृषਿਮਾਸੀਨਂ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਵਿਨਯਾਤ੍ਤਤਃ ੧- ਇਨ੍ਦੁਮਤ੍ਯੁਵਾਚ ਦਸ਼ਧ੍ਵਜਸਮਾ ਵੇਸ਼੍ਯਾ ਦਸ਼ਵੇਸ਼੍ਯਾਸਮੋ ਨृਪਃ
ਇੰਦੁਮਤੀ ਨੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ: ਇੱਕ ਵੈਸ਼ਿਆ ਦੱਸ ਝੰਡਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਦੱਸ ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਯਾ ਨ ਦਤ੍ਤਂ ਨ ਹੁਤਂ ਨੋਪਵਾਸੋ ਵ੍ਰਤਂ ਕृਤਮ੍ 4.53.
ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਕਦੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਨਾ ਹੋਮ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਉਪਵਾਸ ਜਾਂ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ।
ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਯਾ ਵ੍ਰਤਂ ਕਿਂਚਿਦ੍ਵਦਸ੍ਵ ਮੇ
ਹੁਣ, ਮੇਰੀ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਵਰਤ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹਾਂ।
ਏਤਦਸ੍ਯਾਃ ਸੁਬਹੁਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਂ ਪਰਂਤਪਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਤਪਃਸੌਭਾਗ੍ਯਜਨਨਂ ਸ੍ਨਾਨਂ ਤਵ ਵਰਾਨਨੇ
ਸੋਹਣੀ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀਏ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਹੀ ਉਹ ਤਪ ਹੈ ਜੋ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕृਤ੍ਵਾ षष੍ਠ੍ਯਾਮੇਕਭਕ੍ਤਂ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਨਿਸ਼੍ਚਲਂ ਜਲਮ੍
ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣਾ ਖਾ, ਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿ।
ਮਾਘਸ੍ਯ ਸਿਤਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਮਚਲਂ ਚਾਲਿਤਂ ਮਯਾ
ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਸੱਤਮੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪ ਇਹ ਅਡੋਲ ਵਰਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਵਸ਼ਿष੍ਠਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਹਨਿ ਭੂਪਤੇ
ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸੇ ਦਿਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ,
ਤ੍ਰ੍ਯਹਸ੍ਨਾਨਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭੋਗ੍ਯਾਨ੍ਯਥੇਪ੍ਸਿਤਾਨ੍
ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਮਨ ਚਾਹਿਆ ਸੁਖ ਮਿਲ ਗਿਆ।
ਅਚਲਾਸਪ੍ਤਮੀਸ੍ਨਾਨਂ ਕਥਿਤਂ ਚ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੇ
ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਅਡੋਲ ਸੱਤਮੀ ਦਾ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਰਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਮੀਸ੍ਨਾਨਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਨ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਸੱਤਮੀ ਦੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤਾਂ ਸੁਣੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਤੁ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ਪ੍ਰਾਤਃ ਸੁਗਂਭੀਰਂ ਜਲਾਸ਼ਯਮ੍ ।। 4.53.
ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਗਹਿਰੀ ਝੀਲ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਰਿਤ੍ਸਂਗਂ ਤਡਾਗਂ ਚ ਦੇਵਖਾਤਮਥਾਪਿ ਵਾ
ਨਦੀ, ਝੀਲ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਬਣੀ ਹੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾ ਸਕੀਦਾ ਹੈ।
ਪਸ਼ੁਭਿਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਜਲਜੈਰ੍ਮਤ੍ਸ੍ਯਕਚ੍ਛਪੈਃ
ਉਥੇ ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਕੱਛੂਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋ ਸਕੀਦਾ ਹੈ।
ਨਮਸ੍ਤੇ ਰੁਦ੍ਰਰੂਪਾਯ ਰਸਾਨਾਂ ਪਤਯੇ ਨਮਃ
ਰੁਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।
ਯਾਵਜ੍ਜਨ੍ਮ ਕृਤਂ ਪਾਪਂ ਮਯਾ ਜਨ੍ਮਸੁ ਸਪ੍ਤਸੁ
ਜੋ ਕੁਝ ਪਾਪ ਮੈਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਭ—
ਜਨਨੀ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਸਪ੍ਤਮੀ ਸਪ੍ਤਸਪ੍ਤਿਕੇ
ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਵਾਲੀ ਸੱਤਮੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਸੱਤ ਸੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤਮੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਲੋਪਰਿਤਰਂ ਦੀਪਂ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸਂਤਰ੍ਪ੍ਯ ਦੇਵਤਾਃ
ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਦੀਵਾ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ।
ਮਧ੍ਯੇ ਸ਼ਰ੍ਵਂ ਸਪਤ੍ਨੀਕਂ ਪ੍ਰਣਵੇਨ ਤੁ ਪੂਜਯੇਤ੍
ਵਿਚਕਾਰ, ਸ਼ਰਵ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਓਂਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਾਮ੍ਯੇ ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ੍ਨੈਰ੍ऋਤ੍ਯੇ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯੇਤਿ ਪੂਜਯੇਤ੍
ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਿਵਸਵਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸੌਮ੍ਯੇ ਸਹਸ੍ਰਕਿਰਣਃ ਸ਼ੇषੇ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨੇਤਿ ਚ
ਪੱਛਮੀ-ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ।
ਪੁष੍ਪੈਃ ਸੁਗਨ੍ਧਧੂਪੈਸ਼੍ਚ ਵਸ੍ਤ੍ਰੇਣਾਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ 4.53.
ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲ ਤੇ ਧੂਪ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਤਾਮ੍ਰਪਾਤ੍ਰੇ ਸੁਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਮृਨ੍ਮਯੇ ਵਾ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਚੌੜੇ ਤਾਮੇ ਦੇ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ,
ਕਾਞ੍ਚਨਂ ਤਾਲਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯਸਿਕ੍ਤਸ੍ਤਿਲਚੂਰ੍ਣਕਮ੍
ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਾਲਕਾ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਤਿਲ ਦਾ ਚੂਰਨ ਛਿੜਕੋ।