ਸ਼੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ਾਯ ਨਮਃ । ਨਾਰਾਯਣਂ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਨਰਂ ਚੈਵ ਨਰੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਦੇਵੀਂ ਸਰਸ੍ਵਤੀਂ ਚੈਵ ਤਤੋ ਜਯਮੁਦੀਰਯੇਤ੍ । ਜਯਤਿ ਪਰਾਸ਼ਰਸੂਨੁਃ ਸਤ੍ਯਵਤੀਹृਦਯਨਨ੍ਦਨੋ ਵ੍ਯਾਸਃ । ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਯਕਮਲਗਲਿਤਂ ਵਾਙ੍ਮਯਮਮृਤਂ ਜਗਤ੍ਪਿਬਤਿ । ਮੂਕਙ੍ਕਰੋਤਿ ਵਾਚਾਲਂ ਪਙ੍ਗੁ ਲਙ੍ਘਯਤੇ ਗਿਰਿਮ੍ । ਯਤ੍ਕृਪਾ ਤਮਹਂ ਵਨ੍ਦੇ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਮਾਧਵਮ੍ । ਨਾਨਾਖ੍ਯਾਨਕਕੇਸਰਂ ਹਰਿਕਥਾਸਮ੍ਬੋਧਨਾਬੋਧਿਤਮ੍ । ਭੂਯਾਦ੍ਭਾਰਤਪਙ੍ਕਜਂ ਕਲਿਮਲਪ੍ਰਧ੍ਵਂਸਿ ਨਃ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ । ਵਿਪ੍ਰਾਯ ਵੇਦਵਿਦੁषੇ ਚ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤਾਯ । ਪੁਣ੍ਯਂ ਸਮਂ ਭਵਤਿ ਤਸ੍ਯ ਚ ਤਸ੍ਯ ਚੈਵ । ਕृਤ੍ਵਾ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਪਰਾਸ਼ਰਾਤ੍ਮਜਃ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯਨੇਕਾਨਿ ਸੁਖਾਵਹਾਨਿ । ਤਤ੍ਰਾਤ੍ਮਸੌਖ੍ਯਾਯ ਭਵਿष੍ਯਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਕਲੌ ਯੁਗੇ ਭਾਵਿ ਲਿਲੇਖ ਸਰ੍ਵਮ੍ । ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸਰ੍ਵਰ੍षਿਵਰਪ੍ਰਮੁਖ੍ਯੈਃ ਪਰਾਸ਼ਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ਮੁਨਿਭਿਃ ਪ੍ਰਣੀਤਾਨ੍ । ਸ੍ਮृਤ੍ਯੁਕ੍ਤਧਰ੍ਮਾਗਮਸਂਹਿਤਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸਮਾਸਾਦਵਦਦ੍ਭਵਿष੍ਯਮ੍ । ਅਲ੍ਪਾਯੁषੋ ਲੋਕਜਨਾਨ੍ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਹੀਨਾਨ੍ਪਸ਼ੁਵਤ੍ਸੁਚੇष੍ਟਾਨ੍ । ਤੇषਾਂ ਸੁਖਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਨਾਯ ਵ੍ਯਾਸਃ ਪੁਰਾਣਂ ਪ੍ਰਥਿਤਂ ਚਕਾਰ । ਜਯਤਿ ਚ ਸ਼ਿਤਿਦੇਹਃ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਃਧਨ੍ਵਾ ਮੁਰਾਰਿਃ । ਜਯਤਿ ਚ ਸ ਤੁ ਦੇਵੋ ਭਾਨੁਮਾਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁਃ
ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਨਾਰਾਯਣ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਜੇਤੂਤਾ ਦਾ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਰਾਸਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ — ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵਿਯਾਸ ਨੂੰ ਜੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ, ਅਪਰਿਸ਼ੁੱਧ ਬੇ-ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅੰਬਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੂੰਹ ਮੰਦ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜੀਭ ਨੂੰ ਵਾਕਚਾਤੁਰਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਲੰਗੜੇ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮ ਆਨੰਦਮਈ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ/ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਇਆ ਐਸੀ ਹੈ। ਹਰੀ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰਤਨ ਤੋਂ ਜਾਗਰਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਫੁੱਲਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਡੇ ਕਲਿਆਣ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇ। ਦਿਗੁਣਾ ਜਨਮ ਲਿਆਂਦੇ ਹੋਏ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰੀਹੋਏ, ਅਨੇਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿਆਤ ਪਾਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਾਨ ਧਰਮਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰਾਸਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਨਾਂ ਰਚ ਕੇ ਸਭ ਸੁਖ ਲਿਆਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਧਰਮ ਲਿਖੇ ਗਏ — ਕਾਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਪਰਾਸਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਆਗਮ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਓਣ ਵਾਲੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰਿਯਾਵृਤਂ ਤੁ ਰਾਜਾਨਂ ਸ਼ਤਾਨੀਕਂ ਮਹਾਬਲਮ੍ । ਅਭਿਜਗ੍ਮੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਮਹਰ੍षਯਃ
ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਜੋ ਸ਼ਾਨ-ਸ਼ੌਕਤ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਫੌਜ ਲੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਸੀ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਸਭ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਣ ਆਏ — ਉਨ੍ਹਾ ਮਹਾਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਮਾਨਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੇਨਾਣੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।
ਭृਗੁਰਤ੍ਰਿਰ੍ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਃ ਪੁਲਹਃ ਕ੍ਰਤੁਃ । ਪਰਾਸ਼ਰਸ੍ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰ੍ਜੈਮਿਨਿਸ੍ਤਥਾ
ਉਥੇ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਤ੍ਰਿਧਨਵੰਤ, ਵਾਸਿਸ਼ਠ, ਪੁਲਸਤਿਆ, ਪੁਲਾਹ ਅਤੇ ਕਰਤੁ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਾਸ਼ਰ ਅਤੇ ਵਿਆਸ, ਅਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਜੈਮਿਨੀ ਵੀ ਸਨ।
ਮੁਨਿਃ ਪੈਲੋ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੋ ਗੌਤਮਸ੍ਤੁ ਮਹਾਤਪਾਃ । ਭਾਰਦ੍ਵਾਜੋ ਮੁਨਿਰ੍ਧੀਮਾਂਸ੍ਤਥਾ ਨਾਰਦਪਰ੍ਵਤੌ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਲਾ, ਯਾਜ਼ਨਵਲਕ੍ਯ, ਅਤੇ ਤੇਵੜੇ ਗੌਤਮ ਵੀ ਸਨ; ਉੱਥੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਭਰਦਵਾਜ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
ਵੈਸ਼ਮ੍ਪਾਯਨੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ੌਨਕਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤਪਾਃ । ਦਕ੍ਸ਼ੋऽਙ੍ਗਿਰਾਸ੍ਤਥਾ ਗਰ੍ਗੋ ਗਾਲਵਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤਪਾਃ
ਉਥੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਣ, ਤੇਵੜੇ ਸ਼ੌਣਕ, ਦਕਸ਼, ਅੰਗਿਰਸ, ਗਾਰਗਿਆ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਗਲਵ ਵੀ ਖੜੇ ਸਨ।
ਤਾਨਾਗਤਾਨृषੀਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ਤਾਨੀਕੋ ਮਹੀਪਤਿਃ । ਵਿਧਿਵਤ੍ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਅਭਿਗਮ੍ਯ ਮਹਾਮਤਿਃ
ਜੇੜੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਖੜੇ ਸਨ ਉਹਨੂੰ ਦੇਖਿ ਕੇ, ਲੱਖਾਂ ਫੌਜ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ — ਸਮਰੱਥ ਸ਼ਾਸਕ — ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।
ਪੁਰੋਹਿਤਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਅਰ੍ਧ੍ਯਂ ਗਾਂ ਸ੍ਵਾਗਤੇਨ ਚ । ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਭृਸ਼ਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਪੁਜਾਰੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਵਾਗਤ ਦੇ ਨਾਲ ਜਲ ਅਤੇ ਘੀ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਡੂੰਘੇ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਛੂਹੇ।
ਸੁਖਾਸੀਨਾਂਸ੍ਤਤੋ ਰਾਜਾ ਨਿਰਾਤਙ੍ਕਾਨ੍ ਗਤਕ੍ਲਮਾਨ੍ । ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਣਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਬਾਹੁਮੁਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍
ਸੁਖ-ਸਮਾਧਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆ ਰਾਜਾ, ਡਰ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਆਪਣੀ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਉਚੀ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ।
ਇਦਾਨੀਂ ਸਫਲਂ ਜਨ੍ਮ ਮਨ੍ਯੇऽਹਂ ਭੁਵਿ ਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਆਤ੍ਮਨੋ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਾ! ਤਥਾ ਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ਯਸ਼ੋ ਬਲਮ੍
ਮੇਰਾ ਹੁਣ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮੋ; ਦੁਵਾਰ ਜਨਮੇ lion ਵਰਗੇ! ਮੇਰੀ ਮਹਿਮਾ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਅਜਿਹੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਧਨ੍ਯੋऽਹਂ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਾ ਚ ਯਤੋ ਮਾਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਾਗਤਾਃ । ਯੇषਾਂ ਸ੍ਮਰਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਪੂਯਤੇ ਨਰਃ
ਮੈਂ ਬਰਕਤ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਨੇਕੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਮੇਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਏ — ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਸਨਮਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਆਨृਸ਼ਂਸ੍ਯਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਥਯਧ੍ਵਮ੍ ਮਹਾਬਲਾਃ!
ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਦਿਆ ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਜੋ ਗੁਨਵੱਤਾ-ਰਹਿਤ ਰਹਿਤ ਹੋ ਉਸ 'ਤੇ ਆਧਾਰ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਬੋਲੋ, hey ਮਹਾਨੋ!
ਯੇਨਾਹਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤੁ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛੇ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍ । ਯਥਾਗਤੋ ਮਮ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵੈ ਭਾਰਤਂ ਪੁਰਾ
ਜਿਹੜੀ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਮੈਂ ਹੁਣ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਸੁਨ ਕੇ ਮੈਂ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ; ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਇਕ ਵਾਰੀ, ਭਰਤ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤਥੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇਨ ਰਾਜ੍ਞਾ ਵੈ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ੍ਤੇ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਮਿਥਸ੍ਤੇ ਤੁ ਵਿਮृਸ਼੍ਯ ਚ ਭृਸ਼ਮ੍ ਤਦਾ
ਐਸਾ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਪਤ ਤੇਰੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ 'ਤੇ ਲੰਬੀ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤੀ।
ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਵ੍ਯਾਸਮਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰੁਵਨ੍ । ਵ੍ਯਾਸਂ ਪ੍ਰਸਾਦਯ ਵਿਭੋ! ਏष ਤੇ ਕਥਯਿष੍ਯਤਿ
ਫਿਰ ਵਿਆਸ ਦੀ ਪੁਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਮੰਨ ਕਹਿਆ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿਆਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਕਰੋ! ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸੇਗਾ."
ਤਿष੍ਠਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਾਬਾਹੋ! ਵਯਂ ਵਕ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੁਮਃ । ਤਿष੍ਠਮਾਨੇ ਗੁਰੌ ਸ਼ਿष੍ਯਃ ਕਥਂ ਵਕ੍ਤਿ ਮਹਾਮਤੇ!
"ਇਥੇ ਰਹੋ, ਤੇਜਸਵੀ ਹਥਿਆਰਧਾਰਕ; ਅਸੀਂ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਜੇ ਗੁਰੂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਤਾਂ ਚੇਲ੍ਹਾ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ, ਹੇ ਮਹਾਨੋ?"
ਅਯਂ ਗੁਰੁਃ ਸਦਾਸ੍ਮਾਕਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਤਥਾ । ਕृਪਾਲੁਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਚਾਯਂ ਤਥਾ ਦਿਵ੍ਯਵਿਧਾਨਵਿਤ੍
ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਗੁਰੂ ਨਿਰੰਤਰ ਨਰਾਯਣ ਹੀ ਹੈ; ਦਯਾਲੁ ਤੇ ਰਸਮੀਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ ਉਹ।
ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਪਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਪਾਵਨਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਨੇਨੋਕ੍ਤਂ ਧਰ੍ਮਾਦ੍ਯੈਃ ਸੁਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਚਾਰ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਸਿਖਾਏ ਗਏ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਫਰਜਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਬਿਭੇਤਿ ਗਹਨਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਾਲ੍ਲੋਕੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰਿਵੌषਧਾਤ੍ । ਭਾਰਤਸ੍ਯ ਚ ਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਮੁਨਿਨਾ ਵ੍ਯਾਹृਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਜਗਤ ਉਸ ਗੂੜ੍ਹੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਦੀ ਦਵਾਈ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਦਾ ਘੋਸ਼ਣਾ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਖੁਦ ਕੀਤੀ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਾਦੁ ਚ ਪਥ੍ਯਂ ਚ ਦਦ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਂ ਭਿषਗੌषਧਮ੍ । ਤਥਾ ਰਮ੍ਯਂ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਭਾਰਤਂ ਕृਤਵਾਨ੍ਮੁਨਿਃ
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦਵਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਵਾਦਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂੰਹਿਖ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਰਗਾ ਰਸਪੂਰਨ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਬਣਾਇਆ।
ਆਸ੍ਤਿਕ੍ਯਾਰੋਹਸੋਪਾਨਮੇਤਦ੍ਭਾਰਤਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਨਰਕੌ ਲੋਕਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦਵੇਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਇਸ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਭਗਤੀਵਰਿ ਊਠਾਣ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦਾ ਸੀੜ੍ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੁਰਗ ਤੇ ਨਰਕ ਸਿੱਧੇ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।
ਦੇਵਤਾਤੀਰ੍ਥਤਪਸਾਂ ਭਾਰਤਾਦੇਵ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਨ ਜਨ੍ਯਤੇ ਨਾਸ੍ਤਿਕਤਾ ਤਸ੍ਯ ਮੀਮਾਂਸਕੈਰਪਿ
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ, ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਸਿਰਫ ਤੇਰੇ ਹੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੋਈ ਹੈ; ਸ਼ਾਸਤਰ-ਆਲੋਚਕ ਵੀ ਉਥੇ ਅਸੰਦੇਹ ਛੋੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਵਿष੍ਣੌ ਦੇਵੇषੁ ਵੇਦੇषੁ ਗੁਰੁषੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇषੁ ਚ । ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ ਕਲ੍ਯਾਣੀ ਭਾਰਤਾਦੇਵ ਧੀਮਤਾਮ੍
ਵਿਸ਼ਨੁ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ — ਐਸਾ ਸ਼ੁਭ ਭਗਤੀ ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਤੋਂ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਭਰਤਾਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰੇਵ ਹਿ । ਅਜਿਹ੍ਮੋ ਭਾਰਤਃ ਪਨ੍ਥਾ ਨਿਰ੍ਵਾਣਪਦਗਾਮਿਨਾਮ੍
ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਭਰਤ ਹੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ; ਭਰਤ ਉਹ ਰਾਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਮੋਕ੍ਸ਼ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਾਨਾਂ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੋ ਭਾਰਤੇ ਕृਤਃ । ਅਨਿਤ੍ਯਤਾਪਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯ ਮੁਕ੍ਤਯੇ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਮੁਕਤੀ, ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦੇ ਲਕਸ਼ਾਂ ਲਈ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜੋ ਅਟਲਤਾ ਦੇ ਤਾਤਕਾਲਿਕ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਸੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਪਤ੍ਤਿਂ ਭਾਰਤਾਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵृष੍ਣਿਪਾਣ੍ਡਵਸਮ੍ਪਦਾਮ੍ । ਦੁਃਖਾਵਸਾਨਾਦ੍ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ! ਪੁਣ੍ਯਂ ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਯੇਦ੍ਬੁਧਃ
ਹੇ ਰਾਜਨਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਦ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਉੱਤੇ ਸੰਕਟ ਆਏ, ਤਾਂ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੁਝਵਾਨ ਰਾਜਾ ਈਸ਼ੁਰ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਵੇ।
ਏਵਂਵਿਧਂ ਭਾਰਤਂ ਵੈ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਸੋऽਯਂ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਵ੍ਯਾਸਰੂਪੀ ਮਹਾਮੁਨਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ; ਖੁਦ ਉਹੀ ਨਾਰਾਇਣ ਉਪਸਥਿਤ ਹੈ — ਮਹਾ ਮੂਨੀ ਵਿਆਸ ਦੇ ਸਰੀਰਸਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।
ਸ ਤੇषਾਂ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਯੋ ਮਹੀਪਤਿਃ । ਪ੍ਰਸਾਦਯਾਮਾਸ ਮੁਨਿਂ ਵ੍ਯਾਸਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਮ੍
ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਕੇ, ਉਹ ਯੋਧਾ ਰਾਜਾ ਮੂਨੀ ਵਿਆਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨਪਤੀ ਸੀ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਅਞ੍ਜਲਿਃ ਸ਼ਿਰਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍! ਕृਤੋऽਯਂ ਪਾਦਯੋਸ੍ਤਵ । ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤੁ ਯੇਨਾ ਪੂਤਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇ
ਅੰਜਲੀ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਕਹੀ: ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਢ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸਚਮੁੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਧਰਮ-ਸੰਹਿਤਾ ਦੱਸੋ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਮੁਦ੍ਧਰ ਭਵਾਦਸ੍ਮਾਤ੍ਕੀਰ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਕਥਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ । ਯਥਾ ਮਮ ਪਿਤਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕੀਰ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਭਾਰਤਮ੍
ਮੈਨੂੰ ਉੱਠਾ ਲਵੋ, ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਉਪਕਥਾ ਦੋਹਰਾਓ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਭਾਰਤ ਬਾਰੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਤਸ੍ਯੈਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਸੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਏष ਸ਼ਿष੍ਯਃ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰ੍ਮੇ ਕਥਯਿष੍ਯਤਿ ਤੇ ਪ੍ਰਭੋ!
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਵਿਆਸ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ — 'ਮੇਰਾ ਇਹ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਵੇਗਾ।'