ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਮਧੁਮਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੇਕੀ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਖਾਸਲਤਾਂ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਰ ਖੋਜਣ ਵਾਸਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ, ਸਤ੍ਵਸ਼ੀਲ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆ-ਅਧ੍ਯਯਨ ਲਈ ਕਾਸ਼ੀ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਥੇ, ਵਾਮਨ ਨਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਿਲੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਰੂਪ, ਨੇਕ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਅਤੇ ਉਮਰ ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਮਧੁਮਤੀ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ—ਉਸ ਨੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਪਹਿਨਣ-ਓੜਣ, ਅਤੇ ਨੀਂਦ-ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਸ਼ੀਲਾ, ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ, ਨੇ ਉਸ ਵਾਮਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਹਰੀਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਵੀ ਇਕ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਤ੍ਯਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤ ਸੀ, ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅੰਧੇਰੀ ਪਖਵਾਡਾ ਦੀ ਤੀਹਰੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਯਾਦ ਆਈ। ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਧੁਮਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੱਪ ਨੇ ਡੰਸ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਰੀਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਸਮਾਂ ਵੈਦਿਕ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀਆਂ। ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ, ਜੋ ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਪੀੜਾ ਵਿਚ ਸੀ, ਨੇ ਅਨੇਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਸਹਿਆ। ਕੇਸ਼ਵ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਵਾਮਨ, ਅੰਗਾਰਾਂ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਮ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਮਸ਼ਰਮਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਧਿਆਨ-ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਿਸ਼ਾਲਾਖ਼ਸੀ ਨੇ ਵੱਡਾ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤ ਪਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਾਲਾਖ਼ਸੀ, ਦੁਖ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਮੰਤਰ ਜਾਪ ਅਤੇ ਸ਼ੁਧੀ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਭੋਜਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਮੰਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਉਹ ਔਰਤ ਹੋਰ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਰੀਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਾਇਆ। ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਵੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪੁੱਤ ਧਰਮਸਥਲੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੇਕੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਪੁੱਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ, ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਕੋਈ ਵਰ ਚੁਣ। ਹੱਡੀਆਂ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਿਚ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੀਵਨ ਕਿਵੇਂ ਮੁੜ ਮਿਲਿਆ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ, ਹੱਡੀਆਂ ਲੈ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਉਸ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਮੈਂ ਉਸ ਧਰਮਵਾਨ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਧਰਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਾਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਧਰਮ-ਗਿਆਨੀ ਵਿਕ੍ਰਮਾਦਿਤਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਮਧੁਮਤੀ, ਜੋ ਯੋਗ੍ਯਾ ਨਾਰੀ ਹੈ, ਵਾਮਨ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਲਈ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀਵਨ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਨੇਕੀਆਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਇਸ ਪਿਛੋਂ, ਵੈਤਾਲਾ ਨੇ ਫਿਰ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਰਾਜਾ ਵਿਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਵਰਧਾਵਨ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਨਗਰੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਫੁੱਲ-ਮਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ, ਧੀ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਜ਼ਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿਕੇ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਕੁਝ ਖਰਚ ਕੇ, ਬਾਕੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਲੈ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ। ਪਰ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਪਰੀਖਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ 'ਚ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਰੋਈ।