ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚੁਣ ਲਿਆ ਤੇ ਅਤਿ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਉਥੋਂ ਚਲੀ ਗਈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮਸਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲੀ। ਦੇਵਸਿੰਘ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਅਚੰਭਤ ਅਵਸਥਾ ਦੇਖੀ, ਤਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮਸਕ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਥੇ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੋ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਉਦਯਾ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮਦ ਮਤਵਾਲਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਗਿਆ।" ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ ਦੀ ਕੀਤੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵੇਖੀ। ਪਰ ਦੇਵਸਿੰਘ, ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਨਾ ਪਾ ਸਕਿਆ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਾਇਕ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਆ ਗਏ। ਅਹਲਾਦ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਸਦੀਕ ਕਰਕੇ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਭੈਣ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਾਇਕ ਅਦਭੁਤ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਭਟਕ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਰਾਣੀ ਪੁਸ਼ਪਾਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਲੋਂ ਪੀੜਤ ਦੇਖਿਆ। ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮਸਾ ਨੇ ਵੱਡੀ ਨਿੰਦਾ ਝੇਲੀ। ਮੌਤ ਤੇ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹਨ—ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸੋਚੋ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਚੰਡਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹੱਤਿਆਰੇ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ। ਫ਼ਰਮਾਇਆ, "ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੱਢੋ ਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆਓ।" ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਧਨ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਬਲਖਾਨਾ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਗਜਮੁਕਤਾ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਗਹਿਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਚੰਡਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਮ੍ਰਿਗਨੇਤਰ ਕੋਲ ਲੈ ਗਏ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਤੈਨੂੰ ਲੱਜਾ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਾਪੀ! ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਾ ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਕਰ," ਤੇ ਉਹ ਨਾਇਕ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ੀਰੀਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਗਜਮੁਕਤਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਜੋੜਾ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਕਰੰਦਾ ਨੇ ਪੂਰੀ ਘਟਨਾ ਜਾਣ ਲਈ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਯਜਨ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਅਭਿਨੰਦਨ ਦੀ ਧੀ ਚਿਤ੍ਰਪ੍ਰਪੂਜਿਨੀ ਸੀ। ਕੇਸਰੀਣੀ ਦੀ ਗੁਰੁ ਕਤੁਕਾ ਸੀ, ਜੋ ਯੋਗਿਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਕਰਕੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਔਖੀ ਸੀ, ਤੇ ਵੈਰੀ ਪੱਥਰਾਂ ਕਰਕੇ ਖਤਰਨਾਕ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਜਯੰਤਾ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ; ਇੰਦੁਲਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ। "ਹੇ ਦੇਵ! ਤੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਰਿਵਰਮਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ ਕੋਲ ਜਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਾਚ ਤੇ ਹੋਰ ਖੇਡਾਂ ਕਰ।" ਫਿਰ, "ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਉਪਦੇਸ਼ ਉਚਾਰ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਜਦ ਫਾਲਗੁਣ ਮਹੀਨਾ ਆਇਆ, ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦੇਵ ਨੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਵਜਾਇਆ ਤੇ ਮਕਰੰਦਾ ਨੇ ਵੀਣਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਲਿਆ। "ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਤਪਸਵੀ!" ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। "ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਤੁਰੰਤ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਤੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੱਖਵਾਡੇ ਵਿਚ ਹੀ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਬਹਲਿਕਾ ਨਗਰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਨਾਚ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਤੇ ਨਾਚ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸਭ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ।