ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਢੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿ ਮੰਨ ਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅਨੁਯਾਈ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਿਤ੍ਰਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਦਾਮੋਦਰ ਹਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਕਣਭੁਜਵਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਹਾਰ ਤੋਂ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਪਾਣਿਨੀ ਉਥੋਂ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਰੁੱਖ ਕਰ ਗਿਆ। ਕੇਦਾਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਉਥੋਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਪੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਲਗਾ ਲਿਆ। ਦਸ ਦਿਨ ਤੱਕ ਉਹ ਕੇਵਲ ਹਵਾ 'ਤੇ ਹੀ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸਤਿ-ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ ਵੱਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਨੰਦੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨਿਡਰਤਾ ਦੇ ਦਾਤਾ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਰਗ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ, "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦਾਨ ਕਰੋ।" ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਅੱਖਰ, 'ਅ', 'ਇ', 'ਉ' ਆਦਿ, ਹਰ ਰੰਗ ਵਿਚ ਹਨ। ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ, ਸਤਿ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ, ਜੋ ਮੋਹ ਅਤੇ ਦੁਵੇਸ਼ ਦੇ ਦਾਗ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਝਲਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਉਚਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ, ਤਦ ਰੁਦ੍ਰ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਾਣਿਨੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਲਿੰਗਸੂਤਰ ਰਚਿਆ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ, ਗੰਗਾ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਮੰਗਲਮਈ ਹੋ ਕੇ ਵਹਿ ਚੱਲੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਭਗਤ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਉਹ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਗੋਪ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸਨ। ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਇਹੀ ਗਿਆਨ ਉਹ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁਰਾਤ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਣੁ, ਜਨਾਰਦਨ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। "ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ—ਦੇਵ, ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ—ਵਿਆਪਕ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਨਰਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਵੀ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵਰ ਦਿਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੋ।" ਜਦ ਸੰਸਾਰ 'ਤੇ ਬੌਧ ਧਰਮ ਦਾ ਰਾਜ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਪਖੰਡ ਤੇ ਛਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰੂਪ, ਸਤਿ-ਚਿੱਤ-ਆਨੰਦ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਾਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਧਾਈ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਵਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਾਡਾ ਸਰਵੋਚ ਦੇਵਤਾ ਕੌਣ ਹੈ?" ਇਸ ਉੱਤਰ 'ਚ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਸ਼ਿਵਾ ਗੁਪਤ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ। ਚੰਡੇਸ਼, ਗਣੇਸ਼, ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਗੁਹਾ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। "ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕਥਾ," ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਅੱਠ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸ਼ਿਵਾ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ। "ਤੁਸੀਂ ਕਿੰਨੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਹੈ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਗਦੰਬਿਕਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਤੋਤਾ, ਜੋ ਦਰਖ਼ਤ ਦੇ ਹੋਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਪਾਈ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਸਥਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਸਿਮਰਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਦੁਆਰਾ, ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਦੁਲਭਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਇਹ ਕਥਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਯੋਗ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਗਤ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਬੋਪਦੇਵ, ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲੈ ਕੇ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ।