ਅਥਰਵਣ ਦੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰ ਵਰਨਰੁਚਿ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਿ-ਯੋਗ ਸਨ, ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮਗਧੇਸ਼ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਵਿਆਡੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਸਤਤਿ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ…”। ਮੀਮਾਂਸਕ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ…”। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਵਨ ਤੇ ਆਹੁਤੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਕਥਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੁਤਵੇਦ ਅਤੇ ਪਾਣਿਨੀ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਚੰਦਰਗੁਪਤ, ਸੁਣੋ…”। ਉਹ ਵੀ ਸੁਤਰਾਂ ਦੀ ਪਾਠ-ਮਾਲਾ, ਧਾਤੂਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਯਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਵਰਨਰੁਚਿ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਨ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੰਡ, ਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਨਖ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ, ਭਿੱਖਾ ਮੰਗਦਾ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ…”। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਪਿਤ੍ਰਸ਼ਰਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਦਾ ਹੈ…”। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਆਚਾਰਯ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ!”। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਿਤ੍ਰਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦਾਮੋਦਰ ਹਰੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਇ enੇ ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਪਾਣਿਨੀ ਨੂੰ ਕਣਭੁਜਵਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਲਜਜਤ ਨਾਲ ਪਾਣਿਨੀ ਉਥੋਂ ਚਲ ਪਏ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਕੇਦਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਧਿਆਨ-ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਦਸ ਦਿਨ ਤਕ ਕੇਵਲ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਮਈ ਵਾਣੀ ਸੁਣੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰੁੰਝ ਗਈ। ਨੰਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਭੈ ਦਾਨੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਭਰਗ, ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਮੂਲ ਦਾਨ ਕਰੋ”। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲਮਈ ਅੱਖਰ, ‘ਅ’, ‘ਇ’, ‘ਉ’ ਆਦਿ, ਹਰ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਉਪਮਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸੱਚਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਗ ਤੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਦੇ ਦਾਗ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਆਪ ਹੀ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਪਾਣਿਨੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਰਤ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿੰਗਸੂਤਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਉੱਚਤਮ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਥੋਂ, ਗੰਗਾ ਜੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਜਲਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਮੰਗਲਮਈ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ ਦੇ ਭਗਤ ਬਣੇ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਗੋਪ ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਹਰੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਹੜਾ ਗਿਆਨ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਗਿਆਨੀ ਵਿ੍ਣੁਰਾਤ ਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿ੍ਣੁ, ਜਨਾਰਦਨ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ—ਦੇਵ, ਪਸ਼ੂ, ਮਨੁੱਖ—ਵਿਆਪਕ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਨਰਕ ਰਚਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਤਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਵਰ ਦਿਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੋ।” ਫਿਰ ਆਇਆ, “ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਬੌਧ ਧਰਮ ਦੇ ਛਲ-ਕਪਟ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਜਿੱਤ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਸਤ-ਚਿੱਤ-ਆਨੰਦ ਸਰੂਪ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਾ!” ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਵਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਹਾਡਾ ਸਰਵੋਚ੍ਚ ਦੇਵਤਾ ਕੌਣ ਹੈ?”। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਸ਼ਿਵਾ ਗੁਪਤ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।