ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਲਵਾਰ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਸ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸਠ ਜਥਿਆਂ ਨੂੰ—ਜੋ ਡਾਕੂਆਂ ਦੇ ਸਨ—ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਧਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਨਿਯਮਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਲੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਥੇ 'ਚੰਦਰਚੂੜਾ ਦੀ ਉਤਥਾਨ' ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਿਸ਼ਾਦ ਜਾਤਿ ਦੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲੱਕੜੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਲੱਕੜੀ ਵੇਚਣ ਲਈ ਕਾਸ਼ੀ ਨਗਰ ਜਾਂਦੇ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਧਨ-ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਗਰੀਬ ਸੀ, ਹੁਣ ਬੜੀ ਦੌਲਤ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਰੁੱਤਬਾ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲਿਆ? ਤੇਰੀ ਮੁਸੀਬਤ ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ? ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਦਇਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਨੇਕ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਦ ਉਹ ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਤ੍ਯਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਸੁਣੋ। ਅੱਧਾ ਮਾਪਾ ਗੇਂਹੂਂ ਦਾ ਆਟਾ ਲਓ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੰਡ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਿਲਾਓ। ਫਿਰ ਪੰਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾਂ ਨਾਲ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੋ, ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਦੋਵੇਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਜੋ। ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਭੇਟ ਵੱਡੀਆਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਛੋਟੀਆਂ।" ਉਸ ਨੇ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੇ ਰਾਜਸੀ ਆਦਰ ਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸੁਦਾਮਾ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਦੁਲੱਭ ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਖਾਧੇ ਸਨ। ਗਵਾਲਾ, ਗਿੱਦੜ, ਵਪਾਰੀ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਹਨੁਮਾਨ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੇਠ ਖੁਸ਼ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਗਤ ਵਿਚ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਣ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸਤ੍ਯਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਚ, ਜੋ ਕੁਝ ਲੱਕੜ ਵੇਚ ਕੇ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਲੱਕੜ ਵੇਚੀ, ਪੈਸਾ ਕਮਾਇਆ ਤੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਸਮਾਨ ਲਿਆ। ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਆਖ਼ਰ ਤੱਕ ਸੁਣਾਈ। ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏ। ਪੂਜਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਭਿੱਲ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਗਰੀਬ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਖ-ਸਮਰੱਥਾ ਭੋਗਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਨੇਕ ਆਦਮੀ ਵੀ ਉਤਨਾ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੰਨਾ ਵਪਾਰੀ। ਮਣੀਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਚੰਦਰਚੂੜਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਖਿਆਤਿ ਸੀ। ਫਿਰ, ਰਤਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਨੇਕ ਵਪਾਰੀ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹਜੂਮ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਦਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣੇ, ਅਤੇ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਮਹਿਫਲਾਂ ਵੇਖੀਆਂ। "ਆਓ, ਇਥੇ ਆਰਾਮ ਕਰੀਏ; ਮੈਂ ਇੱਕ ਨੌਕਾ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ," ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਲ ਪਹਲਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੁਰਤੀ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਤ੍ਯਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਭਾਵਨਾ, ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਗਰੀਬ ਤੋਂ ਗਰੀਬ, ਅੰਨ੍ਹੇ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹੇ, ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਵਪਾਰੀ—ਸਭ ਨੇ ਸੁਖ, ਧਨ, ਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।