ਇੱਕ ਵਾਰ, ਅਚਾਨਕ ਵੈਸ਼ਯ ਜਾਤ ਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ। ਉਹ ਔਰਤ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਰੋਈ ਤੇ ਬੁਲਾਈ, “ਹੇ ਰਾਮਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਪ੍ਰਦੁਮਨਾ, ਅਨਿਰੁੱਧਾ!” ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਵਿਪ੍ਰ ਹਾਂ; ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੋਂ ਮੈਂ ਸੂਲੀ 'ਤੇ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਨਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਮੋਹਿਨੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਮੋਹਿਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਸੁਣੋ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਾਲਸਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ...” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਮੋਹਿਨੀ, ਹੁਣ ਜਵਾਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਔਰਤ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ—ਇੱਥੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਹੜੇ ਅਜੋਬੇ, ਕੌਣ ਜਾਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੌਣ ਸੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਿਆ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸੁਣੋ, ਹੇ ਮੋਹਿਨੀ, ਹੇ ਮਨੋਹਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ; ਬਿਸਤਰਾ, ਗਹਣੇ ਤੇ ਭੋਗ—ਇਹ ਅਠ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜੀਵ ਮਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਵੈਰਾਗ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਇਰਾਦੇ ਤੋਂ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਲੋਭ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਰਸ ਤੇ ਰਸ ਦੀਆਂ ਬਦਲਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਮੋਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮੋਹ ਤੋਂ ਭ੍ਰਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੋਗ ਵੀ ਆ ਗਿਆ। ਮੋਹਿਨੀ ਦਾ ਦੋਸਤ ਅਹੰਕਾਰੀ, ਵੀਰ, ਚਤੁਰ, ਅਧਿਕਾਰੀ ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਮੋਹਿਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਸੋਨਾ ਲੈ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਦਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਮੋਹਿਨੀ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ। ਝੂਲੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਗਿੰਨੀਆਂ ਤੇ ਬੱਚਾ ਸੀ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ, ਰਾਜਾ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਰਸਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਧਨ ਵੰਡਿਆ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਤਿੰਨ ਹੱਥ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ; ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵੇਤਾਲ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਰਾਜਨ...” ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਧਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਜੋ ਗੁਰੂ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਨਰਕ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉਹ ਸੁਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ। ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰੂਪਦੱਤਾ ਸੀ। ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ, ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਇੱਕ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਦਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਅਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਤੇ ਡਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਨਾ ਕਦੇ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।” ਅਯੋਗ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤੇ ਯੋਗ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਚਾਈ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਹੈ; ਸਯਮ ਗੁਰੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਆ ਗਿਆ। ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੀ خاطر, ਉਸ ਮांसਾਹਾਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੱਖ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਗਿੰਨੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਥਾ ਸ਼੍ਰਧਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰੂਪਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੋਹ, ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।