ମନୋଵାକ୍କାଯସଂଭୂତମିହ ଜନ୍ମନି ସିଦ୍ଧିଦମ୍
ଏହି ଜନ୍ମରେ ମନ, କଥା ଓ ଶରୀରରୁ ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସଫଳତା ଦେଇଥାଏ।
ତସ୍ମାତ୍କର୍ତଵ୍ଯମେଵେହ ତ୍ରିଵିଧଂ କର୍ମ ସାଧକୈଃ ଅତୋଽନ୍ଯଜନ୍ମନି ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯକ୍ଷତ୍ଵଂ ତତ୍ପରୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ସେଥିପାଇଁ ଏଠାରେ ସାଧକମାନେ ମନ, କଥା ଓ ଶରୀରରେ ତିନି ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର। ଏହା ନ କଲେ, ପରଜନ୍ମରେ ଯକ୍ଷ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ; ଏହିପରି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ତୁ ଵୈତାଲଃ ପ୍ରସନ୍ନଵଦନୋଽଭଵତ୍
ଏପରି କହି ବେତାଳ ମନରେ ଖୁସି ହେଲେ।
ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ତଂ ପ୍ରୋଚ୍ଯ ସଦ୍ଵାକ୍ଯୈଃ ସମପୂଜଯତ୍ 3.2.17.
‘ଅତି ଭଲ, ଅତି ଭଲ’ ବୋଲି ସେ ଉତ୍ତମ କଥାରେ ସେଉଁଠି ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ସୁଦକ୍ଷୋ ନାମ ନୃପତିର୍ଵସନ୍କଂବଲକେ ପୁରେ
ବସଙ୍କମ୍ବଳକ ନାମକ ସହରରେ ସୁଦକ୍ଷ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ।
ନ୍ଯାଯଵାନ୍ଧର୍ମଵାଞ୍ଛୂରୋ ଦାତା ଶିଵପରାଯଣଃ
ସେ ନ୍ୟାୟବାନ, ଧର୍ମିକ, ସୁରୋ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଶିବଭକ୍ତ ଥିଲେ।
ତନଯା ସୁନ୍ଦରୀ ତସ୍ଯ ନାମ୍ନା ଧନଵତୀ ଶୁଭା
ତାଙ୍କର ଏକ ଶୁଭ, ଶୋଭାମୟୀ କନ୍ୟା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଧନବତୀ।
କିଯତା ଚୈଵ କାଲେନ ମୋହିନୀ ତତ୍ସୁତାଭଵତ୍
କିଛି ସମୟ ପରେ ମୋହିନୀ ତାଙ୍କର ଆଉ ଏକ କନ୍ୟା ହେଲେ।
ତଦା ଧନଵତୀ ରଂଡା ନିଧନା ପିତୁରଂତିକେ
ତାପରେ ଧନବତୀ ବିଧବା ହେଲେ, ତାଙ୍କ ପିତା ନିକଟରେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ।
ନ୍ଯାଯଶର୍ମା ଦ୍ଵିଜଃ କଶ୍ଚିଦ୍ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵସ୍ଯାପହାରକଃ
ନ୍ୟାୟଶର୍ମା ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଧନ ଚୋରି କରୁଥିଲେ।
ଅକସ୍ମାଦ୍ଵୈଶ୍ଯଜା ପ୍ରାପ୍ତା ତତ୍କରଂ ସା ତଦାସ୍ପୃଶତ୍
ଅଚାନକ ଏକ ବୈଶ୍ୟ ଜନ୍ମର ଜଣେ ଜଣାଣୀ ଆସିଲେ; ସେ ସମୟରେ ସେ ତାଙ୍କର ହାତ ଛୁଇଁଲେ।
ହା ରାମକୃଷ୍ଣ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନାନିରୁଦ୍ଧେତି ପୁନଃପୁନଃ
ସେ ବାରମ୍ବାର ‘ହା ରାମ, କୃଷ୍ଣ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ’ ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଦ୍ଵିଜ ଆହ ଚ ଵିପ୍ରୋଽହଂ ତ୍ର୍ଯହଂ ଶୂଲ୍ଯାଂ ନିରୂପିତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, ‘ମୁଁ ବିପ୍ର; ତିନି ଦିନ ଧରି ମୁଁ ଶୂଳରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଛି।’
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧନଵତୀ ତସ୍ମା ଉଦ୍ଵାହ୍ଯ ମୋହିନୀଂ ସୁତାମ୍ 3.2.18.
ଏହା ଶୁଣି ଧନବତୀ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ମୋହିନୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ।
ଦ୍ଵିଜଃ ପ୍ରାହ ଶୃଣୁ ଵ୍ଯଂଗେ ଯଦା ତେ ହୃଚ୍ଛଯୋ ଭଵେତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, ‘ଶୁଣ, ଶୋଭାବତୀ, ଯେତେବେଳେ ତୋର ହୃଦୟରେ ଆକାଂକ୍ଷା ଜନ୍ମ ନେବ—’
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମରଣଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯମଲୋକଂ ଗତୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ଏପରି କହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ ଓ ଯମଲୋକକୁ ଗଲେ।
ମାତୁର୍ଗୃହେ ତୁ ସା ନାରୀ ମୋହିନୀ ଯୌଵନାନ୍ଵିତା
ମୋହିନୀ ଏବେ ଯୁବତୀ ହୋଇ ମାଆଙ୍କ ଘରେ ରହିଲେ।
କେ ଭୋଗାଶ୍ଚ କିମାଶ୍ଚର୍ଯଂ କୋ ଜାଗର୍ତି ଶଯୀତ କଃ
କେଉଁ ଭୋଗ ଅଛି, କେଉଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, କିଏ ଜାଗେ, କିଏ ଶୋଏ?
ଇତି ଶ୍ଲୋକଂ ଦ୍ଵିଜାନାହ ନୋତ୍ତରଂ ଚ ଦଦୁର୍ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏଭଳି ଶ୍ଲୋକଟିଏ ଦ୍ୱିଜମାନେ କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ କୌଣସି ଉତ୍ତର ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ତାମୁଵାଚ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ଶୃଣୁ ମୋହିନି ସୁଂଦରି ଶଯ୍ଯା ଚ ଭୂଷଣଂ ଜ୍ଞେଯୋ ଭୋଗୋ ହ୍ଯଷ୍ଟଵିଧୋ ବୁଧୈଃ
ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ମନେ ମୋହିନୀ, ସୁନ୍ଦରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଶୁଣ, ଶୟ୍ୟା, ଭୂଷଣ ଓ ଭୋଗ—ଏଗୁଡିକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଆଠ ପ୍ରକାରର ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।'
ଅହନ୍ଯହନି ଭୂତାନି ମ୍ରିଯନ୍ତେ ଜନଯନ୍ତି ଚ
ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମରନ୍ତି ଏବଂ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଯୋ ଵିଵେକଂ ସମାସାଦ୍ଯ କୁରୁତେ କର୍ମସଂଗ୍ରହମ୍
ଯିଏ ବିବେକ ଲାଗି ନିଜ କର୍ମମାନେ ଏକଠା କରେ—
ସଂସାରାଜଗରଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵୈରାଗ୍ଯଂ ଯୋଽକରୋଦ୍ଭୁଵି 3.2.18.
ଯିଏ ସଂସାରର ସର୍ପକୁ ଜାଣି ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ବିରାକ୍ତି ଆଣିଥିଲେ—
ସଂକଲ୍ପାଜ୍ଜାଯତେ କାମସ୍ତତୋ ଲୋଭଃ ପ୍ରଜାଯତେ
ଇଚ୍ଛାରୁ କାମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହାରୁ ଲୋଭ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଜଲପ୍ରକୃତ୍ଯାଂ ଯୋ ଜାତୋ ରସୋ ରସଵିକାରଵାନ୍
ଯିଏ ଜଳର ସ୍ୱଭାବରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେ ରସ ଓ ତାହାର ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ରୁଦ୍ରାତ୍କାଲ୍ଯାଂ ସମୁଦ୍ଭୂତୋ ମୋହୋ ହୃଦି ଚ ଲୋକହା
ରୁଦ୍ରଙ୍କଠାରୁ କଳିରେ ମୋହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଲୋକମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବିନାଶ ଆଣେ।
ମିଥ୍ଯାଦୃଷ୍ଟିସ୍ତତୋ ଜାତା ମୋହସ୍ଯ ଦଯିତାଭଵତ୍
ସେଇ ମୋହରୁ ମିଥ୍ୟା ଦୃଷ୍ଟି ଜନ୍ମ ନେଲା ଏବଂ ତାହାର ପ୍ରିୟ ହେଲା।
ତଯୋଃ ସକାଶାତ୍ସଂଜାତଂ ଦୁଃଖଂ ଶୋକସମନ୍ଵିତମ୍
ସେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମିଳନରୁ ଦୁଃଖ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯାହା ସୋକରେ ଭରିଥିଲା।
ମାନୀ ଶୂରଶ୍ଚ ଚତୁରୋଽଧିକାରୀ ଗୁଣଵାନ୍ସଖା
ସେ ବନ୍ଧୁ ଅହଂକାରୀ, ବୀର, ଚତୁର, ଅଧିକାରୀ ଓ ଗୁଣବାନ୍ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯୈ ଗର୍ଭଂ ଚ ଵିପ୍ରୋଽସୌ ଦତ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଣଂ ଗୃହୀତଵାନ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭ ଦେଲେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ନେଇ ନିଜେ ନେଇଗଲେ।