କୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ଶଂକରସ୍ଯ ମହାଦେଵ୍ଯାଃ ସଂଵାଦଂ କୁରୁସତ୍ତମ
କୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ହେ କୁରୁମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶଙ୍କର ଓ ମହାଦେବୀଙ୍କ ସଂବାଦ ଶୁଣ।
କୈଲାସଶିଖରେ ରମ୍ଯେ ବହୁପୁଷ୍ପଫଲୋପଗେ
କୈଳାସ ପର୍ବତର ସୁନ୍ଦର ଶିଖରରେ, ବହୁ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ସ୍ଥାନରେ—
କଦଂବବକୁଲାମୋଦ ଵଶୀକୃତମଧୁଵ୍ରତେ
କଦମ୍ବ ଓ ବକୁଳ ଗଛର ସୁଗନ୍ଧ ମଧୁମକ୍ଷୀକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା—
ମୃଗର୍କ୍ଷଗଜସିଂହୈଶ୍ଚ ଶାଖାମୃଗଗଣାଵୃତେ
ହରିଣ, କୃଷ୍ଣମୃଗ, ହାତୀ ଓ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘିରିଥିଲା—
ତପସ୍ଵିଭିର୍ମହାଭାଗୈଃ ସେଵମାନଂ ସମଂତତଃ
ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ତପସ୍ୱୀମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସେବା କରୁଥିଲେ—
ଅପ୍ସରୋଭିଃ ପରିଵୃତମୁମା ନତ୍ଵାବ୍ରଵୀଦିଦମ୍ ଭଗଵନ୍ଦେଵଦେଵେଶ ଶୂଲପାଣେ ଵୃଷଧ୍ଵଜ
ଅପ୍ସରାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ, ଉମା ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ବୃଷଧ୍ୱଜ—'
କଥଯସ୍ଵ ମହେଶାନ ତୃତୀଯାଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍
'ହେ ମହେଶ୍ୱର, ତୃତୀୟ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହ।'
ନାରୀ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଶୁଭଂ ରୂପମାରୋଗ୍ଯଂ ଶ୍ରିଯମୁତ୍ତମାମ୍ ଵିହସ୍ଯ ଶଂକରଃ ପ୍ରାହ କିଂ ଵ୍ରତେନ ତଵ ପ୍ରିଯେ
ନାରୀ ସ୍ୱର୍ଗ, ଶୁଭ ରୂପ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନ-ସମ୍ପଦ ପାଉଥାଏ। ହସି ହସି ଶଙ୍କର କହିଲେ, 'ତୁମ ପାଇଁ ବ୍ରତର କଣ ଦରକାର, ପ୍ରିୟେ?'
ଯେ କାମାସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଦିଵ୍ଯା ଭୂମ୍ଯଂତୀରକ୍ଷଜାଃ 4.21.
ତିନିଟି ଲୋକରେ — ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଏବଂ ଜଳଚର ଜଗତରେ — ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ଅଛି,
ଉମୋଵାଚ କିଂଚିତ୍ତ୍ରିଭୁଵନାଭୋଗଭୂଷଣେ ଶଶିଭୂଷଣେ
ଉମା କହିଲେ — ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ, ତିନି ଲୋକର ଭୋଗର ଶୋଭା ତୁମେ,
ଭକ୍ତ୍ଯା ସ୍ତ୍ରିଯୋ ହି ମାଂ ଦେଵ ପ୍ରଜପଂତି ଶୁଭାଶୁଭମ୍
ଭକ୍ତି ସହିତ ନାରୀମାନେ ମୋତେ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ହେ ଦେବତା,
ସୁଶୀଲାସ୍ତପସା କାଶ୍ଚିଚ୍ଛ୍ଵଶ୍ରୁଭିଃ ପୀଡିତା ଭୃଶମ୍
କିଛି ଶିଳ୍ବନ୍ତି ନାରୀମାନେ ତପସ୍ୟା ଓ ଅଶ୍ରୁରେ ବହୁତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି,
ଏଵଂ ଵହୁଵିଧୈର୍ଦୁଃଖୈଃ ପୀଡ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ଦାରୁଣୈଃ
ଏଭଳି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର କଠିନ ଦୁଃଖରେ ସେମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛନ୍ତି,
ଯେନ ତାଃ ସୁଖସଂଭୋଗରୂପଲାଵଣ୍ଯସଂପଦା ତନ୍ମେ କଥଯ ତତ୍ତ୍ଵେନ ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତମ୍
କେଉଁପରି ସେମାନେ ସୁଖ, ଭୋଗ, ରୂପ, ଲାବଣ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଉଛନ୍ତି? ସତ୍ୟକଥା କହ, ସମସ୍ତ ବ୍ରତମଧ୍ୟରେ କେଉଁଟି ସର୍ବୋତ୍ତମ?
ମୁଖଂ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ହସ୍ତୌ ଚ ପାଦୌ ଚୈଵ ସମାହିତାଃ
ମୁହଁ, ହାତ ଓ ପାଦ ଭଲଭାବେ ଧୋଇ, ଏକାଗ୍ର ହୋଇ,
ଉପଵାସସ୍ଯ ନିଯମଂ ଦଂତଧାଵନପୂର୍ଵକମ୍
ଦନ୍ତମଝି ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ କରି, ସେମାନେ ଉପବାସର ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି,
ସ୍ନାତ୍ଵା ତୀର୍ଥଜଲେ ଶୁଭ୍ରେ ଵାସସୀ ପରିଧାଯ ଚ
ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ସଫା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି,
ଅର୍ଚଯଂତି ସଦା ଦେଵି ତ୍ଵାଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଭକ୍ତଵତ୍ସଲେ
ସେମାନେ ସଦା ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁମକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ହେ ଭକ୍ତପ୍ରିୟ ଦେବୀ,
ଯଦୃଚ୍ଛାଲାଭସଂପନ୍ନୈର୍ଧୂପଦୀପାର୍ଚନାଦିଭିଃ 4.21.
ଯେଉଁ ଜିନିଷ ଯଥାସମ୍ଭବ ମିଳେ, ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ପୂଜା ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା,
ପାତ୍ରେ ତାମ୍ରମଯେ ଶୁଦ୍ଧେ ଜଲାକ୍ଷତଵିମିଶ୍ରିତେ
ଶୁଦ୍ଧ ତାମ୍ବାର ପାତ୍ରରେ, ଜଳ ଓ ଅଭଙ୍ଗ ଚାଉଳ ମିଶାଇ,
ଶିରସି ପ୍ରକ୍ଷିପେତ୍ତୋଯଂ ଧ୍ଯାଯଂତୀ ମନସେପ୍ସିତମ୍
ସେଇ ଜଳଟିକେ ମୁଣ୍ଡରେ ଢାଳି, ମନରେ ଆକାଂକ୍ଷିତ ବସ୍ତୁ ଭାବିବା ଉଚିତ,
ଭଦ୍ରେଶ୍ଵରା ତତୋ ଦେଵୀ ଲଲିତା ଶଂକରପ୍ରିଯା
ତାପରେ, ହେ ଭଦ୍ରେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ, ଲଳିତା, ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରିୟା,
ସୌଭାଗ୍ଯାରୋଗ୍ଯପୁତ୍ରାର୍ଥମର୍ଥାର୍ଥଂ ହରଵଲ୍ଲଭେ
ସୌଭାଗ୍ୟ, ଆରୋଗ୍ୟ, ପୁଅ ଓ ଧନ ପାଇଁ, ହେ ହରଙ୍କ ପ୍ରିୟା,
ଦତ୍ତ୍ଵା ହିରଣ୍ଯଂ ତତ୍ତସ୍ମୈ ପ୍ରାଶ୍ନୀଯାଚ୍ଚ କୁଶୋଦକମ୍
ସେଠି ହିରାକସା ଦେଇ, କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ପିଇବା ଉଚିତ,
ଧ୍ଯାଯମାନା ଉମାଂ ଦୈଵୀଂ ହରିତେ ଯଵସଂସ୍ତରେ
ହରିତ ଯବ ଶଯ୍ୟାରେ ବସି, ଦେବୀ ଉମାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି,
ଯଥାଶକ୍ତି ଦ୍ଵିଜାନ୍ପୂଜ୍ଯ ତତୋ ଭୁଞ୍ଜୀତ ଵାଗ୍ଯତା
ଯେଉଁଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂଜା କରି, ତାପରେ ମୌନ ରହି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।
ଦ୍ଵିତୀଯେ ପାର୍ଵତୀନାମ ତୃତୀଯେ ଶଂକରପ୍ରିଯା
ଦ୍ୱିତୀୟ ମାସରେ ତାଙ୍କୁ ପାର୍ବତୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତୃତୀୟ ମାସରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରିୟା ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି।
ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଦୁହିତା ଷଷ୍ଠେ ମୈନାକୀ ସପ୍ତମେ ସ୍ମୃତା
ଷଷ୍ଠ ମାସରେ ତିନି ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ ବୋଲି ଜଣାଶୁଣା, ସପ୍ତମ ମାସରେ ମେନାକୀ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ଆସନ୍ତି।
ଦଶମେ ମାସି ଵିଖ୍ଯାତା ଦେଵି ସୌଭାଗ୍ଯଦାଯିନୀ ।।4.21.
ଦଶମ ମାସରେ ଦେବୀ ସୁଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥିବା ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
କୁଶୋଦକଂ ପଯଃ ସର୍ପ୍ପିର୍ଗୋମୂତ୍ରଂ ଗୋମଯ ଫଲମ୍
କୁଶ ଜଳ, ଦୁଧ, ଘିଅ, ଗାଈର ପେଶାବ, ଗୋବର ଓ ଫଳ—