ଗୀର୍ଗିରା ଭାରତୀ ଵାଣୀ ଵାଚା ମେଧା ସରସ୍ଵତୀ
ବାଣୀ, ଭାଷା, କଥା, ଉଚ୍ଚାରଣ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ସରସ୍ୱତୀ—
ଦେଵର୍ଷିପିତୃଧର୍ମାଣାଂ ନିଂଦକା ନାସ୍ତିକାଃ ଶଠାଃ
ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଧର୍ମକୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବାମାନେ ଅନାସ୍ଥାବାନ୍ ଓ ଚତୁର।
ଅନଧ୍ଯାଯେଷୁ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ପାଠଯଂତି ପଠଂତି ଚ
ଯେଉଁମାନେ ଅନଧ୍ୟାୟ ଦିନରେ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି ଓ ପଢ଼ାନ୍ତି।
ପ୍ରେତାସ୍ତୁ ପିତରଃ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତେଷାଂ ତସ୍ଯାଂ ତୁ ସଂଚରଃ
ମୃତ୍ୟୁପ୍ରାପ୍ତମାନେ ପିତୃ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ଚଳାଚଳ ସେଠାରେ ହୁଏ।
ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତା ବର୍ହିଷଦ ଆଜ୍ଯପାଃ ସୋମପାସ୍ତଥା
ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ, ବର୍ହିଷଦ, ଆଜ୍ୟପ ଓ ସୋମପମାନେ ମଧ୍ୟ—
ପୁତ୍ରୈଃ ପୌତ୍ରୈଶ୍ଚ ଦୌହିତ୍ରୈଃ ସ୍ଵଧାମଂତ୍ରୈଃ ସୁପୂଜିତାଃ
ପୁଅ, ନାତି ଓ ଝିଅର ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱଧାମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଯଥାଯଥ ମାନ୍ୟତା ଦେଲେ—
କାର୍ତିକେ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷସ୍ଯ ଦ୍ଵିତୀଯାଯାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥିରେ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର—
ଦ୍ଵିତୀଯାଯାଂ ମହୋତ୍ସର୍ଗେ ନାରକୀଯାଶ୍ଚ ତର୍ପିତାଃ ଭ୍ରାମିତା ନର୍ତିତାସ୍ତୁଷ୍ଟାଃ ସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ଦ୍ୱିତୀୟା ଦିନରେ ବଡ଼ ଉତ୍ସର୍ଗ ସମୟରେ, ନରକରେ ଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତ, ଘୁରାଯାନ୍ତି, ନାଚନ୍ତି, ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି ଓ ଇଚ୍ଛାମତେ ରହନ୍ତି।
ତେଷାଂ ମହୋତ୍ସଵୋ ଵୃତ୍ତୋ ଯମରାଷ୍ଟ୍ରେ ସୁଖାଵହଃ 4.14.
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯମରାଜ୍ୟରେ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ହୁଏ, ଯାହା ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଅସ୍ଯାଂ ନିଜଗୃହେ ପାର୍ଥ ନ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯମତୋ ବୁଧୈଃ
ଏହି ଦିନରେ, ହେ ପାର୍ଥ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ନିଜ ଘରେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦାନାନି ଚ ପ୍ରଦେଯାନି ଭଗିନୀଭ୍ଯୋ ଵିଧାନତଃ
ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଭଉଣୀମାନେକୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵା ଭଗିନ୍ଯଃ ସଂପୂଜ୍ଯା ଅଭାଵେ ପ୍ରତିପତ୍ତିଗାଃ
ସମସ୍ତ ଭଉଣୀମାନେକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ସେମାନେ ନଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନେଇଛନ୍ତି ସେମାନେକୁ।
ମାତୁଲସ୍ଯ ସୁତାହସ୍ତାଦ୍ଵିତୀଯାଯାଂ ପୁନର୍ନୃପ
ଦ୍ୱିତୀୟା ଦିନରେ, ହେ ରାଜା, ମାମାଙ୍କ ଝିଅଙ୍କ ହାତରୁ—
ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ସହଜାଯାଶ୍ଚ ଭଗିନ୍ଯା ହସ୍ତତଃ ପରମ୍
ନିଜ ଜନ୍ମସିଂଗା ଝିଅ ଓ ପରେ ଭଉଣୀଙ୍କ ହାତରୁ ଖାଇବା ଉଚିତ।
ଧନ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ ଧର୍ମକାମାର୍ଥଵର୍ଦ୍ଧନମ୍
ଏହା ଧନ, କୀର୍ତ୍ତି, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ।
ଯସ୍ଯାଂ ତିଥୌ ଯମୁନଯା ଯମରାଜଦେଵଃ ସମ୍ଭୋଜିତୋ ଜଗତି ସତ୍ତ୍ଵରସୌହୃଦେନ
ଯେ ତିଥିରେ ଯମୁନା ଦ୍ୱାରା ଯମରାଜଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଏ, ସେହି ଦିନ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସହିତ ସହୃଦୟତା ରହିଥାଏ।
ଅଶୂନ୍ଯଶଯନମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନମ୍ ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଂ ତଚ୍ଚ ଭଵତି ଦଂପତ୍ଯୋଃ ପ୍ରୀଯମାଣଯୋଃ
‘ଖାଲି ନହେଉଥିବା ଶୟନ’ ଉପବାସର ମହତ୍ତ୍ୱ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଉଛି; ଏହା ମିଳିତ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରେମ ଓ ସମ୍ମତି ଆଣେ।
ପତ୍ନୀହୀନଃ ପୁମାନ୍ପତ୍ନୀ ଭର୍ତ୍ରା ଵିରହିତା ତଥା
ଯେ ପୁରୁଷଙ୍କ ପତ୍ନୀ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱାମୀଠାରୁ ଅଲଗା ଅଛନ୍ତି,
ତଦ୍ବ୍ରୂହି ଦେଵଦେଵେଶ ଵିଧଵା ସ୍ତ୍ରୀ ନ ଜାଯତେ
ହେ ଦେବଦେବେଶ, କିପରି ଏକ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ବିଧବା ହେଉନାହିଁ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଯାମୁପୋଷ୍ଯ ନ ଵୈଧଵ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ସ୍ତ୍ରୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କେଉଁ ଉପବାସ ରଖିଲେ ଏକ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ବିଧବା ହେଉନାହିଁ?
ପତ୍ନୀଵିମୁକ୍ତଶ୍ଚ ନରୋ ନ କଦାଚିତ୍ପ୍ରଜାଯତେ
ଯେ ପୁରୁଷ ପତ୍ନୀଠାରୁ ଅଲଗା ଅଛନ୍ତି, ସେ କେବେ ଶିଶୁ ପାଇନାହାନ୍ତି।
ଅଶୂନ୍ଯଶଯନଂ ନାମ ତଦା ଗ୍ରାହ୍ଯା ଚ ସା ତିଥିଃ
ଏହି ଉପବାସକୁ ‘ଖାଲି ନହେଉଥିବା ଶୟନ’ ବୋଲାଯାଏ, ଏହି ତିଥି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।
କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ଦ୍ଵିତୀଯାଯାଂ ଶ୍ରାଵଣେ ନୃପସତ୍ତମ
ହେ ରାଜା, ଶ୍ରାବଣ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥିରେ,
କୃତ୍ଵା ପିତୄନ୍ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଦେଵାନ୍ସଂ ତର୍ପ୍ଯ ଭକ୍ତିମାନ୍
ଭକ୍ତିଭାବରେ ପିତୃ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି,
ତତ୍ରସ୍ଥଂ ଶ୍ରୀଧରଂ ଶ୍ରୀଶଂ ଭକ୍ତ୍ଯାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଶ୍ରିଯା ସହ
ସେଠାରେ ଥିବା ଶ୍ରୀଧର ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଇମମୁଚ୍ଚାରଯେନ୍ମଂତ୍ରଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଜଗତଃ ପତିମ୍ 4.15.
ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ:
ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଂ ମା ପ୍ରଣାଶଂ ମେ ଯାତୁ ଧର୍ମାର୍ଥକାମଦମ୍ ପିତରୋ ମା ପ୍ରଣଶ୍ଯଂତୁ ମତ୍ତୋ ଦାଂପତ୍ଯଭେଦତଃ
ମୋର ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ କେବେ ନଶିଯାଉ ନାହିଁ; ଏହା ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ଦେଉ। ଦମ୍ପତି ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ମୋ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ କେବେ ନଶିଯାଉ ନାହିଁ।
ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଵିଯୁଜ୍ଯତେ କୃଷ୍ଣ ନ କଦାଚିଦ୍ଯଥା ଭଵାନ୍
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଯେପରି ଆପଣ କେବେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଠାରୁ ଅଲଗା ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ,
ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ନ ଶୂନ୍ଯଂ ଵରଦ ଯଥା ତେ ଶଯନଂ ସଦା
ହେ ବରଦାତା, ଯେପରି ଆପଣଙ୍କ ଶୟନ କେବେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବିନା ନୁହେଁ,
ଏଵଂ ପ୍ରସାଦ୍ଯ ପୂଜାଂ ଚ କୃତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ହରେସ୍ତଥା ଵିପ୍ରାଯ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ସ୍ଵ ଶକ୍ତ୍ଯା ଫଲସଂଯୁତାମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ପୂଜା କରି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।