ତର୍ପଯିତ୍ଵା ତିଲାପିଷ୍ଟୈଃ କୋକିଲାଂ ପକ୍ଷିରୂପିଣୀମ୍
ତିଳ ପିଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଥିବା ପକ୍ଷୀରୂପୀ କୋକିଳାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ପତ୍ରୈର୍ଵା ଧୂପନୈଵେଦ୍ଯଦୀପାଲକ୍ତକଚଂଦନୈଃ ନିତ୍ଯଂ ତିଲଵ୍ରତୀ ଭକ୍ତୋ ମଂତ୍ରେଣାନେନ ପାଂଡଵ
କିମ୍ବା ପତ୍ର, ଧୂପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଦୀପ, ଲାକ୍ତକ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ନିତ୍ୟ ତିଳ ଉପବାସର ଭକ୍ତ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ, ହେ ପାଣ୍ଡବ।
ତିଲସହେ ତିଲସୌଖ୍ଯେ ତିଲଵର୍ଣେ ତିଲପ୍ରିଯେ
‘ତିଳ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ, ତିଳରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠୁଥିବା, ତିଳ ରଙ୍ଗର, ତିଳକୁ ପ୍ରିୟ ଥିବା—’
ଇତ୍ଯୁଚ୍ଚାର୍ଯ ତତଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ଗୃହମଭ୍ଯେତ୍ଯ ସଂଯତଃ
ଏପରି କହି, ନିଜକୁ ସଂଯମରେ ରଖି, ପରେ ଘରକୁ ଫେରିବା ଉଚିତ।
ମାସାଂତେ ତାମ୍ରପାତ୍ର୍ଯାଂ ତୁ କୋକିଲାଂ ତିଲପିଷ୍ଟଜାମ୍
ମାସ ଶେଷରେ, ତାମ୍ର ପାତ୍ରରେ, ତିଳ ପିଠାରେ ତିଆରି କୋକିଳାକୁ—
ଵସ୍ତ୍ରୈର୍ଦ୍ଧନୈର୍ଗୁଡୈର୍ଯୁକ୍ତାଂ ଶ୍ରାଵଣ୍ଯାଂ କୁଂଡଲେଽଥ ଵା ଵ୍ଯାସେ ଵା ସଂପ୍ରଦାତଵ୍ଯା ଵ୍ରତିଭିଃ ଶୁଭକାମ୍ଯଯା
କପଡ଼ା, ଧନ ଓ ଗୁଡ଼ ସହିତ ସଜାଇ, ଶ୍ରାବଣୀରେ କୁଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ସ୍ଥାନରେ, କିମ୍ବା ବ୍ୟାସଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ, ଉପବାସୀମାନେ ଶୁଭ ଇଚ୍ଛାରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଯା କୁରୁତେ ନାରୀ କୋକିଲାଵ୍ରତମାଦରାତ୍
ଏପରି ଯେଉଁ ନାରୀ ଭକ୍ତି ସହିତ କୋକିଳା ବ୍ରତ କରେ—
ନିଃସାପତ୍ନ୍ଯଂ ପତିଂ ଭଵ୍ଯଂ ସସ୍ନେହଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭୂତଲେ
ସେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସହପତ୍ନୀ ନଥିବା, ଶୁଭ ଓ ସ୍ନେହଶୀଳ ସ୍ୱାମୀ ପାଇଥାଏ।
ଏତଦ୍ଵ୍ରତଂ ଵଶିଷ୍ଠେନ ମୁନିନା କଥିତଂ ପୁରା 4.11.
ଏହି ବ୍ରତ ପୁରାତନକାଳରେ ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିଲା।
ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵଂ ସଂପନ୍ନଂ ଵଶିଷ୍ଠଵଚନାଦିହ
ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ କଥା ଦ୍ୱାରା, ସେ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥାଏ।
ଏଵଂ ଯାନ୍ଯାପି କୌଂତେଯ କୋକିଲାଵ୍ରତମାଦରାତ୍
ଏଭଳି, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ନାରୀ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ କୋକିଳା ବ୍ରତ କରିଲେ—
ଯେ କୋକିଲାଂ କଲରଵାଂ କଲକଂଠପୀଠାଂ ଯଚ୍ଛଂତି ସାଜ୍ଯତିଲପିଷ୍ଟମଯୀଂ ଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯଃ
ଯେମାନେ ମଧୁର କୁହୁକୁହୁ ଧ୍ୱନି ଓ କଳା କଣ୍ଠ ଥିବା, ଘିଅ ଓ ତିଳ ପିଠାରେ ତିଆରି କୋକିଳାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି—
ବୃହତ୍ତପୋଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ ସୁରାସୁରମୁନୀନାଂ ଚ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଂ ଵିଧିନା ଶୃଣୁ
ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ ମହାପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ସେହି ମହାତପସ୍ୟା ବିଷୟରେ ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ ।
ପର୍ଵଣ୍ଯାଶ୍ଵଯୁଜସ୍ଯାଂତେ ପାଯସଂ ଘୃତ ସଂଯୁତମ୍
ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସର ପକ୍ଷ ଶେଷରେ, ଚାଉଳ ଦୁଧରେ ରାନ୍ଧି, ତାହାରେ ଘିଅ ମିଶାଇ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ ।
ଆଚମ୍ଯାଥ ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ବିଲ୍ଵଜଂ ଦଂତଧାଵନମ୍
ପାଣି ଚୁଆଇ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ବେଲ ଗଛର ଦାଣ୍ତ କାଠି ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ମଝିବା ଦରକାର ।
ଅହଂ ଦେଵଵ୍ରତମିଦଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ଶାଶ୍ଵତମ୍
ମୁଁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ବ୍ରତ ସଦା ପାଇଁ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ନିଯମଂ କୃତ୍ଵା ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷାଣି ଷୋଡଶ
ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଏହି ବ୍ରତ ଷୋଳ ଅବଧି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ ।
ତତୋ ମାର୍ଗଶିରେ ମାସି ପ୍ରତିପଦ୍ଯପରେଽହନି
ତାପରେ, ମାର୍ଗଶିର ମାସର ପ୍ରଥମ କିମ୍ବା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନରେ,
ସ୍ନାତ୍ଵା ଦେଵଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ରାତ୍ରୌ ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯ ଦୀପକାନ୍
ସ୍ନାନ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ରାତିରେ ଦୀପ ଜଳାଇବା ଉଚିତ ।
ମହାଦେଵରତାନ୍ଵିପ୍ରାନ୍ସପତ୍ନୀକାନ୍ଯତଵ୍ରତାନ୍
ମହାଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ବ୍ରତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ ।
ଆମଂତ୍ର୍ଯ ସ୍ଵଗୃହଂ ଗତ୍ଵା ମହାଦେଵଂ ସ୍ମରନ୍କ୍ଷିତୌ
ସେମାନେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଘରକୁ ଫେରିବା ସମୟରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ମନେ କରି ଯିବା ଉଚିତ ।
ଭାସ୍କରୋଦଯମାସାଦ୍ଯ ସ୍ନାତ୍ଵା ଚାଦାଯ ଦୀପକାନ୍ 4.12.
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ, ସ୍ନାନ କରି, ଦୀପଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇବା ଉଚିତ ।
ଅଭ୍ଯଂଗଯିତ୍ଵା ଦେଵେଶଂ କଷାଯୈଶ୍ଚ ଵିରୂକ୍ଷଯେତ୍
ଦେବତାଙ୍କୁ ତେଲ ଦେଇ ମାସି, ଶୁଧି କରିବା ପାଉଡ଼ର ଦ୍ୱାରା ମସାଇବା ଉଚିତ ।
ଘୃତେନ ମଧୁନା ଦଧ୍ନା ରସେନ ପଯସା ପୁନଃ
ଘିଅ, ମଧ, ଦହି, ରସ ଓ ପୁଣି ଦୁଧ ଦେଇ ପ୍ରସ୍କ୍ଷାଳନ କରିବା ଉଚିତ ।
ଲେପଯେତ୍ସୁଘନଂ ପଶ୍ଚାତ୍କର୍ପୂରାଗରୁଚଂଦନୈଃ
ତାପରେ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ, କପୂର, ଅଗରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଲେପନ କରିବା ଉଚିତ ।
ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମଂ ପତାକାଂ ଚ ପଞ୍ଚଵର୍ଣଂ ଵିତାନକମ୍
ଏକ ଜୋଡ଼ା ବସ୍ତ୍ର, ଏକ ପତାକା ଓ ପାଞ୍ଚ ରଙ୍ଗର ଚାଉନି ଦେବା ଉଚିତ ।
ପଶ୍ଚାନ୍ନିଵେଦ୍ଯ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ସ୍ଵଭଵନଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ପରେ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ, ସ୍ତୁତି କରି, ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିବା ଉଚିତ ।
ଵ୍ରତିନଶ୍ଚ ତଥାଚାର୍ଯଂ ଭୋଜଯେନ୍ମିଥୁନାନି ଚ
ବ୍ରତୀମାନେ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦମ୍ପତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ ।
ଏଵଂ ଵିସୃଜ୍ଯ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସାର୍ଦ୍ଧଂ ବଂଧୁଜନୈଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଏପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ବନ୍ଧୁ-ଜନଙ୍କ ସହିତ ନିଜେ ଯିବା ଉଚିତ ।
ଏଵମେଵ ଵିଧିଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରାରଭେତାଧନୋ ଧନୀ
ଏହି ପ୍ରକାର ନିୟମ ଅନୁସରି, ଧନୀ କିମ୍ବା ଗରିବ ସମସ୍ତେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ।