ଗାତ୍ରତ୍ରଯଂ ଵିରୂପଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଵା ସ୍ଵରୂପତଃ
ତୁମର ତିନିଟି ଅଂଗ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଅସ୍ୱସ୍ଥ, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ସାଧାରଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି।
ଦୁର୍ଲ୍ଲଂଘ୍ଯା ପ୍ରକୃତିଃ ସାକ୍ଷାଦନୁଭୂତକରୀ ଭଵେତ୍
ପ୍ରକୃତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, ସେ ନିଜେ ଅନୁଭବ କରାଏ।
ଵିପ୍ରସ୍ଯୈଵଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜଗାମାଦର୍ଶନଂ ଶନୈଃ
ସେ ଋଷିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦେଖାରୁ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ମୂଲଜାଲକଵିପ୍ରେଣ ପୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରାହାମରାଵତୀମ୍
ମୂଳଜାଳ ଋଷି ପଚାରିଲେ, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଅମରାବତୀ'।
ଶକ୍ରସ୍ଯାଵସରେ ଵୃତ୍ତେ ଵ୍ରଜନ୍ତ୍ଯାଃ ସ୍ଵଗୃହଂ ମଯା
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ସେଶ ହେବା ପରେ, ସେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରୁଥିବା ବେଳେ, ମୁଁ—
ଵିଦ୍ଯଯା କଲଯା ଚାପି ପୌରୁଷେଣ ଵ୍ରତେନ ଚ
ଜ୍ଞାନ, କୌଶଳ, ପୁରୁଷାର୍ଥ ଓ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା—
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତମଥୋଵାଚ ମୁଗ୍ଧା ଦଗ୍ଧାଗ୍ନିସଂଭଵା
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, 'ହେ ନିର୍ମଳା, ଅଗ୍ନିରେ ପିଡିତ ଓ ଜନ୍ମିତ—'
ତସ୍ଯୈତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ସିଦ୍ଧଃ ସୁଵିଶୁଦ୍ଧଧୀଃ
ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷ, ଶୁଦ୍ଧ ମନେ—
କଦାଚିଚ୍ଚ ରତା ତେନ ସ୍ଵର୍ଗମାର୍ଗଂ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ଏକଥର ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ଯାହା ଘଟିଗଲା, ସ୍ଵର୍ଗପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ମୂଲଜାଲୈର୍ଵର୍ତଯଂତଂ ମହାକାଲଵନାଶ୍ରଯମ୍
ମୂଳଜାଳ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ରଖିଥିଲେ, ସେ ବଡ଼ କାଳବନରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ଦର୍ଶନାଦଥ ସଂଭାଷାଦୁପକାରାତ୍ସହାସନାତ୍
ଦେଖିବା, କଥାବାର୍ତ୍ତା, ସହଯୋଗ ଓ ହସିବା ଦ୍ୱାରା—
ନ ଦର୍ଶନଂ ନ ସଂଭାଷା କଦାଚିତ୍ସହ ତେନ ମେ
ମୋର କେବେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଦେଖା, କଥା ନାହିଁ, କିମ୍ବା କେବେ ଏକାସାଥି ହେବା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ରଂଭୋରୂ ରଂଭା ଜଂଭାରିଣୋଂତିକମ୍
ଏପରି କହି, ରମ୍ଭା ଶୁଭ୍ର ଉରୁ ବିଶିଷ୍ଟା, ଜମ୍ଭା ଜୟୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ନିଵେଦଯାମାସ ସ୍ନେହଵ୍ରତଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍
ସେ ଯାଇ, ସ୍ନେହ ଓ ବ୍ରତର କାର୍ଯ୍ୟ ଜଣାଇଲେ।
ଶକ୍ରଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଚାର୍ଵଂଗୀଂ ଗୀର୍ଵାଣହୃଦଯଂଗମାମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ଶୁଭ୍ର ଅଙ୍ଗବତୀ।
ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାଂବରଧରଂ ଦିଵ୍ଯସ୍ରଗୁନୁଲେପନମ୍
ଦିବ୍ୟ ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ—
ତତ୍ରସ୍ଥଃ ସ ଦ୍ଵିଜୋ ଭୋଗୀଵିଭୁନକ୍ତି ସହ ରଂଭଯା
ସେଠାରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରମ୍ଭା ସହିତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ରାଜ୍ଯଶ୍ରିଯଂ ଜଗତି ସର୍ଵଜନୋପଭୋଗ୍ଯାମାପ୍ନୋତି ଶକ୍ରଶିଵକେଶଵଯୋର୍ନିଵାସମ୍
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପଭୋଗ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଶ୍ରୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର, ଶିବ, କେଶବଙ୍କ ନିବାସ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ତିଲକଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ ଦୁର୍ଗାସୂର୍ଯାଗ୍ନିସୋମାନାଂ ଵ୍ରତାନି ମଧୁସୂଦନ
ତିଳକ ବ୍ରତର ବର୍ଣ୍ଣନା—
ଶାସ୍ତ୍ରାଂତରେଷୁ ଦୃଷ୍ଟାନି ତଵ ବୁଦ୍ଧିଗତାନି ଚ
ଦୁର୍ଗା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମଙ୍କ ବ୍ରତ, ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଏ ଓ ତୁମେ ମନେ ରଖିଛ।
ପ୍ରତିପତ୍କ୍ରମଯୋଗେନ ଵିହିତା ଯସ୍ଯ ଯା ତିଥିଃ
ଚନ୍ଦ୍ରମାନ୍ୟ କ୍ରମରେ ଯେଉଁ ତିଥି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ସେଇ ତିଥିରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା ଉପଯୁକ୍ତ, ତାହା କରିବା ଉଚିତ।
ଶୁକ୍ଲା ତସ୍ଯାଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ସ୍ନାନଂ ନିଯମତତ୍ପରଃ
ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ନିୟମ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ନାରୀ ନରୋ ଵା ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସଂତର୍ପ୍ଯ ପିତୃଦେଵତାଃ
ହେ ରାଜା, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପରେ,
ପିଷ୍ଟାତକେନ ଵିଲିଖେଦ୍ଵତ୍ସରଂ ପୁରୁଷାକୃତିମ୍
ପିଠା ଓ ମିଠା ଦ୍ୱାରା ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଣିଷର ଆକୃତି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ଦୀପୈଶ୍ଚାପି ସନୈଵେଦ୍ଯୈଃ ପୂଜଯେଦ୍ଵତ୍ସରଂ ତଦା ପୂଜଯେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ମଂତ୍ରୈର୍ଵେଦୋଦିତୈଃ ଶୁଭୈଃ
ଦୀପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ସହିତ ଏହି ଆକୃତିକୁ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୁଭ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସଂଵତ୍ସରୋଽସି ପରିଵତ୍ସରୋସୀଡା ଵତ୍ସରୋଽଭିତ୍ସରୋଽସି ଉଷସସ୍ତେ କଲ୍ପଂତାମହୋରାତ୍ରାସ୍ତେ କଲ୍ପଂତାମର୍ଧମାସସ୍ତେ କଲ୍ପତାଂ ମାସାସ୍ତେ କଲ୍ପତାମୃତଵସ୍ତେ କଲ୍ପନ୍ତାଂ ସଂଵତ୍ସରସ୍ତେ କଲ୍ପତାମ୍
ତୁମେ ବର୍ଷ, ବର୍ଷର ଚକ୍ର, ଆନନ୍ଦ, ବର୍ଷ ଓ ଆସନ୍ତା କାଳ। ତୁମର ପ୍ରଭାତ, ଦିନ ଓ ରାତି, ଅର୍ଧମାସ, ମାସ, ଋତୁ ଓ ବର୍ଷ ସବୁ ଦୀର୍ଘ ହେଉ।
ଏଵମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଵାସୋଭିଃ ପଶ୍ଚାତ୍ତମଭିଵେଷ୍ଟଯେତ୍
ଏଭଳି ପୂଜା କରି ସେଠାରେ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ମୁଡ଼ିବା ଉଚିତ।
ତତସ୍ତଂ ପ୍ରାର୍ଥଯେତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ପୁରଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା କୃତାଂଜଲିଃ 4.8.
ତାପରେ, ତାହାର ସାମ୍ନାରେ ହାତ ଜୋଡି ଦଢ଼ିଏ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଯଥାଶକ୍ତି ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରାଯ ଦକ୍ଷିଣାମ୍
ଏଭଳି କହି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତ୍ଯନୁଦିନଂ ତିଲକାଲଂକୃତଂ ମୁଖମ୍
ତାପରେ ପ୍ରତିଦିନ ମୁହଁରେ ତିଳକ ଲଗାଇ ଶୃଙ୍ଗାର କରିବା ଉଚିତ।