ଜ୍ଞାଯତେ ନେହ ନାମୁତ୍ର ଵ୍ରତସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵର୍ଜିତଃ
ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ, ଯିଏ ବ୍ରତ ଓ ଅଧ୍ୟୟନ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ସେ ଚିହ୍ନାଯାଏ ନାହିଁ।
ଅତ୍ର ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଇତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପୁରୁଣା କଥା କହିବି।
ଯୋଗର୍ଦ୍ଧିସିଦ୍ଧ୍ଯା ସଂସିଦ୍ଧଃ କଶ୍ଚିତ୍ସିଦ୍ଧୋ ମହୀତଲମ୍
ପୃଥିବୀରେ ଏକ ଅତିଶୟ ସିଦ୍ଧ ଲୋକ ଥିଲେ, ଯିଏ ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଓ ସାଧନାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
ନିଗୀର୍ଣଦଂତୋ ଲଂବୋଷ୍ଠଃ ପିଂଗାକ୍ଷସ୍ତନୁମୂର୍ଦ୍ଧଜଃ
ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଭିତରକୁ ଗଲା, ଠୋଠ ମୋଟା, ଚକ୍ଷୁ ହଳଦିଆ ଓ କେଶ ଅତି କମ୍।
ଚିପିଟାକ୍ଷଃ ସ୍ଫୁଟିତପାଜ୍ଜଂଘାଢ୍ଯଃ କୃଶକୂର୍ପରଃ
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଚପଟିଆ, ଘୁଁଡି ଓ ପିଣ୍ଡି ଫାଟିଥିଲା, କୁହୁଡି ଅତି ଶୁକ୍ଳ।
ମୂଲଜାଲିକଵିପ୍ରେଣ ଦୃଷ୍ଟଃ ପୃଷ୍ଟଶ୍ଚ କୋ ଭଵାନ୍
ମୂଳଜାଳିକ ବଂଶର ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଓ ପଚାରିଲେ: 'ଆପଣ କିଏ?'
କଚ୍ଚିଦ୍ଦୃଷ୍ଟା ତ୍ଵଯା ରଂଭା ଭାଭାସିତଦିଗଂତରା
'ତୁମେ କି ଦେଖିଛ କି ରମ୍ଭାଙ୍କୁ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି?'
ଗତ୍ଵା ମଦ୍ଵଚନାଦ୍ଵାଚ୍ଯା ନିର୍ଵାଚ୍ଯା ଦୋଷଦର୍ଶିଭିଃ
'ମୋ ନାମରେ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ କହ, କିନ୍ତୁ ଦୋଷ ଦେଖୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କିଛି କହିବା ନାହିଁ।'
ସିଦ୍ଧଃ ପ୍ରସିଦ୍ଧଂ ତଂ ଵିପ୍ରଂ ପ୍ରାହେଦଂ ଵିସ୍ମଯାନ୍ଵିତଃ
ସେ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତମଥୋଵାଚ ଵିଜ୍ଞାତୋଽସି ମଯା ଯଥା
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେପରି ଅଛ ଚିହ୍ନି ପାରିଛି।'
ଗାତ୍ରତ୍ରଯଂ ଵିରୂପଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଵା ସ୍ଵରୂପତଃ
ତୁମର ତିନିଟି ଅଂଗ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଅସ୍ୱସ୍ଥ, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ସାଧାରଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି।
ଦୁର୍ଲ୍ଲଂଘ୍ଯା ପ୍ରକୃତିଃ ସାକ୍ଷାଦନୁଭୂତକରୀ ଭଵେତ୍
ପ୍ରକୃତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, ସେ ନିଜେ ଅନୁଭବ କରାଏ।
ଵିପ୍ରସ୍ଯୈଵଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜଗାମାଦର୍ଶନଂ ଶନୈଃ
ସେ ଋଷିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦେଖାରୁ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ମୂଲଜାଲକଵିପ୍ରେଣ ପୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରାହାମରାଵତୀମ୍
ମୂଳଜାଳ ଋଷି ପଚାରିଲେ, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଅମରାବତୀ'।
ଶକ୍ରସ୍ଯାଵସରେ ଵୃତ୍ତେ ଵ୍ରଜନ୍ତ୍ଯାଃ ସ୍ଵଗୃହଂ ମଯା
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ସେଶ ହେବା ପରେ, ସେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରୁଥିବା ବେଳେ, ମୁଁ—
ଵିଦ୍ଯଯା କଲଯା ଚାପି ପୌରୁଷେଣ ଵ୍ରତେନ ଚ
ଜ୍ଞାନ, କୌଶଳ, ପୁରୁଷାର୍ଥ ଓ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା—
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତମଥୋଵାଚ ମୁଗ୍ଧା ଦଗ୍ଧାଗ୍ନିସଂଭଵା
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, 'ହେ ନିର୍ମଳା, ଅଗ୍ନିରେ ପିଡିତ ଓ ଜନ୍ମିତ—'
ତସ୍ଯୈତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ସିଦ୍ଧଃ ସୁଵିଶୁଦ୍ଧଧୀଃ
ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷ, ଶୁଦ୍ଧ ମନେ—
କଦାଚିଚ୍ଚ ରତା ତେନ ସ୍ଵର୍ଗମାର୍ଗଂ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ଏକଥର ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ଯାହା ଘଟିଗଲା, ସ୍ଵର୍ଗପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ମୂଲଜାଲୈର୍ଵର୍ତଯଂତଂ ମହାକାଲଵନାଶ୍ରଯମ୍
ମୂଳଜାଳ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ରଖିଥିଲେ, ସେ ବଡ଼ କାଳବନରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ଦର୍ଶନାଦଥ ସଂଭାଷାଦୁପକାରାତ୍ସହାସନାତ୍
ଦେଖିବା, କଥାବାର୍ତ୍ତା, ସହଯୋଗ ଓ ହସିବା ଦ୍ୱାରା—
ନ ଦର୍ଶନଂ ନ ସଂଭାଷା କଦାଚିତ୍ସହ ତେନ ମେ
ମୋର କେବେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଦେଖା, କଥା ନାହିଁ, କିମ୍ବା କେବେ ଏକାସାଥି ହେବା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ରଂଭୋରୂ ରଂଭା ଜଂଭାରିଣୋଂତିକମ୍
ଏପରି କହି, ରମ୍ଭା ଶୁଭ୍ର ଉରୁ ବିଶିଷ୍ଟା, ଜମ୍ଭା ଜୟୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ନିଵେଦଯାମାସ ସ୍ନେହଵ୍ରତଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍
ସେ ଯାଇ, ସ୍ନେହ ଓ ବ୍ରତର କାର୍ଯ୍ୟ ଜଣାଇଲେ।
ଶକ୍ରଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଚାର୍ଵଂଗୀଂ ଗୀର୍ଵାଣହୃଦଯଂଗମାମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ଶୁଭ୍ର ଅଙ୍ଗବତୀ।
ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାଂବରଧରଂ ଦିଵ୍ଯସ୍ରଗୁନୁଲେପନମ୍
ଦିବ୍ୟ ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ—
ତତ୍ରସ୍ଥଃ ସ ଦ୍ଵିଜୋ ଭୋଗୀଵିଭୁନକ୍ତି ସହ ରଂଭଯା
ସେଠାରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରମ୍ଭା ସହିତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ରାଜ୍ଯଶ୍ରିଯଂ ଜଗତି ସର୍ଵଜନୋପଭୋଗ୍ଯାମାପ୍ନୋତି ଶକ୍ରଶିଵକେଶଵଯୋର୍ନିଵାସମ୍
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପଭୋଗ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଶ୍ରୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର, ଶିବ, କେଶବଙ୍କ ନିବାସ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ତିଲକଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ ଦୁର୍ଗାସୂର୍ଯାଗ୍ନିସୋମାନାଂ ଵ୍ରତାନି ମଧୁସୂଦନ
ତିଳକ ବ୍ରତର ବର୍ଣ୍ଣନା—
ଶାସ୍ତ୍ରାଂତରେଷୁ ଦୃଷ୍ଟାନି ତଵ ବୁଦ୍ଧିଗତାନି ଚ
ଦୁର୍ଗା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମଙ୍କ ବ୍ରତ, ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଏ ଓ ତୁମେ ମନେ ରଖିଛ।