ପ୍ରବୋଧେଽପି କୁତଃ ସୌଖ୍ଯଂ କାର୍ଯୈରୁପହତାତ୍ମନଃ
ଯାହାର ମନ କାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ସେ ଜାଗିଲେ ମଧ୍ୟ କେମିତି ସୁଖ ପାଇପାରିବ?
ପ୍ରାତର୍ମୂତ୍ରପୁରୀଷାଭ୍ଯାଂ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ତୁ ବୁଭୁକ୍ଷଯା 4.4.
ସକାଳେ ମୁତ୍ର ଓ ମଳ ଦ୍ୱାରା, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ା ହୁଏ।
ଅର୍ଥସ୍ଯୋପାର୍ଜନେ ଦୁଃଖମର୍ଜିତସ୍ଯାପି ରକ୍ଷଣେ
ଧନ ଅର୍ଜନ କରିବାରେ ଯେପରି ଦୁଃଖ, ଅର୍ଜିତ ଧନକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଦୁଃଖ ରହିଛି।
ଚୌରେଭ୍ଯଃ ସଲିଲାଦଗ୍ନେଃ ସ୍ଵଜନାତ୍ପାର୍ଥିଵାଦପି
ଚୋର, ପାଣି, ଅଗ୍ନି, ନିଜ ଲୋକ ଓ ରାଜା ଠାରୁ ଧନକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡ଼େ।
ଖେ ଯାତଂ ପକ୍ଷିଭିର୍ମାଂସଂ ଭକ୍ଷ୍ଯତେ ଶ୍ଵାପଦୈର୍ଭୁଵି
ଆକାଶକୁ ଯାଇଥିବା ମାଂସ ପକ୍ଷୀମାନେ ଖାଉଥିବେ; ଭୂମିରେ ତାହା ମୃଗମାନେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।
ଵିମୋହଯତି ସଂପତ୍ସୁ ତାପଯଂତି ଵିପତ୍ତିଷୁ
ସମୃଦ୍ଧିରେ ଭ୍ରମ କରାଏ, ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି।
ଯଥାର୍ଥପତିରୁଦ୍ଵିଗ୍ନୋ ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵାର୍ଥନିଃସ୍ପୃହଃ
ଯେପରି ଧନୀ ମାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଚିନ୍ତିତ ରହେ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ଅଲିପ୍ତ ଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ।
ଶୀତେନ ଦୁଃଖଂ ହେମଂତେ ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ତାପେନ ଦାରୁଣମ୍
ହେମନ୍ତରେ ଶୀତରେ ଦୁଃଖ, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ତୀବ୍ର ତାପରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ।
ଵିଵାହଵିସ୍ତରେ ଦୁଃଖଂ ତଦ୍ଗର୍ଭୋଦ୍ଵହନେ ପୁନଃ
ବିବାହର ବ୍ୟସ୍ତତାରେ ଦୁଃଖ ଅଛି, ପୁଣି ଗର୍ଭଧାରଣରେ ମଧ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅଛି।
ଦନ୍ତାକ୍ଷିରୌଗୈଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ହା କଷ୍ଟଂ କିଂ କରୋମ୍ଯହମ୍
ପୁଅର ଦାନ୍ତ ଓ ଦୁଧ ଆସିବାରେ, 'ହାଁ, କେତେ କଷ୍ଟ! ମୁଁ କଣ କରିବି?'
ଅମୀ ପ୍ରାଘୂର୍ଣକାଃ ପ୍ରାପ୍ତା ଭକ୍ତଚ୍ଛେଦେ ଚ ମେ ଗୃହେ
ଏହି ଅସ୍ଥିରମନ୍ତି ଲୋକମାନେ ଆସିଛନ୍ତି, ମୋ ଘରେ ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବ ଅଛି।
ପ୍ରଦାନକାଲେ କନ୍ଯାଯାଃ କୀଦୃଶଶ୍ଚ ଵରୋ ଭଵେତ୍ 4.4.
କନ୍ୟାକୁ ଦେଇବାବେଳେ, କେମିତି ପତି ମିଳିବ?
କୁଟୁଂବଚିଂତାକୁଲିତସ୍ଯ ପୁଂସଃ ଶ୍ରୁତଂ ଚ ଶୀଲଂ ଚ ଗୁଣାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ
ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ପରିବାର ଚିନ୍ତାରେ ଭାରି ଅସ୍ତିର, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା, ଚରିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଅଛି।
ରାଜ୍ଯେପି ଚ ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ସଂଧିଵିଗ୍ରହଚିଂତଯା
ରାଜ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ମିଳନ ଓ ବିରୋଧର ଚିନ୍ତାରେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଅଛି।
ସଜାତୀଯାଦ୍ଵଧଃ ପ୍ରାଯଃ ସର୍ଵେଷାମେଵ ଦେହିନାମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ନିଜ ଜାତି ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ସାଧାରଣ।
ନାପ୍ରଧୃଷ୍ଯବଲଃ କଶ୍ଚିନ୍ନୃପଃ ଖ୍ଯାତୋସ୍ତି ଭୂତଲେ
ପୃଥିବୀରେ କେହି ରାଜା ଅପରାଜେୟ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଛି ବୋଲି ଜଣାଯାଏନାହିଁ।
ଆ ଜନ୍ମନଃ ପ୍ରଭୃତି ଦୁଃଖ ମଯଂ ଶରୀରଂ କର୍ମାତ୍ମକଂ ତଵ ମଯା କଥିତଂ ନରେନ୍ଦ୍ର
ହେ ରାଜା, ଜନ୍ମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଶରୀରଟି ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ—ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି।
ପାପଭେଦାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନମ୍ ନରକାର୍ଣଵଘୋରେଷୁ ଯାତନା ପାପମୁଚ୍ଯତେ
ନରକର ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ରରେ ଯେଉଁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପାପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଧର୍ମଭେଦା ଵିଜ୍ଞେଯାଶ୍ଚିତ୍ତଵୃତ୍ତିପ୍ରଭେଦତଃ
ମନର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଚିନ୍ତାଧାରା ଅନୁଯାୟୀ ଅଧର୍ମର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବୁଝିବାକୁ ହୁଏ।
ତତ୍ର ଯେ ପାପନିଚଯାଃ ସ୍ଥୂଲା ନରକହେତଵଃ
ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ମୋଟା ମୋଟା ପାପ ସଂଚୟ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ନରକର କାରଣ।
ପରସ୍ତ୍ରୀଷ୍ଵଥ ସଂକଲ୍ପଶ୍ଚେତସାନିଷ୍ଟଚିଂତନମ୍
ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ପ୍ରତି ମନରେ ଅପବିତ୍ର ଭାବନା ଓ ଖରାପ ଚିନ୍ତା କରିବା—
ଅନିବଦ୍ଧପ୍ରଲାପିତ୍ଵମସତ୍ଯଂ ଚାପ୍ରିଯଂ ଚ ଯତ୍
ଅଯଥା କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା, ମିଥ୍ୟା କହିବା ଓ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିବା—
ଅଭକ୍ଷ୍ଯଭକ୍ଷଣଂ ହିଂସା ମିଥ୍ଯା କାମସ୍ଯ ସେଵନମ୍
ଅଖାଇବା ଖାଇବା, ହିଂସା କରିବା ଓ ମିଥ୍ୟା କାମନାରେ ଲିପ୍ତ ହେବା—
ଇତ୍ଯେତଦ୍ଦ୍ଵାଦଶଵିଧଂ କର୍ମ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସସାଧନମ୍ ।। ତେଷାଂ ଭେଦଂ ପୁନର୍ଵଚ୍ମି ଯେଷାଂ ଫଲମନଂତକମ୍ )। ୭ ' ଯେ ଦ୍ଵିଷଂତି ମହାଦେଵଂ ସଂସାରାର୍ଣଵତାରଣମ୍
ଏଭଳି ଦ୍ୱାଦଶ ପ୍ରକାର କର୍ମ ସହିତ ତାହାର ଉପାୟ କୁହାଯାଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ପୁଣି ସେଗୁଡ଼ିକର ଭିନ୍ନତା କହିବି, ଯାହାର ଫଳ ଅନନ୍ତ। ଯେମାନେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାରକ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି—
ମହାପାତକିନଶ୍ଚୈତେ ତତ୍ସଂସର୍ଗୀ ଚ ପଂଚମଃ
ଏମାନେ ମହାପାପୀ, ଏବଂ ଯିଏ ଏମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଥାଏ, ସେ ପଞ୍ଚମ।
କ୍ରୋଧାଦ୍ଦ୍ଵେଷାଦ୍ଭଯାଲ୍ଲୋଭାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵିଶସଂତି ଯେ । 4.5.
ଯେମାନେ କ୍ରୋଧ, ଦ୍ୱେଷ, ଭୟ କିମ୍ବା ଲୋଭରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି—
ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଚ ସମାହୂଯ ଯାଚମାନମକିଞ୍ଚନମ୍
ଏବଂ ଯିଏ ଏକ ଦରିଦ୍ର ଓ ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଡାକି ନେଇ—
ଯସ୍ତୁ ଵିଦ୍ଯାଭିମାନେନ ନିତ୍ଯଂ ଜଯତି ଵୈ ଦ୍ଵିଜାନ୍
ଏବଂ ଯିଏ ଜ୍ଞାନର ଗର୍ବରେ ସଦା ଦ୍ୱିଜମାନେଂକୁ ହରାଏ—
ମିଥ୍ଯାଗୁଣୈଃ ସ୍ଵମାତ୍ମାନଂ ନଯତ୍ଯୁତ୍କର୍ଷଣଂ ବଲାତ୍ କ୍ଷୁତ୍ତୃଟ୍ସଂତପ୍ତଦେହାନାଂ ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଭୋକ୍ତୁମିଚ୍ଛତାମ୍
ଯିଏ ମିଥ୍ୟା ଗୁଣ ଦେଖାଇ ଜୋରକରି ନିଜକୁ ଉଚ୍ଚ କରେ, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନେଂକୁ ଭୋକ ଓ ତିଆରେ ପିଡ଼ିତ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ—
ପିଶୁନଃ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଛିଦ୍ରାନ୍ଵେଷଣତତ୍ପରଃ
ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୋଷ ଖୋଜିବାରେ ଲାଗିଥାଏ—