ମରଣାତ୍ପ୍ରାର୍ଥନାଦୁଃଖମଧିକଂ ହି ଵିଵେ କିନଃ
ମୃତ୍ୟୁ ଆଶାର ଦୁଃଖ, ମୃତ୍ୟୁ ଚାଁହିବାର ଯନ୍ତ୍ରଣା, ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟଦାୟକ।
ଜଗତାଂ ପତିରର୍ଥିତ୍ଵାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵାମନତାଂ ଗତଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଅର୍ଥନା ପାଇଁ, ବାମନ ରୂପେ ବିଷ୍ଣୁ ହେଲେ।
ଜ୍ଞାତଂ ମଯେଦମଧୁନା ମତଂ ଭଵତି ଯଦ୍ଗୁରୁ 4.4.
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯେପରି ଶିଖାଇଲେ, ଏବେ ମୁଁ ଏହି କଥା ବୁଝିପାରିଛି।
ଆଦୌ ଦୁଃଖଂ ତଥା ମଧ୍ଯେ ଦୁଃଖମଂତେ ଚ ଦାରୁଣମ୍
ଆରମ୍ଭରେ ଦୁଃଖ, ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ, ଶେଷରେ ତ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଅଛି।
ଵର୍ତମାନାନ୍ଯତୀତାନି ଦୁଃଖାନ୍ଯେତାନି ଯାନି ତୁ
ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ, ବର୍ତ୍ତମାନ କିମ୍ବା ଅତୀତ, ସବୁ ଅଛି।
ଅତ୍ଯାହାରାନ୍ମହଦ୍ଦୁଃଖମନାହାରାନ୍ମହତ୍ତମମ୍
ଅଧିକ ଖାଇଲେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ମିଳେ, ଖାଇନଥିଲେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ହୁଏ।
ବୁଭୁକ୍ଷା ସର୍ଵରୋଗାଣାଂ ଵ୍ଯାଧିଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠତମଃ ସ୍ମୃତଃ
ଭୋକ ସମସ୍ତ ରୋଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ମହାନ ରୋଗ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ତଦ୍ରସୋପି ହି କାମାଦ୍ଵା ଜିହ୍ଵାଗ୍ରେ ପରିଵର୍ତତେ
ସେଇ ରୁଚି ମଧ୍ୟ, ଆସାରେ, ଜିହ୍ବାର ଟିପରେ ଘୁରିଘୁରି ରହେ।
ଇତି କ୍ଷୁଦ୍ଵ୍ଯାଧିତପ୍ତାନାମନ୍ନମୌଷଧଵତ୍ସ୍ମୃତମ୍
ଯେମାନେ ଭୋକ୍ ଓ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଔଷଧ ଭଳି ସ୍ମରଣୀୟ ହୁଏ।
ମୃତୋପମୋ ଯଶ୍ଚେକ୍ଷେତ ସର୍ଵକାର୍ଯଵିଵର୍ଜିତଃ
ଯିଏ ସମସ୍ତ କାମ କରିବାରୁ ବିରତ ଓ ମୃତ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ପ୍ରବୋଧେଽପି କୁତଃ ସୌଖ୍ଯଂ କାର୍ଯୈରୁପହତାତ୍ମନଃ
ଯାହାର ମନ କାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ସେ ଜାଗିଲେ ମଧ୍ୟ କେମିତି ସୁଖ ପାଇପାରିବ?
ପ୍ରାତର୍ମୂତ୍ରପୁରୀଷାଭ୍ଯାଂ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ତୁ ବୁଭୁକ୍ଷଯା 4.4.
ସକାଳେ ମୁତ୍ର ଓ ମଳ ଦ୍ୱାରା, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ା ହୁଏ।
ଅର୍ଥସ୍ଯୋପାର୍ଜନେ ଦୁଃଖମର୍ଜିତସ୍ଯାପି ରକ୍ଷଣେ
ଧନ ଅର୍ଜନ କରିବାରେ ଯେପରି ଦୁଃଖ, ଅର୍ଜିତ ଧନକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଦୁଃଖ ରହିଛି।
ଚୌରେଭ୍ଯଃ ସଲିଲାଦଗ୍ନେଃ ସ୍ଵଜନାତ୍ପାର୍ଥିଵାଦପି
ଚୋର, ପାଣି, ଅଗ୍ନି, ନିଜ ଲୋକ ଓ ରାଜା ଠାରୁ ଧନକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡ଼େ।
ଖେ ଯାତଂ ପକ୍ଷିଭିର୍ମାଂସଂ ଭକ୍ଷ୍ଯତେ ଶ୍ଵାପଦୈର୍ଭୁଵି
ଆକାଶକୁ ଯାଇଥିବା ମାଂସ ପକ୍ଷୀମାନେ ଖାଉଥିବେ; ଭୂମିରେ ତାହା ମୃଗମାନେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।
ଵିମୋହଯତି ସଂପତ୍ସୁ ତାପଯଂତି ଵିପତ୍ତିଷୁ
ସମୃଦ୍ଧିରେ ଭ୍ରମ କରାଏ, ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି।
ଯଥାର୍ଥପତିରୁଦ୍ଵିଗ୍ନୋ ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵାର୍ଥନିଃସ୍ପୃହଃ
ଯେପରି ଧନୀ ମାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଚିନ୍ତିତ ରହେ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ଅଲିପ୍ତ ଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ।
ଶୀତେନ ଦୁଃଖଂ ହେମଂତେ ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ତାପେନ ଦାରୁଣମ୍
ହେମନ୍ତରେ ଶୀତରେ ଦୁଃଖ, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ତୀବ୍ର ତାପରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ।
ଵିଵାହଵିସ୍ତରେ ଦୁଃଖଂ ତଦ୍ଗର୍ଭୋଦ୍ଵହନେ ପୁନଃ
ବିବାହର ବ୍ୟସ୍ତତାରେ ଦୁଃଖ ଅଛି, ପୁଣି ଗର୍ଭଧାରଣରେ ମଧ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅଛି।
ଦନ୍ତାକ୍ଷିରୌଗୈଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ହା କଷ୍ଟଂ କିଂ କରୋମ୍ଯହମ୍
ପୁଅର ଦାନ୍ତ ଓ ଦୁଧ ଆସିବାରେ, 'ହାଁ, କେତେ କଷ୍ଟ! ମୁଁ କଣ କରିବି?'
ଅମୀ ପ୍ରାଘୂର୍ଣକାଃ ପ୍ରାପ୍ତା ଭକ୍ତଚ୍ଛେଦେ ଚ ମେ ଗୃହେ
ଏହି ଅସ୍ଥିରମନ୍ତି ଲୋକମାନେ ଆସିଛନ୍ତି, ମୋ ଘରେ ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବ ଅଛି।
ପ୍ରଦାନକାଲେ କନ୍ଯାଯାଃ କୀଦୃଶଶ୍ଚ ଵରୋ ଭଵେତ୍ 4.4.
କନ୍ୟାକୁ ଦେଇବାବେଳେ, କେମିତି ପତି ମିଳିବ?
କୁଟୁଂବଚିଂତାକୁଲିତସ୍ଯ ପୁଂସଃ ଶ୍ରୁତଂ ଚ ଶୀଲଂ ଚ ଗୁଣାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ
ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ପରିବାର ଚିନ୍ତାରେ ଭାରି ଅସ୍ତିର, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା, ଚରିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଅଛି।
ରାଜ୍ଯେପି ଚ ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ସଂଧିଵିଗ୍ରହଚିଂତଯା
ରାଜ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ମିଳନ ଓ ବିରୋଧର ଚିନ୍ତାରେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଅଛି।
ସଜାତୀଯାଦ୍ଵଧଃ ପ୍ରାଯଃ ସର୍ଵେଷାମେଵ ଦେହିନାମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ନିଜ ଜାତି ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ସାଧାରଣ।
ନାପ୍ରଧୃଷ୍ଯବଲଃ କଶ୍ଚିନ୍ନୃପଃ ଖ୍ଯାତୋସ୍ତି ଭୂତଲେ
ପୃଥିବୀରେ କେହି ରାଜା ଅପରାଜେୟ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଛି ବୋଲି ଜଣାଯାଏନାହିଁ।
ଆ ଜନ୍ମନଃ ପ୍ରଭୃତି ଦୁଃଖ ମଯଂ ଶରୀରଂ କର୍ମାତ୍ମକଂ ତଵ ମଯା କଥିତଂ ନରେନ୍ଦ୍ର
ହେ ରାଜା, ଜନ୍ମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଶରୀରଟି ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ—ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି।
ପାପଭେଦାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନମ୍ ନରକାର୍ଣଵଘୋରେଷୁ ଯାତନା ପାପମୁଚ୍ଯତେ
ନରକର ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ରରେ ଯେଉଁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପାପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଧର୍ମଭେଦା ଵିଜ୍ଞେଯାଶ୍ଚିତ୍ତଵୃତ୍ତିପ୍ରଭେଦତଃ
ମନର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଚିନ୍ତାଧାରା ଅନୁଯାୟୀ ଅଧର୍ମର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବୁଝିବାକୁ ହୁଏ।
ତତ୍ର ଯେ ପାପନିଚଯାଃ ସ୍ଥୂଲା ନରକହେତଵଃ
ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ମୋଟା ମୋଟା ପାପ ସଂଚୟ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ନରକର କାରଣ।