ରକ୍ତୋ ମୂଢସ୍ଯ ଲୋକୋଽଯମକାର୍ଯେ ସଂପ୍ରଵର୍ତତେ
ଏହି ଜଗତ ମୂଢ଼ ଲୋକଙ୍କୁ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଅନୁଚିତ କାମରେ ଲାଗିଯାଏ ।
ନ ଶ୍ରୂଯତେ ପରଂ ଶ୍ରେଯଃ ସତି ଚକ୍ଷୁଷି ନେକ୍ଷତେ
ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ କଥା ଶୁଣେ ନାହିଁ, ଚକ୍ଷୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖେ ନାହିଁ ।
ସତ୍ଯାଂ ବୁଦ୍ଧୌ ନ ଜାନାତି ବୋଧ୍ଯମାନୋ ବୁଧୈରପି 4.4.
ବୁଦ୍ଧି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ବୁଝାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ ।
ଗର୍ଭସ୍ମୃତେରଭାଵେନ ଶାସ୍ତ୍ରମୁକ୍ତଂ ମହର୍ଷିଭିଃ
ଗର୍ଭସ୍ଥ ସ୍ମୃତି ନଥିବାକୁ ନେଇ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମହାର୍ଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି,
ଯେ ସଂତ୍ଯସ୍ମିନ୍ପରେ ଜ୍ଞାନେ ସର୍ଵକାମାର୍ଥସାଧକେ
ଯେମାନେ ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପୂରଣ କରେ,
ଅଵ୍ଯକ୍ତେଂଦ୍ରିଯଵୃତ୍ତିତ୍ଵାଦ୍ବାଲ୍ଯେ ଦୁଃଖଂ ମହତ୍ପୁନଃ
ଶିଶୁବୟସରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ନହେବାରୁ, ପୁଣି ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଜନ୍ମେ।
ଦଂତୋତ୍ଥାନେ ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ମୌଲେନ ଵ୍ଯାଧିନା ତଥା
ଦାନ୍ତ ଆସିବାବେଳେ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ, ଏବଂ ମୁଣ୍ଡରେ ରୋଗ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଦୁଃଖ ହୁଏ।
ତୃଡ୍ବୁଭୁକ୍ଷାପରୀତାଂଗଃ କଶ୍ଚିତ୍ତିଷ୍ଠତି ରାରଟନ୍
କେହି କେହି ତିବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ଭୋକରେ ଦେହ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି, କନ୍ଦୁଛନ୍ତି।
କୌମାରେ କର୍ଣଵେଧେନ ମାତାପିତ୍ରୋଶ୍ଚ ତାଡନାତ୍
ଶିଶୁବୟସରେ କାନ ଛିଦ୍ର କରାଯିବା ଓ ମା'ବାପାଙ୍କର ମାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ହୁଏ।
ପ୍ରସନ୍ନେଂଦ୍ରିଯଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ କାମରାଗପ୍ରପୀଡନାତ୍
ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲେ, ଆସକ୍ତି ଓ କାମନାର ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ଦୁଃଖ ହୁଏ।
ଈର୍ଷ୍ଯଯା ଚ ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ମୋହାଦ୍ରକ୍ତସ୍ଯ ଜାଯତେ
ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ହୁଏ, ମୂଢ଼ତାରୁ ଆସକ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ମିଳେ।
ନ ରାତ୍ରୌ ଵିଂଦତେ ନିଦ୍ରାଂ କୋପାଗ୍ନିପରିପୀଡିତଃ
କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନିରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସେ ରାତିରେ ଘୁମ ନାହିଁ।
ସ୍ତ୍ରୀଷ୍ଵାଯାସିତଦେହସ୍ଯ ଯେ ପୁଂସଃ ଶୁକ୍ରବିଂଦଵଃ 4.4.
ଯେ ପୁରୁଷଙ୍କ ଦେହ ନାରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ସେମାନଙ୍କର ଶୁକ୍ରବିନ୍ଦୁ ହ୍ରାସ ପାଏ।
କ୍ରିମିଭିସ୍ତୁଦ୍ଯମାନସ୍ଯ କୁଷ୍ଠିନଃ କାମିନସ୍ତଥା
କୀଟରେ ଦେହ ଖାଉଥିବା କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ଓ ଆସକ୍ତ ଲୋକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗନ୍ତି।
ଯାଦୃଶଂ ଵିଂଦତେ ସୌଖ୍ଯଂ ଗଂଡାନ୍ଵଯଵିନିର୍ଗମେ
ଫୋଡ଼ ଫାଟି ରସ ବାହାରିଲେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ମିଳେ,
ଗଂଡସ୍ଯ ଵେଦନା ଯଦ୍ଵତ୍ସ୍ଫୁଟିତସ୍ଯ ନିଵର୍ତତେ
ଫୋଡ଼ ଫାଟିଗଲେ ଯେପରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଶାନ୍ତ ହୁଏ,
ଵିଣ୍ମୂତ୍ରସ୍ଯ ସମୁତ୍ସର୍ଗାତ୍ସୁଖଂ ଭଵତି ଯାଦୃଶମ୍
ମଳ ଓ ପେଶାବ ବାହାରିଲେ ଯେପରି ସୁଖ ମିଳେ,
ନାରୀଷ୍ଵଶୁଚିଭୂତାସୁ ସର୍ଵଦୋଷାଶ୍ରଯାସୁ ଚ
ନାରୀମାନେ ଅଶୁଚି ଓ ସମସ୍ତ ଦୋଷର ଆଶ୍ରୟ ଅଟନ୍ତି,
ସନ୍ମାନମପମାନେନ ଵିଯୋଗେନ ସୁସଂଗମଃ
ମାନ ଓ ଅପମାନ, ବିଚ୍ଛେଦ ଓ ଘନିଷ୍ଠ ମିଳନ,
ଵଲୀପଲିତଖାଲିତ୍ଯୈଃ ଶିଥିଲୀକୃତଵିଗ୍ରହମ୍
ଚିରା, ପକା କେଶ ଓ ଖାଲି ମୁଣ୍ଡରେ ଦେହ ଢିଲା ହୋଇଯାଏ।
ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସଯୋର୍ନ୍ନଵଂ ରୂପଂ ତଦାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରିଯଂ ପୁରା
ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀଙ୍କ ନୂତନ ରୂପ, ଯାହା ପୂର୍ବେ ପରସ୍ପର ପ୍ରିୟ ଥିଲା,
ଅପୂର୍ଵଵତ୍ସ୍ଵମାତ୍ମାନଂ ଜରଯା ପରିଵର୍ତିତଃ
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ନିଜ ଦେହ ଅଜଣା ଭାବରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଯାଏ।
ଜରାଭିଭୂତଃ ପୁରୁଷଃ ପତ୍ନୀପୁତ୍ରାଦିବାଂଧଵୈଃ 4.4.
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଏକ ଲୋକ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସଙ୍ଗିନୀ, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ୱଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଯାଉଛନ୍ତି।
ଧର୍ମମର୍ଥଂ ଚ କାମଂ ଚ ମୋକ୍ଷଂ ଚ ନ ଜରୀ ଯତଃ
ବୟସ୍ ହେବା ପରେ ସେ ଧର୍ମ, ଧନ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିନଥାନ୍ତି।
ଵାତପିତ୍ତକଫାଦୀନାଂ ଵୈଷମ୍ଯଂ ଵ୍ଯାଧିରୁଚ୍ଯତେ
ବାୟୁ, ପିତ୍ତ, କଫ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟର ଅସମତାକୁ ରୋଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵାତାଦ୍ଯଵ୍ଯତିରିକ୍ତତ୍ଵାଦ୍ଵ୍ଯାଧୀନାଂ ପଞ୍ଜରସ୍ଯ ଚ ତାନି ଚ ସ୍ଵାତ୍ମଵେଦ୍ଯାନି କିମନ୍ଯତ୍କଥଯାମ୍ଯହମ୍
ରୋଗ ଓ ଶରୀରର ଏହି ଅବସ୍ଥା ବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ, ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜେ ଅନୁଭବ କରିପାରିବେ; ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କହିବି?
ଏକୋତ୍ତରଂ ମୃତ୍ଯୁଶତମସ୍ମିନ୍ଦେହେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଏହି ଦେହରେ ଏକଶେ ଏକ ପ୍ରକାର ମୃତ୍ୟୁ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛି।
ଯେ ତ୍ଵିହାଗଂତଵଃ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତେ ପ୍ରଶାମ୍ଯଂତି ଭେଷଜୈଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଅସୁବିଧା ଅପେକ୍ଷିତ ରୋଗ ଆସେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ କରାଯାଇପାରେ।
ଯଦି ଚାପି ନ ମୃତ୍ଯୁଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଷମଦ୍ଯାଦଶଂକିତଃ
ଯଦି ମୃତ୍ୟୁ ନ ଆସିଥାଏ, ତଥାପି ବିଷ, ମଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆପଦ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହୁଏ।
ଵିଵିଧା ଵ୍ଯାଧଯଃ ଶସ୍ତ୍ରଂ ସର୍ପାଦ୍ଯାଃ ପ୍ରାଣିନସ୍ତଥା
ନାନା ପ୍ରକାର ରୋଗ, ଅସ୍ତ୍ର, ସାପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ଜୀବନକୁ ସଙ୍କଟରେ ପକାଇଥାନ୍ତି।