ସର୍ଵାଶୁଚିନିଧାନସ୍ଯ ଶରୀରସ୍ଯ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ସମସ୍ତ ଅପବିତ୍ରତା ଥିବା ଦେହ ପାଇଁ କେବେ ଶୁଧ୍ଧି ନାହିଁ ।
କାଯଃ ସୁଗଂଧଧୂପାଦ୍ଯୈର୍ଯତ୍ନେନାପି ତୁ ସଂସ୍କୃତଃ
ଦେହକୁ ସୁଗନ୍ଧ ଧୂପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଯତ୍ନ କରି ଶୁଧ୍ଧ କଲେ ମଧ୍ୟ,
ଯଥା ଜାତ୍ଯୈଵ କୃଷ୍ଣୋ ହି ନ ଶୁକ୍ଲଃ ସ୍ଯାଦୁପାଯତଃ 4.4.
ଯେପରି ଜନ୍ମରୁ କଳା ଥିବା ଲୋକ କେବେ ଉପାୟରେ ଧଳା ହେବାକୁ ନାହିଁ,
ଜିଘ୍ରନ୍ନପି ସ୍ଵଦୁର୍ଗଂଧଂ ପଶ୍ଯନ୍ନପି ମଲଂ ସ୍ଵକମ୍
ନିଜ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଶୁଘିଲେ ଓ ନିଜ ମଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ,
ଅହୋ ମୋହସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯେନ ଵ୍ଯାମୋହିତଂ ଜଗତ୍
ହାଁ, ଏହି ମୋହର ମହତ୍ତ୍ୱ କି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛି ।
ଏଵମେତଚ୍ଛରୀରଂ ହି ନିସର୍ଗାଦଶୁଚି ଧ୍ରୁଵମ୍
ଏଭଳି, ଏହି ଦେହ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ଅପବିତ୍ର ଅଟୁଟ ।
ଗର୍ଭସ୍ଥସ୍ଯ ସ୍ମୃତିର୍ଯାସୀତ୍ସା ଜାତସ୍ଯ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ଗର୍ଭରେ ଯେ ସ୍ମୃତି ଥାଏ, ଜନ୍ମ ପରେ ସେହି ସ୍ମୃତି ହରାଯାଏ ।
ବାହ୍ଯେନ ଵାଯୁନା ଚାସ୍ଯ ମୋହସଂଜ୍ଞେନ ଦେହିନଃ
ଏବଂ ଦେହୀର ବାହ୍ୟ ବାୟୁ, ଯାହାକୁ ମୋହ କୁହାଯାଏ,
ତେନ ଜ୍ଵରେଣ ମହତା ମହାମୋହଃ ପ୍ରଜାଯତେ
ସେ ମହା ଜ୍ୱରରୁ ବଡ଼ ମୋହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ସ୍ମୃତିଭ୍ରଂଶାତ୍ତୁ ତସ୍ଯେହ ପୂର୍ଵକର୍ମଵଶେନ ଚ
ଏଠାରେ ସ୍ମୃତି ହାରାଯିବା ଓ ପୂର୍ବ କର୍ମର ପ୍ରଭାବରୁ,
ରକ୍ତୋ ମୂଢସ୍ଯ ଲୋକୋଽଯମକାର୍ଯେ ସଂପ୍ରଵର୍ତତେ
ଏହି ଜଗତ ମୂଢ଼ ଲୋକଙ୍କୁ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଅନୁଚିତ କାମରେ ଲାଗିଯାଏ ।
ନ ଶ୍ରୂଯତେ ପରଂ ଶ୍ରେଯଃ ସତି ଚକ୍ଷୁଷି ନେକ୍ଷତେ
ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ କଥା ଶୁଣେ ନାହିଁ, ଚକ୍ଷୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖେ ନାହିଁ ।
ସତ୍ଯାଂ ବୁଦ୍ଧୌ ନ ଜାନାତି ବୋଧ୍ଯମାନୋ ବୁଧୈରପି 4.4.
ବୁଦ୍ଧି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ବୁଝାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ ।
ଗର୍ଭସ୍ମୃତେରଭାଵେନ ଶାସ୍ତ୍ରମୁକ୍ତଂ ମହର୍ଷିଭିଃ
ଗର୍ଭସ୍ଥ ସ୍ମୃତି ନଥିବାକୁ ନେଇ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମହାର୍ଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି,
ଯେ ସଂତ୍ଯସ୍ମିନ୍ପରେ ଜ୍ଞାନେ ସର୍ଵକାମାର୍ଥସାଧକେ
ଯେମାନେ ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପୂରଣ କରେ,
ଅଵ୍ଯକ୍ତେଂଦ୍ରିଯଵୃତ୍ତିତ୍ଵାଦ୍ବାଲ୍ଯେ ଦୁଃଖଂ ମହତ୍ପୁନଃ
ଶିଶୁବୟସରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ନହେବାରୁ, ପୁଣି ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଜନ୍ମେ।
ଦଂତୋତ୍ଥାନେ ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ମୌଲେନ ଵ୍ଯାଧିନା ତଥା
ଦାନ୍ତ ଆସିବାବେଳେ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ, ଏବଂ ମୁଣ୍ଡରେ ରୋଗ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଦୁଃଖ ହୁଏ।
ତୃଡ୍ବୁଭୁକ୍ଷାପରୀତାଂଗଃ କଶ୍ଚିତ୍ତିଷ୍ଠତି ରାରଟନ୍
କେହି କେହି ତିବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ଭୋକରେ ଦେହ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି, କନ୍ଦୁଛନ୍ତି।
କୌମାରେ କର୍ଣଵେଧେନ ମାତାପିତ୍ରୋଶ୍ଚ ତାଡନାତ୍
ଶିଶୁବୟସରେ କାନ ଛିଦ୍ର କରାଯିବା ଓ ମା'ବାପାଙ୍କର ମାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ହୁଏ।
ପ୍ରସନ୍ନେଂଦ୍ରିଯଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ କାମରାଗପ୍ରପୀଡନାତ୍
ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲେ, ଆସକ୍ତି ଓ କାମନାର ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ଦୁଃଖ ହୁଏ।
ଈର୍ଷ୍ଯଯା ଚ ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ମୋହାଦ୍ରକ୍ତସ୍ଯ ଜାଯତେ
ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ହୁଏ, ମୂଢ଼ତାରୁ ଆସକ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ମିଳେ।
ନ ରାତ୍ରୌ ଵିଂଦତେ ନିଦ୍ରାଂ କୋପାଗ୍ନିପରିପୀଡିତଃ
କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନିରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସେ ରାତିରେ ଘୁମ ନାହିଁ।
ସ୍ତ୍ରୀଷ୍ଵାଯାସିତଦେହସ୍ଯ ଯେ ପୁଂସଃ ଶୁକ୍ରବିଂଦଵଃ 4.4.
ଯେ ପୁରୁଷଙ୍କ ଦେହ ନାରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ସେମାନଙ୍କର ଶୁକ୍ରବିନ୍ଦୁ ହ୍ରାସ ପାଏ।
କ୍ରିମିଭିସ୍ତୁଦ୍ଯମାନସ୍ଯ କୁଷ୍ଠିନଃ କାମିନସ୍ତଥା
କୀଟରେ ଦେହ ଖାଉଥିବା କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ଓ ଆସକ୍ତ ଲୋକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗନ୍ତି।
ଯାଦୃଶଂ ଵିଂଦତେ ସୌଖ୍ଯଂ ଗଂଡାନ୍ଵଯଵିନିର୍ଗମେ
ଫୋଡ଼ ଫାଟି ରସ ବାହାରିଲେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ମିଳେ,
ଗଂଡସ୍ଯ ଵେଦନା ଯଦ୍ଵତ୍ସ୍ଫୁଟିତସ୍ଯ ନିଵର୍ତତେ
ଫୋଡ଼ ଫାଟିଗଲେ ଯେପରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଶାନ୍ତ ହୁଏ,
ଵିଣ୍ମୂତ୍ରସ୍ଯ ସମୁତ୍ସର୍ଗାତ୍ସୁଖଂ ଭଵତି ଯାଦୃଶମ୍
ମଳ ଓ ପେଶାବ ବାହାରିଲେ ଯେପରି ସୁଖ ମିଳେ,
ନାରୀଷ୍ଵଶୁଚିଭୂତାସୁ ସର୍ଵଦୋଷାଶ୍ରଯାସୁ ଚ
ନାରୀମାନେ ଅଶୁଚି ଓ ସମସ୍ତ ଦୋଷର ଆଶ୍ରୟ ଅଟନ୍ତି,
ସନ୍ମାନମପମାନେନ ଵିଯୋଗେନ ସୁସଂଗମଃ
ମାନ ଓ ଅପମାନ, ବିଚ୍ଛେଦ ଓ ଘନିଷ୍ଠ ମିଳନ,
ଵଲୀପଲିତଖାଲିତ୍ଯୈଃ ଶିଥିଲୀକୃତଵିଗ୍ରହମ୍
ଚିରା, ପକା କେଶ ଓ ଖାଲି ମୁଣ୍ଡରେ ଦେହ ଢିଲା ହୋଇଯାଏ।