ପତିତଃ ସାଗରେ ଯଦ୍ଵଦ୍ଦୁଃଖୈରାସ୍ତେ ସମାକୁଲ.
କିମ୍ବା ସାଗରରେ ପଡ଼ି ଥିବା ଲୋକ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ ରହେ,
ଲୋହକୁଂଭେ ଯଥା ନ୍ଯସ୍ତଃ ପଚ୍ଯତେ କଶ୍ଚିଦଗ୍ନିନା
କିମ୍ବା ଲୋହାର ଭାଣ୍ଡରେ ପକାଯାଉଥିବା ଲୋକ ଅଗ୍ନିରେ ତପିଯାଏ,
ସୂଚୀଭିରଗ୍ନିଵର୍ଣାଭିର୍ଵିଭିନ୍ନସ୍ଯ ନିରଂତରମ୍
ଅଥବା ଅଗ୍ନି ପରି ତାପୁଥିବା ସୁଇଁ ଦ୍ୱାରା ଅବିରତ ଛିଦ୍ର ହେଉଥିବା ଲୋକ ଭଳି,
ଗର୍ଭଵାସାତ୍ପରୋ ଵାସଃ କଷ୍ଟୋ ନୈଵାସ୍ତି କୁତ୍ରଚିତ୍ 4.4.
ଗର୍ଭରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟଦାୟକ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅବସ୍ଥା କେଉଁଠି ମିଳିନଥାଏ।
ଇତ୍ଯେତଦ୍ଗର୍ଭଦୁଃଖ ହି ପ୍ରାଣିନାଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ଏଭଳି ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗର୍ଭର ଦୁଃଖ ବିବର୍ଣ୍ଣନ କରାଗଲା।
ଗର୍ଭାତ୍କୋଟିଗୁଣଂ ଦୁଃଖଂ ଯୋନିଯଂତ୍ରପ୍ରପୀଡନାତ୍
ଗର୍ଭର ଦୁଃଖଠାରୁ କୋଟିଗୁଣା ବେଶି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରର ଚାପରୁ ହୁଏ।
ଶରଵତ୍ପୀଡ୍ଯମାନସ୍ଯ ଯଂତ୍ରେଣେଵ ସମଂତତଃ
ଯେପରି ତୀରରେ ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରରେ ଚାପ ଦିଆଯାଏ।
ଯଂତ୍ରେଣ ପୀଡିତା ଯଦ୍ଵନ୍ନିଃସାରାଃ ସ୍ଯୁସ୍ତିଲେକ୍ଷଵଃ
ଯେପରି ତିଳକୁ ଚାପ ଦେଇ ତାର ତତ୍ତ୍ୱ ଅଲଗା କରାଯାଏ,
ଅସ୍ଥିମଜ୍ଜାତ୍ଵଚାମାଂସସ୍ନାଯୁବଂଧେନ ଯଂତ୍ରିତମ୍
ସେପରି ହାଡ଼, ମଜ୍ଜା, ଚମ୍ମ, ମାଂସ, ସନ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ରଖାଯାଇଛି।
କେଶଲୋମତୃଣାଚ୍ଛନ୍ନଂ ରୋଗାଯତନମାତୁରମ୍
କେଶ, ଲୋମ ଓ ଘାସରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ଏହି ଦେହ ରୋଗ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଆଶ୍ରୟ।
ଓଷ୍ଠଦ୍ଵଯକପାଟଂ ଚ ଦନ୍ତଜିହ୍ଵାର୍ଗଲାନ୍ଵିତମ୍
ଦୁଇଟି ଓଠ ଦ୍ୱାର ଭାବେ, ଦାନ୍ତ, ଜିଭ ଓ ତାଳୁ ସହିତ ଏହି ଦେହ ତିଆରି।
ଜରାଶୋକସମାଵିଷ୍ଟଂ କାଲଚକ୍ରାନଲେ ସ୍ଥିତମ୍
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ସମୟର ଚକ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ରହୁଛି।
ଭୋଗତୃଷ୍ଣାତୁରଂ ମୂଢଂ ରାଗଦ୍ଵେଷଵଶାନୁଗମ୍ 4.4.
ଭୋଗର ତୃଷ୍ଣାରେ ତପିଥିବା, ମୂଢ଼ ଓ ରାଗ-ଦ୍ୱେଷର ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା।
ସଂକଟେନାଵିଵିକ୍ତେନ ଯୋନିଦ୍ଵାରେଣ ନିର୍ଗତମ୍
ସେ ସଂକୁଚିତ ଓ ଅନ୍ଧାର ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ବାହାରୁଛି।
ଇତି ଦେହଗୃହଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନିତ୍ଯସ୍ଯାନିତ୍ଯମା ତ୍ମନଃ
ଏଭଳି ଏହି ଦେହ ଗୃହକୁ ଚିରନ୍ତନ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଅସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶୁକ୍ରଶୋଣିତସଂଯୋଗାଦ୍ଦେହଃ ସଂଜାଯତେ ଯତଃ
ଶୁକ୍ର ଓ ରକ୍ତର ମିଶ୍ରଣରୁ ଏହି ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଯଥାଂତର୍ଵିଷ୍ଠଯା ପୂର୍ଣଃ ଶୁଚିଃ ସ୍ଯାନ୍ନ ବହିର୍ଘଟଃ
ଯେପରି ଘଡ଼ିର ଭିତରେ ଅପବିତ୍ର ଥିଲେ, ବାହାରୁ ସେ ଶୁଧ୍ଧ ହେଇପାରେ ନାହିଁ,
ସଂପ୍ରାପ୍ଯାତ୍ର ପଵିତ୍ରାଣି ପଂଚଗ ଵ୍ଯହଵୀଂଷି ଚ
ଏହିଠାରେ ପବିତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ,
ଦେହଃ ସଂଶୋଧ୍ଯମାନୋଽପି ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯକୁଶାଂବୁଭିଃ
ଦେହକୁ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ, କୁଶ ଓ ପାଣିରେ ଶୁଧ୍ଧ କରାଗଲେ ମଧ୍ୟ,
ସ୍ରୋତାଂସି ଯସ୍ଯ ସତତଂ ପ୍ରଵହଂତି ଗିରେରିଵ
ଯଦି ଦେହର ନଳୀଗୁଡ଼ିକ ସଦା ପାହାଡ଼ର ଝରଣା ପରି ବହୁଛି,
ସର୍ଵାଶୁଚିନିଧାନସ୍ଯ ଶରୀରସ୍ଯ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ସମସ୍ତ ଅପବିତ୍ରତା ଥିବା ଦେହ ପାଇଁ କେବେ ଶୁଧ୍ଧି ନାହିଁ ।
କାଯଃ ସୁଗଂଧଧୂପାଦ୍ଯୈର୍ଯତ୍ନେନାପି ତୁ ସଂସ୍କୃତଃ
ଦେହକୁ ସୁଗନ୍ଧ ଧୂପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଯତ୍ନ କରି ଶୁଧ୍ଧ କଲେ ମଧ୍ୟ,
ଯଥା ଜାତ୍ଯୈଵ କୃଷ୍ଣୋ ହି ନ ଶୁକ୍ଲଃ ସ୍ଯାଦୁପାଯତଃ 4.4.
ଯେପରି ଜନ୍ମରୁ କଳା ଥିବା ଲୋକ କେବେ ଉପାୟରେ ଧଳା ହେବାକୁ ନାହିଁ,
ଜିଘ୍ରନ୍ନପି ସ୍ଵଦୁର୍ଗଂଧଂ ପଶ୍ଯନ୍ନପି ମଲଂ ସ୍ଵକମ୍
ନିଜ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଶୁଘିଲେ ଓ ନିଜ ମଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ,
ଅହୋ ମୋହସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯେନ ଵ୍ଯାମୋହିତଂ ଜଗତ୍
ହାଁ, ଏହି ମୋହର ମହତ୍ତ୍ୱ କି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛି ।
ଏଵମେତଚ୍ଛରୀରଂ ହି ନିସର୍ଗାଦଶୁଚି ଧ୍ରୁଵମ୍
ଏଭଳି, ଏହି ଦେହ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ଅପବିତ୍ର ଅଟୁଟ ।
ଗର୍ଭସ୍ଥସ୍ଯ ସ୍ମୃତିର୍ଯାସୀତ୍ସା ଜାତସ୍ଯ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ଗର୍ଭରେ ଯେ ସ୍ମୃତି ଥାଏ, ଜନ୍ମ ପରେ ସେହି ସ୍ମୃତି ହରାଯାଏ ।
ବାହ୍ଯେନ ଵାଯୁନା ଚାସ୍ଯ ମୋହସଂଜ୍ଞେନ ଦେହିନଃ
ଏବଂ ଦେହୀର ବାହ୍ୟ ବାୟୁ, ଯାହାକୁ ମୋହ କୁହାଯାଏ,
ତେନ ଜ୍ଵରେଣ ମହତା ମହାମୋହଃ ପ୍ରଜାଯତେ
ସେ ମହା ଜ୍ୱରରୁ ବଡ଼ ମୋହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ସ୍ମୃତିଭ୍ରଂଶାତ୍ତୁ ତସ୍ଯେହ ପୂର୍ଵକର୍ମଵଶେନ ଚ
ଏଠାରେ ସ୍ମୃତି ହାରାଯିବା ଓ ପୂର୍ବ କର୍ମର ପ୍ରଭାବରୁ,