ସଂଧଯୋ ଯେ ଚ ଗାତ୍ରେଷୁ ମାସୈର୍ଜାଯଂତି ସପ୍ତଭିଃ
ଦେହର ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଯୋଡ଼ା, ସେଗୁଡ଼ିକ ସାତି ମାସରେ ତିଆରି ହୁଏ।
ଵିଭକ୍ତାଵଯଵଃ ପୁଷ୍ଟଃ ପୁନର୍ମାସାଷ୍ଟକେନ ଚ
ଆଠ ମାସରେ ଦେହ ଭଲଭାବେ ବିକଶିତ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଅଂଶରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ।
ମାତୁରାହାରଵୀର୍ଯେଣ ଷଡ୍ଵିଧେନ ସ ତିଷ୍ଠତି
ମାଆର ଖାଦ୍ୟର ଛଅ ପ୍ରକାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ରହିଥାଏ।
ତତ୍ତେଽହଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଶ୍ରୁତମରିଂଦମ 4.4.
ଏହାକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ସେଇପରି କହିବି।
ତତଃ ସ୍ମୃତିଂ ଲଭେଜ୍ଜୀଵଃ ସଂପୂର୍ଣେଽସ୍ମିଞ୍ଛରୀରକେ
ଦେହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଜୀବ ସ୍ମୃତି ପାଏ।
ମୃତଶ୍ଚାହଂ ପୁନର୍ଜାତୋ ଜାତଶ୍ଚାହଂ ପୁନର୍ମୃତଃ
ମୁଁ ମରିଛି ଏବଂ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ଜନ୍ମ ନେଇଛି ଏବଂ ପୁଣି ମରିଛି।
ଅଧୁନା ଜାତମାତ୍ରୋଽହଂ ପ୍ରାପ୍ତସଂସ୍କାର ଏଵ ଚ
ଏବେ ମୁଁ ନୂଆ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ଏବଂ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସଂସ୍କାର ଲାଗିଛି।
ଗର୍ଭସ୍ଥଶ୍ଚିଂତଯେ ଦେଵମହଂ ଗର୍ଭାଦ୍ଵିନିଃସୃତଃ
ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରେ, ଗର୍ଭରୁ ବାହାରିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରେ।
ଏଵଂ ସ ଗର୍ଭଦୁଃଖେନ ମହତା ପରିପୀଡିତଃ
ଏଭଳି ଗର୍ଭର ଦୁଃଖରେ ସେ ବହୁତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛି।
ଯଥା ଗିରିଵରାକ୍ରାଂତଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଦୁଃଖେନ ତିଷ୍ଠତି
ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ତଳେ ଦବାଇ ରହିଥିବା ଲୋକ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ,
ପତିତଃ ସାଗରେ ଯଦ୍ଵଦ୍ଦୁଃଖୈରାସ୍ତେ ସମାକୁଲ.
କିମ୍ବା ସାଗରରେ ପଡ଼ି ଥିବା ଲୋକ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ ରହେ,
ଲୋହକୁଂଭେ ଯଥା ନ୍ଯସ୍ତଃ ପଚ୍ଯତେ କଶ୍ଚିଦଗ୍ନିନା
କିମ୍ବା ଲୋହାର ଭାଣ୍ଡରେ ପକାଯାଉଥିବା ଲୋକ ଅଗ୍ନିରେ ତପିଯାଏ,
ସୂଚୀଭିରଗ୍ନିଵର୍ଣାଭିର୍ଵିଭିନ୍ନସ୍ଯ ନିରଂତରମ୍
ଅଥବା ଅଗ୍ନି ପରି ତାପୁଥିବା ସୁଇଁ ଦ୍ୱାରା ଅବିରତ ଛିଦ୍ର ହେଉଥିବା ଲୋକ ଭଳି,
ଗର୍ଭଵାସାତ୍ପରୋ ଵାସଃ କଷ୍ଟୋ ନୈଵାସ୍ତି କୁତ୍ରଚିତ୍ 4.4.
ଗର୍ଭରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟଦାୟକ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅବସ୍ଥା କେଉଁଠି ମିଳିନଥାଏ।
ଇତ୍ଯେତଦ୍ଗର୍ଭଦୁଃଖ ହି ପ୍ରାଣିନାଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ଏଭଳି ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗର୍ଭର ଦୁଃଖ ବିବର୍ଣ୍ଣନ କରାଗଲା।
ଗର୍ଭାତ୍କୋଟିଗୁଣଂ ଦୁଃଖଂ ଯୋନିଯଂତ୍ରପ୍ରପୀଡନାତ୍
ଗର୍ଭର ଦୁଃଖଠାରୁ କୋଟିଗୁଣା ବେଶି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରର ଚାପରୁ ହୁଏ।
ଶରଵତ୍ପୀଡ୍ଯମାନସ୍ଯ ଯଂତ୍ରେଣେଵ ସମଂତତଃ
ଯେପରି ତୀରରେ ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରରେ ଚାପ ଦିଆଯାଏ।
ଯଂତ୍ରେଣ ପୀଡିତା ଯଦ୍ଵନ୍ନିଃସାରାଃ ସ୍ଯୁସ୍ତିଲେକ୍ଷଵଃ
ଯେପରି ତିଳକୁ ଚାପ ଦେଇ ତାର ତତ୍ତ୍ୱ ଅଲଗା କରାଯାଏ,
ଅସ୍ଥିମଜ୍ଜାତ୍ଵଚାମାଂସସ୍ନାଯୁବଂଧେନ ଯଂତ୍ରିତମ୍
ସେପରି ହାଡ଼, ମଜ୍ଜା, ଚମ୍ମ, ମାଂସ, ସନ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ରଖାଯାଇଛି।
କେଶଲୋମତୃଣାଚ୍ଛନ୍ନଂ ରୋଗାଯତନମାତୁରମ୍
କେଶ, ଲୋମ ଓ ଘାସରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ଏହି ଦେହ ରୋଗ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଆଶ୍ରୟ।
ଓଷ୍ଠଦ୍ଵଯକପାଟଂ ଚ ଦନ୍ତଜିହ୍ଵାର୍ଗଲାନ୍ଵିତମ୍
ଦୁଇଟି ଓଠ ଦ୍ୱାର ଭାବେ, ଦାନ୍ତ, ଜିଭ ଓ ତାଳୁ ସହିତ ଏହି ଦେହ ତିଆରି।
ଜରାଶୋକସମାଵିଷ୍ଟଂ କାଲଚକ୍ରାନଲେ ସ୍ଥିତମ୍
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ସମୟର ଚକ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ରହୁଛି।
ଭୋଗତୃଷ୍ଣାତୁରଂ ମୂଢଂ ରାଗଦ୍ଵେଷଵଶାନୁଗମ୍ 4.4.
ଭୋଗର ତୃଷ୍ଣାରେ ତପିଥିବା, ମୂଢ଼ ଓ ରାଗ-ଦ୍ୱେଷର ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା।
ସଂକଟେନାଵିଵିକ୍ତେନ ଯୋନିଦ୍ଵାରେଣ ନିର୍ଗତମ୍
ସେ ସଂକୁଚିତ ଓ ଅନ୍ଧାର ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ବାହାରୁଛି।
ଇତି ଦେହଗୃହଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନିତ୍ଯସ୍ଯାନିତ୍ଯମା ତ୍ମନଃ
ଏଭଳି ଏହି ଦେହ ଗୃହକୁ ଚିରନ୍ତନ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଅସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶୁକ୍ରଶୋଣିତସଂଯୋଗାଦ୍ଦେହଃ ସଂଜାଯତେ ଯତଃ
ଶୁକ୍ର ଓ ରକ୍ତର ମିଶ୍ରଣରୁ ଏହି ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଯଥାଂତର୍ଵିଷ୍ଠଯା ପୂର୍ଣଃ ଶୁଚିଃ ସ୍ଯାନ୍ନ ବହିର୍ଘଟଃ
ଯେପରି ଘଡ଼ିର ଭିତରେ ଅପବିତ୍ର ଥିଲେ, ବାହାରୁ ସେ ଶୁଧ୍ଧ ହେଇପାରେ ନାହିଁ,
ସଂପ୍ରାପ୍ଯାତ୍ର ପଵିତ୍ରାଣି ପଂଚଗ ଵ୍ଯହଵୀଂଷି ଚ
ଏହିଠାରେ ପବିତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ,
ଦେହଃ ସଂଶୋଧ୍ଯମାନୋଽପି ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯକୁଶାଂବୁଭିଃ
ଦେହକୁ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ, କୁଶ ଓ ପାଣିରେ ଶୁଧ୍ଧ କରାଗଲେ ମଧ୍ୟ,
ସ୍ରୋତାଂସି ଯସ୍ଯ ସତତଂ ପ୍ରଵହଂତି ଗିରେରିଵ
ଯଦି ଦେହର ନଳୀଗୁଡ଼ିକ ସଦା ପାହାଡ଼ର ଝରଣା ପରି ବହୁଛି,