ତନ୍ମାତ୍ରାଣି ଚ ପଞ୍ଚାହୁରହଙ୍କାରାଚ୍ଚ ସାତ୍ତ୍ଵିକାତ୍
ଏବଂ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଅହଂକାରରୁ ପାଞ୍ଚଟି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଜଲମୂର୍ତିମଯେ ଵିଷ୍ଣୌ ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଂଗମେ
ଜଳର ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ନଶ୍ୱନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ସୃଷ୍ଟ୍ଯାଂ ଶକ୍ତ୍ଯା ଚ ନିର୍ଭିନ୍ନଂ ତଦଣ୍ଡମଭଵଦ୍ଦ୍ଵିଧା
ସୃଷ୍ଟିର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଅଣ୍ଡ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଗଲା।
ଉଲ୍ବଂ ତସ୍ଯାଭଵନ୍ମେରୁର୍ଜରାଯୁଃ ପର୍ଵତାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ସେଠାରୁ ମେରୁ ପର୍ବତ ତିଆରି ହେଲା; ତାହାର ଜରାୟୁକୁ ପର୍ବତମାନେ ବୋଲାଯାଏ।
ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଷୋଡଶାଧଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଭୂମିପଂକଜଵିସ୍ତୀର୍ଣା କର୍ଣିକା ମେରୁରୁଚ୍ଯତେ
ଷୋଳ ହଜାର ଯୋଜନ ତଳେ ବିସ୍ତୃତ ଭୂମିକମଳ ଅଛି; ତାହାର କର୍ଣ୍ଣିକାକୁ ମେରୁ ବୋଲାଯାଏ।
ଆଦିତ୍ଯଶ୍ଚାଦିଦେଵତ୍ଵାତ୍ତତ୍ରାଭୂତ୍ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମକଃ ରୁଦ୍ରୋଽପରାହ୍ଣସମଯେ ସ ଏଵୈକସ୍ତ୍ରିଧାମତଃ ।। 4.2.
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରଥମ ଦେବତା ଭାବେ, ସେଠାରେ ତିନୋଟି ଗୁଣ ନେଇ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ; ଏବଂ ଅପରାହ୍ଣ ସମୟରେ ରୁଦ୍ର, ସେଇ ଏକ ଦେବତା, ତିନି ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ।
ପ୍ରାତଃ ପ୍ରଜାପତେର୍ଜାତା ମୁନଯୋ ନଵ ମାନଵାଃ ଭୃଗୁର୍ଵଶିଷ୍ଠ ଇତ୍ଯଷ୍ଟୌ ନାରଦୋ ନଵମଃ ସ୍ମୃତଃ
ପ୍ରଭାତବେଳେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କଠାରୁ ମନୁଙ୍କ ନଉଜଣ ଋଷି ଜନ୍ମନେଲେ । ଏଠିରେ ଭୃଗୁ ଓ ବଶିଷ୍ଠ ଆଠଜଣ, ନାରଦଙ୍କୁ ନଉଁଥିବା ନବମ ମନାଯାଏ ।
ନଵ ବ୍ରହ୍ମାଣ ଇତ୍ଯେଷ ପୁରାଣେ ନିଶ୍ଚଯଃ ସ୍ମୃତଃ
ଏହି ନଉଜଣଙ୍କୁ 'ବ୍ରହ୍ମା' ବୋଲି ପୁରାଣରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି ।
ଵାମା ପ୍ରସୂତିରୁଦଗାଦଂଗୁଷ୍ଠାତ୍ତୌ ଚ ଦଂପତୀ ସୃଷ୍ଟିଂ ପ୍ରତି ସମୁଦ୍ଯୁକ୍ତା ନାରଦେନ ମହାତ୍ମନା
ବାମା ନାମକ ତାଙ୍କର ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଅଙ୍ଗୁଠିରୁ ଜନ୍ମନେଲେ । ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଦମ୍ପତି ଭାବେ ମହାତ୍ମା ନାରଦଙ୍କ ସହିତ ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଲେ ।
ଦକ୍ଷଃ କ୍ଷୀଣାନ୍ସୁତାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଜନଯାମାସ କନ୍ଯକାଃ
ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ କମିଯିବାକୁ ଦେଖି ଝିଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ଦଦୌ ସ ଦଶ ଧର୍ମାଯ କଶ୍ଯପାଯ ତ୍ରଯୋଦଶ
ସେ ଦଶଜଣ ଝିଅ ଧର୍ମଙ୍କୁ ଓ ତେରୋଟି ଝିଅ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଲେ ।
ଦ୍ଵେ ପ୍ରାଦାଦ୍ବାହୁପୁତ୍ରାଯ ଦ୍ଵେ କୃଶାଶ୍ଵାଯ ଚୈଵ ହି
ସେ ଦୁଇଟି ଝିଅ ବାହୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଓ ଦୁଇଟି କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦେଲେ ।
ଏକାଂ ଭୃଗୋର୍ଭଵାଯୈକାଂ ପ୍ରାଦାତ୍ତେଭ୍ଯଶ୍ଚରାଚରଃ
ସେ ଜଣେ ଝିଅ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଓ ଜଣେ ଭବଙ୍କୁ ଦେଲେ । ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ।
ଵୈରାଜମଥ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ କେଲାସମିତି ନାମତଃ
ତାପରେ ବୈରାଜ, ବୈକୁଣ୍ଠ ଓ କୈଳାସ ନାମ ଦିଆଯାଏ ।
ପ୍ରାଚୀଦିକ୍କ୍ରମଯୋଗେନ ତେଷାଂ ପାର୍ଶ୍ଵେ ପୁରଃ ସ୍ମୃତାଃ
ପୂର୍ବ ଦିଗ ଅନୁସାରେ ସେମାନଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ।
ହିମଵାନ୍ହେମକୂଟଶ୍ଚ ନିଷଧୋ ମେରୁରେଵ ଚ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପପ୍ରମାଣେନ ସହସ୍ରଗୁଣିତଂ ଶତମ୍ ।। 4.2.
ହିମାବନ୍ତ, ହେମକୂଟ, ନିଷଧ ଓ ମେରୁ—ଏମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ମାପରେ ଏକ ଶହ ହଜାର ଗୁଣା ବଡ଼ ।
ଭିଦ୍ଯତେ ନଵଧା ସୋଽପି ଵର୍ଷଭେଦେନ ଭାରତ ଦ୍ଵୀପାଃ ସପ୍ତ ସମାଖ୍ଯାତାଃ ସମୁଦ୍ରେ ସପ୍ତଭିର୍ଵୃତାଃ
ହେ ଭାରତ, ଏହି ଭୂମିକୁ ନଉଟି ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟାଯାଇଛି । ସାତଟି ଦ୍ୱୀପ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ସେମାନେ ସାତଟି ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛନ୍ତି ।
କ୍ଷାରକ୍ଷୀରେକ୍ଷୁସୁରଯା ଦଧ୍ନା ଚୈଵ ଘୃତେନ ଚ
ଲୁଣ, ଦୁଧ, ଅଖୁ ରସ, ମଦ, ଦହି ଓ ଘିଅ ସହିତ ।
ଭୂର୍ଲୋକୋଽଥ ଭୁଵର୍ଲୋକଃ ସ୍ଵର୍ମହର୍ଜ୍ଜନ ଇତ୍ଯପି
ଭୂର୍ଲୋକ, ତାପରେ ଭୁବର୍ଲୋକ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମହର୍ ଓ ଜନଲୋକ ।
ମହାତଲୋ ଭୂମିତଲଃ ସୁତଲୋ ଵିତଲ ସ୍ତତଃ
ମହାତଳ, ଭୂମିତଳ, ସୁତଳ, ବିତଳ ଏବଂ ତାପରେ ତଳାତଳ ।
ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷପ୍ରଭୃତଯୋ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରା ମହୋରଗାଃ
ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଦାନବମାନଙ୍କ ଓ ବଡ଼ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ।
ସ୍ଵାଯଂଭୁଵୋ ମନୁଃ ପୂର୍ଵଂ ତତଃ ସ୍ଵାରୋଚିଷୋଽଭଵତ୍
ପ୍ରଥମେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ଥିଲେ, ତାପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ଆସିଲେ ।
ଵୈଵସ୍ଵତୋଽଯମଧୁନା ଵର୍ତତେ ମନୁରୁତ୍ତମଃ
ଏବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁ ବୈବସ୍ବତ ରାଜ କରୁଛନ୍ତି ।
ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ଏକାଦଶ ତଥାଶ୍ଵିନୌ
ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର ଓ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ।
ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିହିରଣ୍ଯାଖ୍ଯୌ ଦୈତ୍ଯଦାନଵସତ୍ତମୌ
ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ଓ ହିରଣ୍ୟ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଗୁଣିତକୋଟିଯୋଜନାନାଂ ମହତ୍ତଯା 4.2.
ପଞ୍ଚାଶି କୋଟି ଯୋଜନା ଗୁଣିତ ମହାନତା ସହିତ।
ପିଣ୍ଡେନ ଚ ସହସ୍ରାଣି ସପ୍ତତିର୍ଜଲମଧ୍ଯତଃ
ପାଣିର ମଧ୍ୟରେ ସତର ହଜାର ଗୋଲାକାର ରୂପ ଅଛି।
ଲୋକା ଲୋକଃ ପରତରଃ ପର୍ଵତୋଽଗ୍ରମହୋଚ୍ଛ୍ରଯଃ
ବିଭିନ୍ନ ଲୋକ, ତାହାଠାରୁ ଉପରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଓ ଉଚ୍ଚତମ ପର୍ବତ ଅଛି।
ନୈମିତ୍ତିକଃ ପ୍ରାକୃତିକସ୍ତଥୈଵାତ୍ଯନ୍ତିକୋ ଲଯଃ
ଏଠାରେ ତିନି ପ୍ରକାରର ବିନାଶ ଅଛି—ଏକ ସମୟିକ, ଏକ ସ୍ୱାଭାବିକ ଓ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଉତ୍ପଦ୍ଯତେ ସ୍ଵଯଂ ଯସ୍ମାତ୍ତତ୍ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ଲୀଯତେ
ଯାହା ସ୍ୱୟଂ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେହି ଜିନିଷ ସେଠାରେ ଏକାତ୍ମ ହୁଏ।