ଅତ୍ର ତେ ଵର୍ଣଯିଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ପାର୍ଥ ପୁରାତନମ୍ ପୃଷ୍ଟୋ ଯଦୁତ୍ତରଂ ପ୍ରାଦାଦୃଷିଭ୍ଯସ୍ତନ୍ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍
ହେ ପାର୍ଥ, ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁରୁଣା କଥା କହିବି, ଶୁଣ। ଋଷିମାନେ ପଚାରିଥିବାବେଳେ ଯେଉଁ ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଥିଲା, ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିଛି।
ଧନ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ ସର୍ଵାଶୁଭଵିନାଶନମ୍
ଏହା ଶୁଭ, କୀର୍ତ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ଆୟୁଷ୍ୟ ବଢ଼ାଏ, ସମସ୍ତ ଅଶୁଭକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ।
ଏକାତ୍ମକଂ ତ୍ରିଦୈଵତ୍ଯଂ ଚତୁଃପଂଚସୁଲକ୍ଷଣମ୍
ଏହା ଏକ ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ, ତିନି ଦେବତାର ରୂପ ଏବଂ ଚାରି ଓ ପାଞ୍ଚଟି ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ।
ଏକ ଏଵ ଜଗଦ୍ଯୋନିଃ ପ୍ରତିଯୋନିଷୁ ସଂସ୍ଥିତଃ
ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ମୂଳ କେବଳ ଗୋଟିଏ, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମର ଆଧାର ଅଛି।
ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵୃଷାଂକଶ୍ଚ ତ୍ରଯୋ ଦେଵାଃ ସତାଂ ମତାଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଶିବ—ଏହି ତିନିଜଣ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେବତା।
ପ୍ରକ୍ରିଯା ଚାନୁଷଂଗଶ୍ଚ ଉପୋଦ୍ଧାତସ୍ତଥୈଵ ଚ 4.2.
ପ୍ରକ୍ରିୟା, କ୍ରମ ଏବଂ ଏହାର ଆରମ୍ଭ ଭଳି—
ତର୍କଶ୍ଚ ପ୍ରତିସର୍ଗଶ୍ଚ ଵଂଶୋ ମନ୍ଵନ୍ତରାଣି ଚ
ତର୍କ, ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି, ବଂଶାବଳୀ ଏବଂ ମନୁମାନଙ୍କ ଯୁଗ—
ଏଷ ଵକ୍ତଵ୍ଯଵିଷଯଃ ସୁମହାନ୍ପ୍ରତିଭାତି ମେ
ଏହି କଥା ମୋ ପାଇଁ ବହୁତ ବଡ଼ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ମନେ ହେଉଛି।
ମହଦାଦିଵିଶେଷାନ୍ତଂ ସଵୈରୂପ୍ଯଂ ସଲକ୍ଷଣମ୍
ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଭିନ୍ନତା ଓ ଲକ୍ଷଣ ସହିତ—
ଅଵ୍ଯକ୍ତାଜ୍ଜାଯତେ ବୁଦ୍ଧିର୍ମହାନିତି ଚ ସା ସ୍ମୃତା
ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ବୁଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ତନ୍ମାତ୍ରାଣି ଚ ପଞ୍ଚାହୁରହଙ୍କାରାଚ୍ଚ ସାତ୍ତ୍ଵିକାତ୍
ଏବଂ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଅହଂକାରରୁ ପାଞ୍ଚଟି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଜଲମୂର୍ତିମଯେ ଵିଷ୍ଣୌ ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଂଗମେ
ଜଳର ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ନଶ୍ୱନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ସୃଷ୍ଟ୍ଯାଂ ଶକ୍ତ୍ଯା ଚ ନିର୍ଭିନ୍ନଂ ତଦଣ୍ଡମଭଵଦ୍ଦ୍ଵିଧା
ସୃଷ୍ଟିର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଅଣ୍ଡ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଗଲା।
ଉଲ୍ବଂ ତସ୍ଯାଭଵନ୍ମେରୁର୍ଜରାଯୁଃ ପର୍ଵତାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ସେଠାରୁ ମେରୁ ପର୍ବତ ତିଆରି ହେଲା; ତାହାର ଜରାୟୁକୁ ପର୍ବତମାନେ ବୋଲାଯାଏ।
ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଷୋଡଶାଧଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଭୂମିପଂକଜଵିସ୍ତୀର୍ଣା କର୍ଣିକା ମେରୁରୁଚ୍ଯତେ
ଷୋଳ ହଜାର ଯୋଜନ ତଳେ ବିସ୍ତୃତ ଭୂମିକମଳ ଅଛି; ତାହାର କର୍ଣ୍ଣିକାକୁ ମେରୁ ବୋଲାଯାଏ।
ଆଦିତ୍ଯଶ୍ଚାଦିଦେଵତ୍ଵାତ୍ତତ୍ରାଭୂତ୍ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମକଃ ରୁଦ୍ରୋଽପରାହ୍ଣସମଯେ ସ ଏଵୈକସ୍ତ୍ରିଧାମତଃ ।। 4.2.
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରଥମ ଦେବତା ଭାବେ, ସେଠାରେ ତିନୋଟି ଗୁଣ ନେଇ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ; ଏବଂ ଅପରାହ୍ଣ ସମୟରେ ରୁଦ୍ର, ସେଇ ଏକ ଦେବତା, ତିନି ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ।
ପ୍ରାତଃ ପ୍ରଜାପତେର୍ଜାତା ମୁନଯୋ ନଵ ମାନଵାଃ ଭୃଗୁର୍ଵଶିଷ୍ଠ ଇତ୍ଯଷ୍ଟୌ ନାରଦୋ ନଵମଃ ସ୍ମୃତଃ
ପ୍ରଭାତବେଳେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କଠାରୁ ମନୁଙ୍କ ନଉଜଣ ଋଷି ଜନ୍ମନେଲେ । ଏଠିରେ ଭୃଗୁ ଓ ବଶିଷ୍ଠ ଆଠଜଣ, ନାରଦଙ୍କୁ ନଉଁଥିବା ନବମ ମନାଯାଏ ।
ନଵ ବ୍ରହ୍ମାଣ ଇତ୍ଯେଷ ପୁରାଣେ ନିଶ୍ଚଯଃ ସ୍ମୃତଃ
ଏହି ନଉଜଣଙ୍କୁ 'ବ୍ରହ୍ମା' ବୋଲି ପୁରାଣରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି ।
ଵାମା ପ୍ରସୂତିରୁଦଗାଦଂଗୁଷ୍ଠାତ୍ତୌ ଚ ଦଂପତୀ ସୃଷ୍ଟିଂ ପ୍ରତି ସମୁଦ୍ଯୁକ୍ତା ନାରଦେନ ମହାତ୍ମନା
ବାମା ନାମକ ତାଙ୍କର ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଅଙ୍ଗୁଠିରୁ ଜନ୍ମନେଲେ । ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଦମ୍ପତି ଭାବେ ମହାତ୍ମା ନାରଦଙ୍କ ସହିତ ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଲେ ।
ଦକ୍ଷଃ କ୍ଷୀଣାନ୍ସୁତାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଜନଯାମାସ କନ୍ଯକାଃ
ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ କମିଯିବାକୁ ଦେଖି ଝିଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ଦଦୌ ସ ଦଶ ଧର୍ମାଯ କଶ୍ଯପାଯ ତ୍ରଯୋଦଶ
ସେ ଦଶଜଣ ଝିଅ ଧର୍ମଙ୍କୁ ଓ ତେରୋଟି ଝିଅ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଲେ ।
ଦ୍ଵେ ପ୍ରାଦାଦ୍ବାହୁପୁତ୍ରାଯ ଦ୍ଵେ କୃଶାଶ୍ଵାଯ ଚୈଵ ହି
ସେ ଦୁଇଟି ଝିଅ ବାହୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଓ ଦୁଇଟି କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦେଲେ ।
ଏକାଂ ଭୃଗୋର୍ଭଵାଯୈକାଂ ପ୍ରାଦାତ୍ତେଭ୍ଯଶ୍ଚରାଚରଃ
ସେ ଜଣେ ଝିଅ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଓ ଜଣେ ଭବଙ୍କୁ ଦେଲେ । ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ।
ଵୈରାଜମଥ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ କେଲାସମିତି ନାମତଃ
ତାପରେ ବୈରାଜ, ବୈକୁଣ୍ଠ ଓ କୈଳାସ ନାମ ଦିଆଯାଏ ।
ପ୍ରାଚୀଦିକ୍କ୍ରମଯୋଗେନ ତେଷାଂ ପାର୍ଶ୍ଵେ ପୁରଃ ସ୍ମୃତାଃ
ପୂର୍ବ ଦିଗ ଅନୁସାରେ ସେମାନଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ।
ହିମଵାନ୍ହେମକୂଟଶ୍ଚ ନିଷଧୋ ମେରୁରେଵ ଚ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପପ୍ରମାଣେନ ସହସ୍ରଗୁଣିତଂ ଶତମ୍ ।। 4.2.
ହିମାବନ୍ତ, ହେମକୂଟ, ନିଷଧ ଓ ମେରୁ—ଏମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ମାପରେ ଏକ ଶହ ହଜାର ଗୁଣା ବଡ଼ ।
ଭିଦ୍ଯତେ ନଵଧା ସୋଽପି ଵର୍ଷଭେଦେନ ଭାରତ ଦ୍ଵୀପାଃ ସପ୍ତ ସମାଖ୍ଯାତାଃ ସମୁଦ୍ରେ ସପ୍ତଭିର୍ଵୃତାଃ
ହେ ଭାରତ, ଏହି ଭୂମିକୁ ନଉଟି ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟାଯାଇଛି । ସାତଟି ଦ୍ୱୀପ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ସେମାନେ ସାତଟି ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛନ୍ତି ।
କ୍ଷାରକ୍ଷୀରେକ୍ଷୁସୁରଯା ଦଧ୍ନା ଚୈଵ ଘୃତେନ ଚ
ଲୁଣ, ଦୁଧ, ଅଖୁ ରସ, ମଦ, ଦହି ଓ ଘିଅ ସହିତ ।
ଭୂର୍ଲୋକୋଽଥ ଭୁଵର୍ଲୋକଃ ସ୍ଵର୍ମହର୍ଜ୍ଜନ ଇତ୍ଯପି
ଭୂର୍ଲୋକ, ତାପରେ ଭୁବର୍ଲୋକ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମହର୍ ଓ ଜନଲୋକ ।
ମହାତଲୋ ଭୂମିତଲଃ ସୁତଲୋ ଵିତଲ ସ୍ତତଃ
ମହାତଳ, ଭୂମିତଳ, ସୁତଳ, ବିତଳ ଏବଂ ତାପରେ ତଳାତଳ ।