ତସ୍ମାତ୍ତେଷାଂ ଵିଘାତାର୍ଥଂ ପ୍ରଵରାଶ୍ଚ ଭଵାମହେ
ଏହି କାରଣରୁ, ତାଙ୍କମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲୁ ।
ସଂମଂତ୍ର୍ଯୈଵଂ ତତଃ ସ୍କଂଦୋ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ରଵେଃ ସ୍ଥିତଃ
ଏପରି ଆଲୋଚନା ପରେ, ସ୍କନ୍ଦ ରବିଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଉଭା ହେଲେ ।
ଉକ୍ତଶ୍ଚ ସ ତଦାର୍କେଣ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାଦଂଡନାଯକଃ
ସେ ସମୟରେ ରବି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ — ତୁମେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଦଣ୍ଡନାୟକ ।
ଲିଖତେ ଯଃ ପ୍ରଜାନାଂ ଚ ସୁକୃତଂ ଯଚ୍ଚ ଦୁଷ୍କୃତମ୍
ଯିଏ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଭଲ କାମ ଓ ମନ୍ଦ କାମ ଲେଖି ରଖେ ।
ଆଶ୍ଵିନୌ ଚାପି ସୂର୍ଯସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋରୁଭଯୋଃ ସ୍ଥିତୌ 1.124.
ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଣ୍ଡାୟିତ ଅଛନ୍ତି।
ଦ୍ଵାରପାଲୌ ସ୍ମୃତୌ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ମହାବଲୌ
ସେମାନେ ସେଇ ରାଜାଙ୍କର ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାରପାଳ ଭାବେ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି।
ରାଜୃଦୀପ୍ତୌ ସ୍ମୃତୋ ଧାତୁର୍ନକାରସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯଯଃ ତସ୍ମାତ୍ସ କାର୍ତିକେଯସ୍ତୁ ନାମ୍ନା ରାଜ୍ଞ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
'ରାଜ୍' ଧାତୁ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୁଏ, ତାହାରେ 'ନ' ପ୍ରତୟ ଯୋଗ ହୋଇ, ସେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ନାମରେ ରାଜା ଭାବେ ପରିଚିତ।
ସ୍ରୁ ଗତୌ ଚ ସ୍ମୃତୋ ଧାତୁର୍ଯସ୍ଯ ସ ପ୍ରତ୍ଯଯଃ ସ୍ମୃତଃ
'ସ୍ରୁ' ଧାତୁ ଯାଇବା ଅର୍ଥରେ ଅଛି, ଏହାର ପ୍ରତୟ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି।
ପ୍ରଥମଂ ଯଦ୍ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵାରଂ ଧର୍ମାର୍ଥାଭ୍ଯାଂ ସମାଶ୍ରିତମ୍
ପ୍ରଥମ ଦ୍ୱାର ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ନିର୍ମିତ।
ଦ୍ଵିତୀଯାଯାଂ ତୁ କକ୍ଷାଯାମପ୍ରଧୃଷ୍ଟୌ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିସରରେ ଦୁଇ ଅପରାଜିତ ଶକ୍ତି ଅଟୁଟ ଭାବେ ରହିଛନ୍ତି।
ଵର୍ଣସ୍ଯ ଶବଲତ୍ଵାଚ୍ଚ ଯମଃ କଲ୍ମାଷ ଉଚ୍ଯତେ
ତାଙ୍କର ଦେହ ରଙ୍ଗ ବିବିଧ ଥିବାରୁ ଯମଙ୍କୁ କଳ୍ମାଷ ଭାବେ କୁହାଯାଏ।
ସ୍ଥିତୋ ଦକ୍ଷିଣତ ତସ୍ଯ ଦଂଡହସ୍ତସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦଣ୍ଡାୟିତ।
କୁବେରୋ ଧନଦୋ ଜ୍ଞେଯୋ ହସ୍ତିରୂପୋ ଵିନାଯକଃ କୁବେରଃ କୁଶରୀରତ୍ଵାତ୍ସ ନାମ୍ନା ଧନଦଃ ସ୍ମୃତଃ
କୁବେର, ଧନ ଦେବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ହସ୍ତୀମୁଖ ଭାବେ ଭିନ୍ନ ଚିହ୍ନିତ; ତାଙ୍କର ଦେହ ଅସମାନ୍ୟ ଥିବାରୁ ସେ ଧନଦ ନାମରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ନାଯକଃ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ତେନ ନାଯକ ଉଚ୍ଯତେ
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାୟକ, ଏହିକାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ନାୟକ କୁହାଯାଏ।
ରୈଵତଶ୍ଚୈଵ ଦିଂଡିଶ୍ଚ ତୌ ରଵେଃ ପୂର୍ଵତଃ ସ୍ଥିତୌ 1.124.
ରୈବତ ଓ ଦିଣ୍ଡି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦଣ୍ଡାୟିତ।
ପ୍ଲୁତଂ ଗଚ୍ଛତ୍ଯସୌ ଯସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତଃ
ସେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।
ଡୀଙ୍ଗତାଵସ୍ଯ ଵୈ ଧାତୋର୍ଦିଂଡିଶବ୍ଦୋ ନିପାତ୍ଯତେ
'ଡିଙ୍ଗ' ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା 'ଦିଣ୍ଡି' ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
ଇତ୍ଯେତେ ପ୍ରଵରାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଧାତ୍ଵର୍ଥା ନୈଗମୈଃ ଶୁଭୈଃ
ଏହିଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଧାତୁ ଅର୍ଥ ଓ ଶୁଭ ପରମ୍ପରା ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ।
ଅଶ୍ଵିନୌ ତୌ ତତୋ ଜ୍ଞେଯୌ ଦଂଡନାଯକପିଂଗଲୌ
ଏହିପରି, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡନାୟକ ଓ ପିଙ୍ଗଳ ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ।
ରେଵତଶ୍ଚୈଵ ଦିଂଡିଶ୍ଚ ଇତ୍ଯେତେ ପ୍ରଵରା ମଯା
ରୈବତ ଓ ଦିଣ୍ଡି — ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ମୋର ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଇତ୍ଯେଭିର୍ନାମଭିସ୍ତ୍ଵନ୍ଯେ ଦାନଵାନାଂ ଜିଘାଂସଯା
ଏହି ସମସ୍ତ ନାମ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଚିହ୍ନିତ।
ସରୂପାଶ୍ଚାନ୍ଯରୂପାଶ୍ଚ ଵିରୂପାଃ କାମରୂପିଣଃ
କେହି ସମାନ ଆକୃତିର, କେହି ଭିନ୍ନ ଆକୃତିର, କେହି ବିକୃତ ଦେହର, ଏବଂ କେହି ଇଚ୍ଛାମତେ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି।
ଧାତୁର୍ଦିଵିତି ଵୈ ପ୍ରୋକ୍ତୋ କ୍ରୀଡାଯାଂ ସ ତୁ ଉଚ୍ଯତେ
‘ଦି’ ଏହି ଧାତୁକୁ ଖେଳାର ଅର୍ଥରେ କହାଯାଇଛି ।
ଋଚୋ ଯଜୂଂଷି ସାମାନି ଯାନ୍ଯୁକ୍ତାନୀହ ଵୈ ମଯା
ଯେ ଋଗ୍, ଯଜୁର୍ ଓ ସାମ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ମୁଁ ଏଠାରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛି—
ତେ ଶ୍ରୁତ୍ଵାରାଧ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ସଂସିଦ୍ଧା ଦିଵି ସଂସ୍ଥିତାଃ ।। 1.124.
ସେମାନେ ସେଗୁଡିକୁ ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି, ସଫଳତା ଲାଭ କରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଥିଲେ ।
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସଂଵାଦେ ପ୍ରଵରଵର୍ଣନଂ ନାମ ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ଯୁତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ମହାପୁରାଣର ବ୍ରାହ୍ମ ପର୍ବର ସପ୍ତମୀକଳ୍ପରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ସଂବାଦରେ ‘ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା’ ନାମକ ଏକଶ ଚଉଁଥ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା ।
ଵ୍ଯାସାଗମନଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀଗଣେଶାଯ ନମଃ ଶ୍ରୀସରସ୍ଵତ୍ଯୈ ନମଃ ଓଁ ନମୋ ଭଗଵତେ ଵାସୁଦେଵାଯ କଲ୍ଯାଣାନି ଦଦାତୁ ଵୋ ଗଣପତିର୍ଯସ୍ମିନ୍ନତୁଷ୍ଟେ ସତି କ୍ଷୋଦୀଯସ୍ଯପି କର୍ମଣି ପ୍ରଭଵିତୁଂ ବ୍ରହ୍ମାପି ଜିହ୍ମାଯତେ
ବ୍ୟାସଙ୍କ ଆଗମନ । ଶ୍ରୀଗଣେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଶ୍ରୀସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର । ଓଁ, ଭଗବତ୍ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର । ଗଣପତି ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦିଅନ୍ତୁ; ତାଙ୍କର କୃପା ହେଲେ, ସବୁଠୁ ଛୋଟ କାମରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ଅଟକାଇପାରିନାହାନ୍ତି ।
ଶଶ୍ଵତ୍ପୁଣ୍ଯହିରଣ୍ଯଗର୍ଭରସନାସିଂହାସନାଧ୍ଯାସିନୀ ସେଯଂ ଵାଗଧିଦେଵତା ଵିତରତୁ ଶ୍ରେଯାଂସି ଭୂଯାଂସି ଵଃ
ଏହି ଶୁଭ୍ର ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଥିବା ମା ଶ୍ରୀସରସ୍ୱତୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ଅଧିକ ଶ୍ରେୟସ୍ ଦିଅନ୍ତୁ ।
ନମସ୍ତସ୍ମୈ ଵିଶ୍ଵୋଦଯଵିଲଯରକ୍ଷାପ୍ରକୃତଯେ ଶିଵାଯ କ୍ଲେଶୌଘଚ୍ଛିଦୁରପଦ୍ ପଦ୍ମପ୍ରଣତଯେ
ଯିଏ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି, ବିନାଶ ଓ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା, ଯିଏ ଦୁଃଖର ଭାରକୁ ଦୂର କରନ୍ତି, ଯିଏଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ଭକ୍ତମାନେ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସେ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ।
ଯସ୍ଯ ଗଣ୍ଡତଲେ ଭାତି ଵିମଲା ଷଟ୍ପ ଦାଵଲୀ
ଯାହାଙ୍କ ଗାଳରେ ଶୁଭ୍ର ଛଅଟି ଦାନ୍ତର ଶ୍ରେଣୀ ଚମକୁଛି—