ମଧୁ ପାଯସଂ କାଲଶାକସ୍ତିଲାଶ୍ଚ କୁତପସ୍ତଥା
ମଧୁ, ପାୟସ, ଋତୁଅନୁସାରୀ ଶାକ, ତିଳ ଏବଂ କୁଟପ ଜଳ।
ଦୈଵେ କର୍ମଣି ପିତ୍ର୍ଯେ ଚ ସ ଜ୍ଞେଯଃ ପଂକ୍ତିପାଵନଃ
ଦେବତା ଓ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ, ସେ ପଙ୍କ୍ତିକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ବୋଲି ଜଣାଯିବ।
ଏତେ ସର୍ଵେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵିଜ୍ଞେଯାଃ ପଂକ୍ତିପାଵନାଃ
ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପଙ୍କ୍ତି ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ଇତିହାସପୁରାଣାନି ଜଯେତି ଵିଦିତାନି ଵୈ ଜଯୋପଜୀଵୀ ତେନାସୌ ଗତଃ ଖ୍ଯାତିଂ ତୁ ଵାଚକଃ
ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକୁ 'ଜୟ' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ଏହି 'ଜୟ' ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ସେ ବାଚକ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଛି।
ଵିସ୍ପଷ୍ଟମଦ୍ଭୁତଂ ଶାଂତଂ ସ୍ପଷ୍ଟାକ୍ଷରମିଦଂ ତଥା
ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ, ଶାନ୍ତ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଅକ୍ଷରରେ ରହିଛି।
ଯୁଧ୍ଯମାନୋଥ ଵାତ୍ଯର୍ଥଂ ଗ୍ରଂଥାର୍ଥଂ କୃତ୍ସ୍ନଶୋ ନୃପ
ଯୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଅର୍ଥ ବିଷୟରେ, ଏହି ସମଗ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥର ଅର୍ଥ, ରାଜା,
ଯ ଏଵଂ ଵାଚଯେଦ୍ରାଜନ୍ଯ ଵିପ୍ରୋ ଵ୍ଯାସ ଉଚ୍ଯତେ 1.216.
ଏଭଳି ଭାବରେ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କୁ ପାଠ କରେ, ସେ ବ୍ୟାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତ୍ରିଵିଧଂ ଵାଚକଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍ସଦା ଗୁଣଵିଭେଦତଃ
ବାଚକଙ୍କୁ ସଦା ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ତିନି ପ୍ରକାର ବୋଲି ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।
ଦ୍ଵାଵେତୌ କଥ୍ଯମାନୌ ତୁ ନିବୋଧ ଗଦତୋ ମମ
ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବିଷୟରେ ମୁଁ ଯେପରି କହୁଛି, ସେପରି ଶୁଣ।
ପଦଚ୍ଛେଦଵିହୀନଂ ଚ ତଥା ଭାଵଵିଵର୍ଜିତମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଶବ୍ଦ ବିଭାଗ ନାହିଁ ଏବଂ ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ,
ଈଦୃଶଂ ଵାଚଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଵାଚକଃ କ୍ଷ୍ମାଧିପେଶ୍ଵର
ଏଭଳି ଭାବେ ଯିଏ ପାଠ କରେ, ଭୂମିର ଏଶ୍ୱର,
ବୁଧ୍ଯତେ ନ ଚ କଷ୍ଟାଚ୍ଚ ସ ଜ୍ଞେଯୋ ଵାଚକାଧମଃ
ସେ ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଖରାପ ବୋଲି ତାକୁ ଅଧମ ବାଚକ ଭାବେ ଜଣାଯିବ।
ଅବୁଧ୍ଯମାନୋ ଗ୍ରଂଥାର୍ଥଂ ଵାଚଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଵାଚକଃ
ଯେଉଁଠି ବ୍ୟକ୍ତି ଗ୍ରନ୍ଥର ଅର୍ଥକୁ ବୁଝିନଥିବା ବେଳେ ପଢ଼ିଥାଏ,
ଵିସ୍ପଷ୍ଟମଦ୍ଭୁତଂ ଶାଂତଂ ସ୍ପଷ୍ଟାକ୍ଷରପଦଂ ତଥା
ସେଠି ଶବ୍ଦ ଓ ପଦଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ,
ଅତ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ବୁଧ୍ଯମାନସ୍ତୁ ଗ୍ରଂଥାର୍ଥଂ କୃତ୍ସ୍ନଶୋ ନୃପ
କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଗଭୀର ଭାବେ ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରେ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗ୍ରନ୍ଥର ମୂଳ ଅର୍ଥକୁ ଧାରଣ କରେ, ରାଜାନ୍ତ.
ଯ ଏଵଂ ଵାଚଯେଦ୍ରାଜନ୍ସ ଜ୍ଞେଯଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକୋ ବୁଧୈଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ ଯିଏ ପଢ଼େ, ରାଜା, ତାଙ୍କୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ହେତୁଵାଦପରୋ ରାଜଂସ୍ତଥାସୂଯାସମନ୍ଵିତଃ ।। 1.216.
ଯେଉଁଠି ବ୍ୟକ୍ତି ବିତର୍କରେ ଲିପ୍ତ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ଭରିଥାଏ, ରାଜା,
ଵାଚକୋ ଯୋ ମହାବାହୋ ଶୃଣୁଯାଦ୍ଯସ୍ତୁ ମାନଵଃ
ଓ ବଳଶାଳୀ, ଏମିତି ଏକ ପଢ଼ୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଯଦି କେହି ଶୁଣେ,
ନ ତସ୍ଯ ପୁରତୋ ଵୀର ଵାଚଯେ ତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞ ଏଵ ହି
ଓ ବୀର, ଏମିତି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହି କାମ କେବଳ ପଣ୍ଡିତମାନେ କରିପାରନ୍ତି।
ରାଜନ୍କୌତୁକପାତ୍ରଂ ତୁ ସ ଜ୍ଞେଯୋ ରାଜସୋ ଭଵେତ୍
ରାଜା, ଏମିତି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଉତ୍ସୁକତାର ପାତ୍ର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍, ସେ ରାଜସିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ସତତଂ ପୂଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଵାଚକଂ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ମୁଦା
ଯିଏ ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପଢ଼ୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରେ,
ଯ ଏଵଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ଵୀର ସ ଜ୍ଞେଯଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକୋ ବୁଧୈଃ
ଓ ବୀର, ଏଭଳି ଭାବରେ ଯିଏ ଶୁଣେ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ପୂଜ୍ଯତମୋ ନାନ୍ଯଃ ଶ୍ରାଵକାଣାଂ ନୃପୋତ୍ତମ
ତେଣୁ, ରାଜାନ୍ତମ, ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏଠାରେ ଅଧିକ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି।
ଚତୁର୍ଣାମିହ ଵର୍ଣାନାଂ ନାନ୍ଯୋ ବନ୍ଧୁଃ ପ୍ରଚକ୍ଷ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ଚାରିଟି ବର୍ଣ୍ଣର ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ କେହି ସତ୍ୟ ବନ୍ଧୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ପୂଜଯେଦ୍ଵାଚକଂ ସଦା
ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ସଦା ପଢ଼ୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵାଚକୋ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ଵିପ୍ରାଦୀନାମଶେଷତଃ
ଓ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପଢ଼ୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଟେ।
ଶୃଣ୍ଵଂତି ଯେ ନରା ରାଜନ୍ସ ତେଷାଂ ଗୁରୁରୁଚ୍ଯତେ । 1.216.
ରାଜା, ଯେଉଁ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଯେ ଶୃଣ୍ଵଂତି ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାସି ମାସି ଦଦଂତି ତେ
ଓ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତିମାସ ଶୁଣନ୍ତି ଓ ଦାନ କରନ୍ତି,
ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ଚାମାଵାସ୍ଯାଯାମଥ ଵା ରଵିସଂକ୍ରମେ
ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଅମାବାସ୍ୟା ବା ସୂର୍ଯ୍ୟର ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ,
ଅଯନେ ଵିଷୁଵେ ଚୈଵ ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯଗ୍ରହେ ତଥା
ଅୟନ, ବିଷୁବ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣରେ ମଧ୍ୟ,