ଵେଦୋ ମନୋଗମେ ଚାତ୍ର ଷଡକ୍ଷରମଂତ୍ରସ୍ଥିତଃ
ଏଠାରେ, ମନରେ ଧାରଣ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ, ବେଦ ଛଅ ଅକ୍ଷରର ମନ୍ତ୍ରରେ ବସିଛି।
କିଂ ତସ୍ଯ ବହୁଭିର୍ମନ୍ତ୍ରୈଃ ଶାସ୍ତ୍ରୈର୍ଵା ବହୁଵିସ୍ତରୈଃ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁତ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ବହୁତ ବିସ୍ତୃତ ଶାସ୍ତ୍ର କଣ କାମର?
ତେନାଧୀତଂ ଶ୍ରୁତଂ ତେନ ତେନ ସର୍ଵମନୁଷ୍ଠିତମ୍
ଏହା ଦ୍ୱାରା ସବୁ କିଛି ପଢ଼ାଯାଇଛି, ସବୁ ଶୁଣାଯାଇଛି, ସବୁ କାମ କରାଯାଇଛି।
ଵିଧିଵାକ୍ଯମିଦଂ ସର୍ଵଂ ନାର୍ଥଵାଦଂ ଵଚୋ ମମ ପୃଚ୍ଛସ୍ଵେମଂ ପ୍ରଣମ୍ଯାଶୁ ଵୈନତେଯ ମହାମତେ
ମୋର ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ନିୟମ, କେବଳ ପ୍ରଶଂସା ନୁହେଁ; ବିନତାନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରଣାମ କରି ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କର।
ସପ୍ତାଶ୍ଵତିଲକଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଣମ୍ଯୋଵାଚ ଭାରତ
ସାତଟି ଘୋଡ଼ା ଚିହ୍ନିତ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହ ପ୍ରଣାମ କରି, ଭାରତ, ସେ କହିଲେ।
କୀଦୃଗ୍ଵାକ୍ଯମିଦଂ ଭାନୋର୍ଵାକ୍ଯାର୍ଥଂ ବ୍ରୂହି ଚ ପ୍ରଭୋ
ଏହି କଥା କେମିତି? ହେ ଭାନୁ, ଆପଣଙ୍କ କଥାର ଅର୍ଥ କହନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ।
ସପ୍ତାଶ୍ଵତିଲକ ଉଵାଚ ଵିମୁକ୍ତାଶେଷଦୋଷେଣ ସର୍ଵଜ୍ଞେନ ଭଗେନ ଯତ୍
ସାତଟି ଘୋଡ଼ା ଚିହ୍ନିତ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦୋଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ସେ ଅସୀମ ଜ୍ଞାନୀ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ।
ଯସ୍ମାନ୍ମାର୍ତଂଡ ନାମାସୌ କଥ୍ଯତେ ଚ ମନୀଷିଭିଃ
ସେହି କାରଣରୁ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ' ବୋଲି କହନ୍ତି।
ସୌରଵାକ୍ଯପ୍ରଵକ୍ତାରଂ ସୂରଵତ୍ପୂଜଯେଦ୍ଗୁରୁମ୍ 1.187.
ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧର୍ମର କଥା କହନ୍ତି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସୌରଧର୍ମାମ୍ବୁହସ୍ତେନ କସ୍ତେନ ସଦୃଶୋ ଗୁରୁଃ ଜ୍ଞାନାମୃତେନ ଵୈ ଭକ୍ତା କସ୍ତଂ ନ ପ୍ରତିପୂଜଯେତ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧର୍ମର ଜଳ ହାତରେ ରଖିଥିବା ଏମିତି ଗୁରୁ ସମ କିଏ ଅଛନ୍ତି? ଜ୍ଞାନର ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କୁ କିଏ ଭକ୍ତି ସହ ପୂଜା କରିବେ ନାହିଁ?
ନୈଵ ରାଜ୍ଯେନ ମହତା ନ ଚୈଵାର୍ଥସ୍ଯ ରାଶିଭିଃ
ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଅନେକ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଏହା ହୁଏ ନାହିଁ।
ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗ ସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଭାଷିତଂ ଯତ୍ତୁ ଶୋଭନମ୍
ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଯେଉଁ କଥା ଶୁଭ ଭାବେ କହାଯାଏ,
ରାଗଦ୍ଵେଷାକ୍ଷମାକ୍ରୋଧକାମତୃଷ୍ଣାନୁସାରିଣାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ରାଗ, ଦ୍ୱେଷ, ଖ୍ଷମା, କ୍ରୋଧ, କାମ ଓ ତୃଷ୍ଣା ପଛରେ ଚଲନ୍ତି,
ସଂସ୍କୃତେନାପି କିଂ ତେନ ମୃଦୁଲାଲାପସଂଗିନା
ସୁନ୍ଦର ଭାଷାରେ କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୃଦୁ କଥା ସହିତ ଯଦି ମିଶିଯାଏ, ତେବେ ତାହାର କଣ ଉପକାର?
ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଜାଯତେ ପୁଣ୍ଯଂ ରାଗାଦୀନାଂ ଚ ସଂକ୍ଷଯଃ
ଯାହାକୁ ଶୁଣିଲେ ପୁଣ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ରାଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆସକ୍ତି ଦୂର ହୁଏ।
ସ୍ମୃତଯୋ ଭାରତଂ ଵେଦାଃ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସୁମହାଂତି ଚ
ସ୍ମୃତି, ଭାରତ, ବେଦ ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ—
ପୁତ୍ରଦାରାଦିସଂସାରେ ନରାଣାଂ ମୂଢଚେତସାମ୍
ପୁଅ, ଜଣେଇ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପରିବାରିକ ଜୀବନରେ, ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ମନ ଭ୍ରମିତ—
ଇଦଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠମିଦଂ ଜ୍ଞେଯଂ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଂ ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛସି
ଏହିଠାରେ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏହାକୁ ଜାଣିବା ଦରକାର; ତୁମେ ସବୁ କିଛି ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ଵିଜ୍ଞାଯାକ୍ଷରତନ୍ମାତ୍ରଂ ଜୀଵିତଂ ଚାତିଵଂଚନମ୍ 1.187.
ଅବିନାଶୀ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିଲେ, ଏହି ଜୀବନ ମାତ୍ର ଏକ ମିଥ୍ୟା।
ପଣ୍ଡିତେନାପି କିଂ ତେନ ସମର୍ଥେନ ଚ ଦେହିନାମ୍
ଏହା ଜାଣିଲେ ଜଣେ ପଣ୍ଡିତ କିମ୍ବା ସମର୍ଥ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ଉପକାର?
ପଣ୍ଡିତୋଽପି ସ ମୂର୍ଖଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛକ୍ତିଯୁକ୍ତୋଽପ୍ଯଶକ୍ତିକଃ
ପଣ୍ଡିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୂର୍ଖ ହେବା ସମ୍ଭବ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଶକ୍ତ ହେଇପାରନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ସ ପଂଡିତଃ ଶକ୍ତଃ ସ ତପସ୍ଵୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ତେଣୁ ସେଇଁ ପଣ୍ଡିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତପସ୍ବୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ—
ଯଃ ପ୍ରଦଦ୍ଯାନ୍ନୃପଃ କୃତ୍ସ୍ନାଂ କ୍ଷ୍ମାଂ ଧନଂ କାଂଚନଂ ତଥା
ଯିଏ, ରାଜା, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ଧନ ଓ ସୁନା ଦାନ କରେ—
ଯଃ ଶୃଣୋତି ରଵେର୍ଧର୍ମଂ ନ୍ଯାଯତଃ ସ ଚ ଵକ୍ତି ଚ
ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଧର୍ମ ଶୁଣେ ଓ ନ୍ୟାୟରେ କହେ—
ଦତ୍ତଗୋଦୋହସଂଭୂତଃ ଷଡକ୍ଷରଵିଧାନତଃ
ଗୋଦାନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ, ଛଅ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ—
ସୁରାସୁରୈର୍ମଥ୍ଯମାନାତ୍କ୍ଷୀରୋଦାତ୍ସାଗରାତ୍ପୁରା
ପୂର୍ବକାଳରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଖୀରସାଗର ମଥିଲେ—
ନଂଦା ସୁଭଦ୍ରା ସୁରଭୀ ସୁମନା ଶୋଭନାଵତୀ
ନନ୍ଦା, ସୁଭଦ୍ରା, ସୁରଭୀ, ସୁମନା ଓ ଶୋଭନାବତୀ—
ସର୍ଵଲୋକୋପକାରାର୍ଥଂ ଦେଵାନାଂ ତର୍ପଣାଯ ଚ
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଓ ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପାଇଁ—
ତାସାମଂଗାନି ପୁଣ୍ଯାନି ଷଡ୍ରସାଃ ଖଗସତ୍ତମ 1.187.
ସେମାନଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଶୁଭ, ଛଅ ରସର ଗୁଣ ଥାଏ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଗୋମଯଂ ରୋଚନଂ ମୂତ୍ରଂ କ୍ଷୀରଂ ଦଧି ଘୃତଂ ଗଵାମ୍
ଗୋମୟ, ହଳଦୀ, ମୁତ୍ର, ଦୁଧ, ଦହି ଓ ଘିଅ—ଏସବୁ ଗାଈଠାରୁ ମିଳେ।