କର୍ମଯଜ୍ଞସ୍ତପୋଯଜ୍ଞଃ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯୋ ଧ୍ଯାନନିର୍ମିତଃ
କର୍ମ ଯଜ୍ଞ, ତପଯଜ୍ଞ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ ଏବଂ ଧ୍ୟାନ — ଏହିମାନେ ସ୍ଥାପିତ।
ଏତେଷାମେଵ ଯଜ୍ଞାନାମୁତ୍ତମଃ କତମଃ ସ୍ମୃତଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଟି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ମନ୍ୟ?
ଧର୍ମାଧର୍ମପ୍ରଭେଦାଶ୍ଚ କିଯନ୍ତଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ
ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର କେତେ ପ୍ରକାର ଭେଦ କୁହାଯାଇଛି?
ଖଗ ନାରକିଣାଂ ପୁଂସାମାଗତାନାଂ ପୁନଃ କ୍ଷିତୌ
ହେ ପକ୍ଷୀ, ଯେଉଁ ପୁରୁଷମାନେ ନରକକୁ ଗଲେ ଏବଂ ପୁଣି ଏଇ ପୃଥିବୀକୁ ଫେରନ୍ତି,
ମହାଭଵାର୍ଣଵାଦ୍ଘୋରାଦ୍ଧର୍ମାଧର୍ମାଭିସଂକୁଲାତ୍
ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭୟଙ୍କର ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ,
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଭଗଵାନ୍ଭାନୁଃ ସର୍ଵପ୍ରଶ୍ନାର୍ଥମାଦରାତ୍
ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ହେବା ପରେ, ଭଗବାନ ଭାନୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବା ପାଇଁ ଆଦର ସହିତ କହିଲେ।
ଧର୍ମଂ ପାପହରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଶୃଣୁ ଶୂର ପ୍ରଭାଷତଃ
ହେ ବୀର, ମୁଁ କହୁଛି, ଯେଉଁ ଧର୍ମ ପାପକୁ ଦୂର କରେ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସେଥିକି ଶୁଣ।
ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଵଃ ସଦା ଧର୍ମଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାମଧ୍ଯାଂତସଂସ୍ଥିତଃ
ଧର୍ମ ସଦା ବିଶ୍ୱାସ ସହିତ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ବିଶ୍ୱାସ ଏହାର ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷ।
ଶ୍ରୁତିମଂତ୍ରରସାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମାଃ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷେଶ୍ଵରଃ 1.187.
ଶାସ୍ତ୍ରର ମନ୍ତ୍ରମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରସମୟ, ପ୍ରଧାନ ପୁରୁଷ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଗବାନ।
କାଯକ୍ଲେଶୈର୍ନ ବହୁଭିର୍ନ ଚୈଵାର୍ଥସ୍ଯ ରାଶିଭିଃ
ଅନେକ ଶରୀରିକ କଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଅଧିକ ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରିଲେ ମଧ୍ୟ,
ଶ୍ରଦ୍ଧା ଧର୍ମଃ ପରଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଃ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଯଜ୍ଞାହୁତଂ ତପଃ
ବିଶ୍ୱାସ ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧର୍ମ; ବିଶ୍ୱାସ ହେଉଛି ଯଜ୍ଞର ହୋମ ଓ ତପସ୍ୟା।
ସର୍ଵସ୍ଵଂ ଜୀଵିତଂ ଵାପି ଦଦ୍ଯାଦଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଚ ଯଃ
ଯଦି କେହି ବିଶ୍ୱାସ ବିନା ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି କିମ୍ବା ନିଜ ଜୀବନ ଦେଇଥାଏ,
ଏଵଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାମଯାଃ ସର୍ଵେ ମମ ଧର୍ମାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ଏଭଳି, ମୋ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ବିଶ୍ୱାସରେ ଗଠିତ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଅଧିକାରସ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ମହାସାରଵିମୁକ୍ତିଦମ୍
ଅଧିକାର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ, ଯାହା ମହାତ୍ତ୍ୱ ଓ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ,
ନାନାସିଦ୍ଧିକରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଲୋକଚିତ୍ତାନୁରଂଜନମ୍
ଏହା ବିଭିନ୍ନ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ଦିବ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ।
ମନ୍ମାନସସମୁଦ୍ରୋ ହି ଦ୍ଵିପଦୋଯଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ
ମୋର ମନର ସମୁଦ୍ରକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ ଏହି ଦୁଇପଦୀ ପ୍ରାଣୀ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ଦେଵତ୍ରଯଗୁଣାତୀତଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଵିତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ତିନି ଦେବତାଙ୍କର ଗୁଣ ଠାରୁ ପରେ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ସବୁକିଛି ବୁଝିପାରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ।
ଯଥାନାଦିପ୍ରଵୃତ୍ତୋଯଂ ଘୋରଃ ସଂସାରସାଗରଃ
ଯେପରି ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ସାଗର ଆଦିହୀନ ଭାବେ ବହୁତ ଦିନ ଧରି ବହୁଛି,
ଵ୍ଯାଧୀନାଂ ଭେଷଜଂ ଯଦ୍ଵତ୍ପ୍ର ତିପକ୍ଷସ୍ଵଭାଵତଃ 1.187.
ସେପରି ରୋଗ ପାଇଁ ଯେମିତି ଔଷଧ ସ୍ୱଭାବତଃ ବିପରୀତ ଥାଏ,
ମମାଭିଧାନମନ୍ତ୍ରୋଯମଭିଧେଯଃ ସଦା ସ୍ମୃତଃ
ଏହି ମୋର ନାମ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର, ସଦା ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ଉଚିତ।
ଵେଦୋ ମନୋଗମେ ଚାତ୍ର ଷଡକ୍ଷରମଂତ୍ରସ୍ଥିତଃ
ଏଠାରେ, ମନରେ ଧାରଣ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ, ବେଦ ଛଅ ଅକ୍ଷରର ମନ୍ତ୍ରରେ ବସିଛି।
କିଂ ତସ୍ଯ ବହୁଭିର୍ମନ୍ତ୍ରୈଃ ଶାସ୍ତ୍ରୈର୍ଵା ବହୁଵିସ୍ତରୈଃ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁତ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ବହୁତ ବିସ୍ତୃତ ଶାସ୍ତ୍ର କଣ କାମର?
ତେନାଧୀତଂ ଶ୍ରୁତଂ ତେନ ତେନ ସର୍ଵମନୁଷ୍ଠିତମ୍
ଏହା ଦ୍ୱାରା ସବୁ କିଛି ପଢ଼ାଯାଇଛି, ସବୁ ଶୁଣାଯାଇଛି, ସବୁ କାମ କରାଯାଇଛି।
ଵିଧିଵାକ୍ଯମିଦଂ ସର୍ଵଂ ନାର୍ଥଵାଦଂ ଵଚୋ ମମ ପୃଚ୍ଛସ୍ଵେମଂ ପ୍ରଣମ୍ଯାଶୁ ଵୈନତେଯ ମହାମତେ
ମୋର ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ନିୟମ, କେବଳ ପ୍ରଶଂସା ନୁହେଁ; ବିନତାନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରଣାମ କରି ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କର।
ସପ୍ତାଶ୍ଵତିଲକଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଣମ୍ଯୋଵାଚ ଭାରତ
ସାତଟି ଘୋଡ଼ା ଚିହ୍ନିତ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହ ପ୍ରଣାମ କରି, ଭାରତ, ସେ କହିଲେ।
କୀଦୃଗ୍ଵାକ୍ଯମିଦଂ ଭାନୋର୍ଵାକ୍ଯାର୍ଥଂ ବ୍ରୂହି ଚ ପ୍ରଭୋ
ଏହି କଥା କେମିତି? ହେ ଭାନୁ, ଆପଣଙ୍କ କଥାର ଅର୍ଥ କହନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ।
ସପ୍ତାଶ୍ଵତିଲକ ଉଵାଚ ଵିମୁକ୍ତାଶେଷଦୋଷେଣ ସର୍ଵଜ୍ଞେନ ଭଗେନ ଯତ୍
ସାତଟି ଘୋଡ଼ା ଚିହ୍ନିତ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦୋଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ସେ ଅସୀମ ଜ୍ଞାନୀ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ।
ଯସ୍ମାନ୍ମାର୍ତଂଡ ନାମାସୌ କଥ୍ଯତେ ଚ ମନୀଷିଭିଃ
ସେହି କାରଣରୁ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ' ବୋଲି କହନ୍ତି।
ସୌରଵାକ୍ଯପ୍ରଵକ୍ତାରଂ ସୂରଵତ୍ପୂଜଯେଦ୍ଗୁରୁମ୍ 1.187.
ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧର୍ମର କଥା କହନ୍ତି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସୌରଧର୍ମାମ୍ବୁହସ୍ତେନ କସ୍ତେନ ସଦୃଶୋ ଗୁରୁଃ ଜ୍ଞାନାମୃତେନ ଵୈ ଭକ୍ତା କସ୍ତଂ ନ ପ୍ରତିପୂଜଯେତ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧର୍ମର ଜଳ ହାତରେ ରଖିଥିବା ଏମିତି ଗୁରୁ ସମ କିଏ ଅଛନ୍ତି? ଜ୍ଞାନର ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କୁ କିଏ ଭକ୍ତି ସହ ପୂଜା କରିବେ ନାହିଁ?